अग्निपुराणम्

सर्व्वतो भद्रकान्यष्टमण्डलानि वदे गुह । शक्तिमासाधयेत् प्राचीमिष्टायां विषुवे सुधीः ।। ३२०.

गुहा, मी आठ शुभ मंडळांचे वर्णन करतो. इच्छित पूर्व दिशेला, विषुवत्काळी, योग्य समजून शक्तीची स्थापना करावी.

चित्रास्वात्यन्तरेणाथ दृष्टसूत्रेण वा पुनः । पूर्व्वापरायतं सूत्रमास्फाल्य मद्यतोऽङ्कयेत् ।। ३२०.

चित्रा आणि स्वाती यांच्या मध्ये किंवा पुन्हा दृश्यमान दोऱ्याने, पूर्व-पश्चिम दिशेला दोरा ताणून मध्यबिंदू निश्चित करावा.

कोटचिद्वयन्तु तन्मध्यादङ्‌कयेद्दक्षिणोत्तरम् । मध्ये द्वयं प्रकर्त्तव्यं स्फालयेद्दक्षिणोत्तरम् ।। ३२०.

दोन्ही कोपऱ्यांच्या मधून दक्षिण आणि उत्तर दिशा निश्चित कराव्यात. मध्यभागी दोन भाग करावेत आणि दक्षिण-उत्तर रेषा ताणाव्यात.

शतक्षेत्रार्द्धमानेन कोणसम्पातमादिशेत् । एवं सूत्रचतुष्कस्य स्फालनाच्चतुरस्रकम् ।। ३२०.

शंभर एककांच्या अर्ध्या मापाने कोपऱ्यांचा संगम दाखवावा. अशा चार दोऱ्यांच्या ताणण्याने चौकोन तयार होतो.

जायते तत्र कर्त्तव्यं भद्रस्वेदकरं शुभम् । वसुभक्तेन्दुद्विपदे क्षेत्रे वीथी च भागिका ।। ३२०.

तेथे शुभ आणि सुखदायक भद्रस्वेदकर तयार करावा. वसु आणि चंद्र यांच्यासाठी दोन भागांत विभागलेल्या क्षेत्रात रस्ता आणि विभाग असावा.

द्वारं द्विपदिकं पद्ममानाद्वै सकपोलकम् । कोणबन्धविवित्त्रन्तु द्विपदं तत्र वर्त्तयेत् ।। ३२०.

द्वार दोन एककांचे असावे आणि कमळ त्यानुसार, गालांसह मोजावे. कोपऱ्यांच्या सांध्यावर दुहेरी पट्टी तेथे करावी.

शुक्लं पद्मं कर्णिका तु पीता चित्रन्तु केशरम्। रक्ता वीथी तत्र कल्प्या द्वारं लोकेशरूपकं ।। ३२०.

कमळ पांढरे असावे, कर्णिका पिवळी, आणि केशर रंगीबेरंगी असावे. तेथे रस्ता लाल असावा आणि दार लोकनाथाच्या रूपासारखे असावे.

रक्तकोणं विधौ नित्ये नैमित्तिकेऽव्जकं श्रृणु । असंसक्तन्तु संसक्तं द्विधाव्जं भुक्तिमुक्तिकृत् ।। ३२०.

नियमित आणि विशेष विधीत कोपरे लाल असावीत. कमळाचे दोन प्रकार ऐक: एक अलिप्त आणि एक संलग्न, हे दोन्ही भोग आणि मुक्ती देतात.

असंसक्तं सुमुक्षूणां संसक्तं तत्त्रिधा पृथक् । बालो युवा च वृद्धश्च नामतः फलसिद्धिदाः ।। ३२०.

अलिप्त कमळ मुक्ती इच्छिणाऱ्यांसाठी आहे. संलग्न तीन प्रकारचे आहेत: बाल, युवक आणि वृद्ध, हे नावानुसार त्यांचे फळ देतात.

पद्मक्षेत्रे तु सूत्राणि दिग्विदिशु विनिक्षिपेत् । वृत्तानि पञ्चकल्पानि पद्मक्षेत्रसमानि तु ।। ३२०.

कमळ क्षेत्रात, दोरे मुख्य आणि उपदिशांमध्ये ठेवावेत. पाच वर्तुळे तयार करावीत, जी कमळ क्षेत्राएवढीच असावीत.

प्रथमे कर्णिका तत्र पुष्करैर्न्नवभिर्युता । केशराणि चतुर्व्विशद्वितीयेऽथ तृतीयके ।। ३२०.

पहिल्या वर्तुळात कर्णिका असावी, नऊ पाकळ्यांसह जोडलेली. दुसऱ्या आणि तिसऱ्या वर्तुळात चोवीस केशरे असावीत.

दलसन्धिर्गजकुम्भनिभान्तर्यद्दलाग्रकम् । पञ्चमे व्योमरूपन्तु संसक्तं कमलं स्मृतं ।। ३२०.

जिथे कमळाच्या पाकळ्यांची सांधणी हत्तीच्या कपाळासारखी दिसते आणि पाकळीचं टोक जुळलेलं असतं, तिथे पाचव्या ठिकाणी आकाशाच्या स्वरूपात एकत्रित कमळ मानलं जातं.

असंसक्ते दलाग्रे तु दिग्भागैर्विस्तराद्भजेत् ।. भागद्वयपरित्यागाद्वस्वंशैर्वर्त्तयेद्दलम् ।। ३२०.

जर पाकळीचं टोक जुळलेलं नसेल, तर त्या पाकळीला दिशा धरून मोठ्या प्रमाणात विभागावं; दोन भाग बाजूला ठेवून उरलेल्या सहा भागांतून पाकळी तयार करावी.

सन्धिविस्तरसूत्रेण तन्मूलादञ्जयेद्दलम् सव्यासव्यक्रमेणैव वृद्धमेतद्भवेत्तथा ।। ३२०.

सांधणीच्या रुंदीच्या दोरीने, त्या पाकळीच्या मुळापासून उजवी-डावी अशा आलटून पालटून ओढावं, म्हणजे ती पाकळी हळूहळू वाढत जाईल.

अथ वा सन्धिमध्यात्तु भ्रामयेदर्द्धचन्द्रवत् । सन्धिद्वयाग्रसूत्रं वा बालपद्मन्तथा भवेत् ।। ३२०.

किंवा सांधणीच्या मधून अर्धचंद्रासारखी फिरवावी; किंवा दोन सांधणीच्या टोकापासून दोरीने ओढावं, असं केल्याने बाळकमळ तयार होतं.

. सन्धिसूत्रार्द्धमानेन पृष्ठतः परिवर्त्तयेत् । तीक्ष्णाग्रन्तु सुवातेन कमलं भुक्तिमुक्तिदम् ।। ३२०.

सांधणीच्या दोरीच्या अर्ध्या मापाने मागून वळवावं; तीक्ष्ण टोक आणि मंद वाऱ्याने ते कमळ भोग आणि मुक्ती देणारं ठरतं.

मुक्तवृद्धौ च वश्यादौ बालं पद्मं समानकं । नवनाभंनवहस्तं भागैर्म्मन्त्रात्मकैश्च तत् ।। ३२०.

मुक्त स्वरूपात आणि वाढलेल्या अवस्थेत, तसेच वश करण्यासाठी, बाळकमळ सारखंच करावं, त्याला नवीन नाभी आणि नऊ हातांचं माप द्यावं, आणि मंत्रमय भागांनी ते सजवावं.

मध्येऽव्जं पट्टिकावीजं द्वारेणाब्जस्य मानतः । कण्ठोपकण्ठमुक्तानि तद्वाह्ये वीथिका मता ।। ३२०.

मध्यभागी कमळ असतं, त्यात पट्टीचं बीज असतं; कमळाच्या प्रवेशद्वारी योग्य माप घ्यावं; गळा आणि उपगळ्याच्या मण्यांची माळ त्याच्या बाहेर असते, आणि त्यापलीकडे वाट असते.

पञ्चभागान्विता सा तु समन्ताद्दशभागिका । दिग्विदिक्ष्वष्ट पद्मानि द्वारपद्मं सवीथिकम् ।। ३२०.

ती वाट पाच भागांनी युक्त असते, आणि सर्व बाजूंनी दहा भागांची असते; दिशांना आणि कोपऱ्यांना आठ कमळं, द्वारकमळ आणि त्याची वाट असते.

तद्वाह्ये पञ्च पदिका वीथिका यत्र भूषिता । पद्मवद्‌द्वारकण्ठन्तु पदिकञ्चौष्ठकण्ठकं ।। ३२०.

त्या बाहेर पाच पदिका असतात, जिथे वाटा शोभिवंत असतात; कमळासारखंच, द्वाराचा गळा, पदिका आणि आठ भागांचा गळा असतो.

कपोलं पदिकं कार्य्यं दिक्षु द्वारत्रयं स्फुटम् । कोणबन्धं त्रिपट्टन्तु द्विपट्टं वज्रवद्भवेत् ।। ३२०.

कपाळ पदिकासारखं करावं, दिशांना तीन द्वारं स्पष्टपणे असावीत; कोपऱ्याचं बंधन तिप्पट पट्टीचं असावं, आणि दुहेरी पट्टी वज्रासारखी असावी.

मध्यन्तु कमलं शुक्लं पीतं रक्तञ्च नीलकम् । पीतशुक्लञ्च धूम्रञ्च रक्तं पीतञ्च मुक्तिदम् ।। ३२०.

मध्यभागी कमळ पांढरं, पिवळं, लाल आणि निळं असतं; पिवळं-पांढरं, धुरकट, लाल आणि पिवळं, असं हे मुक्ती देणारं आहे.

पूर्व्वादौ कमलान्यष्ट शिवविष्ण्वादिकंजपेत् . प्रासादमध्यतोऽभ्यर्च्य शक्रादीन्व्जकादिषु ।। ३२०.

पूर्वेकडून सुरुवात करून आठ कमळं शिव, विष्णू आणि इतरांसाठी तयार करावीत; मंदिराच्या मध्यभागी पूजा करावी, आणि इंद्रादींची पूजा कमळांमध्ये करावी.

अस्त्राणि वाह्यवीथ्यान्तु विष्ण्वादीनश्वमेधभाक् । पवित्रारोहणादौ च महामण्डलमालिखेत् ।। ३२०.

शस्त्रं बाह्य वाटेवर ठेवावीत, विष्णू वगैरे अश्वमेधाचा हक्क असणाऱ्यांसाठी; पवित्र आरोहणाच्या सुरुवातीला महा मंडळ आखावं.

अष्टहस्तं पुरा क्षेत्रं रसपक्षैर्विवर्त्तयेत् । द्विपदं कमलं मध्ये वीथिका पदिका ततः ।। ३२०.

पूर्वी, क्षेत्र आठ हातांचं होतं, रसाच्या भागांनी ते फिरवावं; मध्यभागी दोन पाकळ्यांचं कमळ, त्यानंतर वाट आणि पदिका असते.

दिग्विदिक्षु ततोऽष्ठै च नीलाब्जानि विवर्त्तयेत् । मध्यपद्मप्रमाणेन त्रिंशत्पद्मानि तानि तु ।। ३२०.

नंतर, दिशांना आणि कोपऱ्यांना आठ निळ्या कमळांची रचना करावी; मध्य कमळाच्या मापाने तिथे तीस कमळं असतात.

. दलसन्धिविहीनानि नीलेन्दीवरकानि च । तत्‌पृष्ठे पदिका वीथी स्वस्तिकानि तदूर्द्धतः ।। ३२०.

ही कमळं पाकळ्यांच्या सांधणीशिवाय आणि निळ्या रंगाची असतात; त्यांच्या मागे पदिका, वाटा आणि त्यांच्या वरती स्वस्तिक असतात.

. द्विपदानि तथा चाष्टौ कृतिभागकृतानि तु . वर्त्तयेत् स्वस्तिकांश्तत्र वीथिका पूर्व्ववद्वहिः ।। ३२०.

त्याचप्रमाणे, आठ दोन पाकळ्यांची कमळं त्यांच्या भागांनुसार तयार करावीत; तिथे स्वस्तिक काढावेत आणि बाहेर वाटा पूर्वीसारख्या असाव्यात.

द्वाराणि कमलं यद्वदुपकण्ठयुतानि तु । वक्त्तयेत् स्वस्तिकांस्तत्र वीथका पूर्व्ववद्वहिः ।। ३२०.

द्वारं, कमळासारखी, उपगळ्याच्या भागांसह असतात; तिथे स्वस्तिक काढावेत आणि बाहेर वाटा पूर्वीसारख्या असाव्यात.