अग्निपुराणम्

जातिफट्‌कं हृदादीनां प्रासादं मन्त्रमावदे । ईशानाद्रुद्रसंख्यातं प्रोद्धरेच्चांशुरञ्चितम् ।। ३१८.

हृदय वगैरेसाठी जाती-फट, प्रासादमंत्र शेवटपर्यंत; ईशान आणि रुद्र यांची संख्या मोजून, किरणांनी सुशोभित ते उचलावे.

औषधाक्रान्तशिरसमूहकस्योपरिस्थितं । अर्द्धचन्द्रोर्द्धनादश्च विन्दुद्वितयमध्यगं ।। ३१८.

औषधाने व्यापलेल्या ऊहकाच्या शिखेवर, अर्धचंद्र वरती, आणि दोन बिंदूंच्या मध्ये.

तदन्ते विश्वरूपन्तु कृटिलन्तु त्रिधा ततः । एवं प्रासादमन्त्रश्च सर्व्वकर्म्मकरो मनुः ।। ३१८.

त्याच्या शेवटी विश्वरूप, मग त्रिशूळ, तीन भागांत; अशा प्रकारे प्रासादमंत्र सर्व कर्मांसाठी मंत्र आहे.

शिखाबीजं समुद्‌धृत्य फट्कारान्तन्तु चैव फट् । अर्द्धचन्द्रासनं ज्ञेयं कामदेवं ससर्पकम् ।। ३१८.

शिखा बीज उचलून, फटकाराने संपणारे, आणि पुन्हा फट; अर्धचंद्राचे आसन ओळखावे, सर्पासह कामदेव.

महापाशुपतास्त्रन्तु सर्व्वदुष्टप्रमर्द्दनम् । प्रासादः सकलः प्रोक्तो निष्कलः प्रोच्यते ऽधुना ।। ३१८.

महापाशुपत अस्त्र, जे सर्व दुष्टांचा नाश करते; प्रासाद सर्व अंगांनी सांगितला, आता निर्गुण सांगितला जातो.

औषधं विश्वरूपन्तु रुद्राख्यं सूर्य्यमण्डलम् । चन्द्रार्द्धं नादसंयोगं विसंज्ञं कुटिलन्ततः ।। ३१८.

औषधाचं विश्वरूप म्हणजे रुद्र, सूर्याचं मंडळ, अर्धा चंद्र, नादाशी एकरूप, निराकार आणि वाकड्या शेवटाचं असं सांगितलं आहे.

निष्कलोभुक्तिमुक्तौ स्यात्पञ्चाङ्गोऽयं सदाशिवः । अंशुमान् विस्वरुपञ्च आवृतं शून्यरञ्जितम् ।। ३१८.

ही पाच अंगे असलेली सदा शिवाची मूर्ती नेहमी अद्वैत, भोग आणि मुक्ती या अवस्थेत असते; ती तेजस्वी, विश्वरूप, सर्वत्र पसरलेली आणि शून्यतेने रंगलेली आहे.

ब्रह्माङ्गरहितः शून्यस्तस्य मूर्त्तिरसस्तरुः । विघ्ननाशाय भवति पूजितो बालबालिसैः ।। ३१८.

ज्याच्यात ब्रह्माचं अंग नाही, जो रिकामा आहे, त्याची मूर्ती शिरविरहित आहे; तो मुलांना आणि मुलींना पूजिला की विघ्नांचा नाश करणारा होतो.

अंशुमान् विश्वरूपाख्यमूहकस्योपरि स्थितम् । कलाढ्यं सकलस्यैव पूजाङ्गादि च सर्व्वतः ।। ३१८.

तेजस्वी आणि विश्वरूप असलेला तो सूक्ष्मावर विराजमान आहे; कलांनी युक्त, तो सर्वांचा एकत्रित स्वरूप आहे आणि पूजेची अंगे सर्वत्र आहेत.

नरसिंहं कृतान्तस्थं तेजस्विग्राणमूर्द्धगम् । अंशुमानूहकाक्रान्तमधोर्द्धं स्वसलङ्‌घृतम् ।। ३१८.

नरसिंह, काळाच्या शेवटी स्थित, तेजस्वी नाक आणि उंच डोक्याने, तेजाने भरलेला, सूक्ष्मात व्यापलेला, वरखाली स्वतःच्या चिन्हांनी सुशोभित आहे.

चन्द्रार्द्धनादनादानतं ब्रह्मविष्णुविभूषितम् । उदधिं नरसिंहञ्च सूर्य्यमात्राविभेदितम् ।। ३१८.

अर्धचंद्र आणि नाद, नादाने वाकलेला, ब्रह्मा आणि विष्णूने अलंकृत; समुद्र आणि नरसिंह हे सूर्यापासून वेगळे नाहीत.

यदा कृतं तदा तस्य ब्रह्माण्यङ्गानि पूर्व्ववत् । ओजाख्यमंशुमद्‌युक्तं प्रथमं वर्णमुद्धरेत् ।। ३१८.

जेव्हा हे तयार केलं जातं, तेव्हा त्याची ब्रह्माची अंगे पूर्वीसारखीच असतात; पहिलं अक्षर तेजस्वी आणि ओजयुक्त घ्यावं.

अंशुमच्चांशुनाक्रान्तंक द्वितीयं वर्णनायकम् । अंशुमानीश्चरन्तद्वत् तृतीयं मुक्तिदायकम् ।। ३१८.

दुसरं मुख्य अक्षर तेजस्वी असून किरणांनी व्यापलेलं आहे; तिसरं, तेजस्वी प्रभू प्रमाणे चालणारं, मुक्ती देणारं आहे.

ऊहकञ्चांशुनाक्रान्तं वरुणप्राणतैजसम् । पद्ममिन्दुसमाक्रान्तं नन्दीशमेकपादधृक् ।। ३१८.

सूक्ष्म, किरणांनी व्यापलेलं, वरुणाचं प्राणशक्ती आहे; कमळ, चंद्राने व्यापलेलं, नंदीश एकपाद धारण करणारा आहे.

अंशुमानुदकप्राणः सप्तमं वर्णमुद्‌धृतम् । अस्यार्द्धं तृतीयञ्चैव पञ्चमं सप्तमं तथा ।। ३१८.

तेजस्वी, जलाची प्राणशक्ती असलेला, सातवं अक्षर म्हणून घेतला जातो; त्याचं अर्ध, तिसरं, पाचवं आणि सातवं असं घ्यावं.

प्रथमञ्चान्ततो योज्यं क्षपणं दशवीजकम् । अस्यार्द्धंतृतीयञ्चैव पञ्चैमं सप्तमं तथा ।। ३१८.

पहिलं आणि शेवटचं जोडावं, क्षपण करणारा, दहा बियांचं; त्याचं अर्ध, तिसरं, पाचवं आणि सातवं असं घ्यावं.

सद्योजातन्तु नवमं द्वितीयाद्‌धृदयादिकम् । दशार्णप्रणवं यत्तु फडन्तञ्चास्त्रमुद्धरेत् ।। ३१८.

सद्योजात नववं आहे, दुसऱ्यापासून हृदय वगैरे येतं; दहा अक्षरी प्रणव आणि शेवटी 'फट्' हे अस्त्र म्हणून घ्यावं.

नमस्कारयुतान्यत्र ब्रह्माङ्गानि तु नान्यथा । द्वितीयादष्टमं यावदष्टौ विद्येश्वरा मताः ।। ३१८.

इथे ब्रह्माची अंगे नेहमी नमस्कारासह असतात, अन्यथा नाही; दुसऱ्यापासून आठव्या पर्यंत आठ विद्वेष्वर मानले जातात.

अनन्तेशश्च सूक्षमश्च तृतीयश्च शिवोत्तमः । एकमूर्त्त्येकरूपस्तु त्रिमूर्त्तिरपस्तथा ।। ३१८.

अनंतेश आणि सूक्ष्म, तिसरा शिवोत्तम; एक मूर्ती, एक रूप, आणि तसंच त्रिमूर्ती, जलाचा स्वामी.

श्रीकण्ठश्च शिखण्डी च अष्टौ वद्येश्वराः स्मृताः । शिखिण्डिनोऽप्यनन्तान्तं मन्त्रान्तं मूर्त्तिरीरीता ।। ३१८.

श्रीकंठ आणि शिखंडी, हे आठ विद्वेष्वर म्हणून ओळखले जातात; शिखंडी, अनंत, मंत्राच्या शेवटपर्यंतच्या सर्व मूर्ती असं सांगितलं आहे.

ईश्वर उवाच वागीश्वरीपूजनञ्च प्रवदामि समण्डलम् । ऊहकं कालसंयुक्तं मनुं वर्णसमायुतम्।। ३१९.

ईश्वर म्हणाले: मी वागीश्वरीची पूजा आणि मंडल सांगतो; सूक्ष्म मंत्र, काळाशी एकरूप, अक्षरांनी युक्त.

निषाद ईश्वरं कार्य्यं मनुना चन्द्रसूर्यवत् । अक्षरन्न हिदेयं स्यात् ध्यायेत् कुन्देन्दुसन्निभां ।। ३१९.

ईश्वराची पूजा मंत्राने करावी, जशी चंद्र आणि सूर्य; अक्षरं लपवू नयेत; तिने कुंद आणि चंद्रासारखी शुभ्र आहे असं ध्यान करावं.

पञ्चाशद्वर्णमालान्तु मुक्तास्रग्दामभूषिताम् । वरदाभयाक्षसूत्रपुस्तकाढ्यां त्रिलोचनां ।। ३१९.

पन्नास अक्षरांची माळ, मोत्यांच्या हाराने सुशोभित; वरद आणि अभय मुद्रा, अक्षसूत्र, पुस्तक आणि तीन डोळे असलेली.

लक्षं जपेन्मस्तकान्तं स्कन्धान्तं वर्णमालिकां । अकारादिक्षकारान्तां विशन्तीं मानवत् स्मरेत् ।। ३१९.

कोणीही 'अ' पासून 'क्ष' पर्यंतच्या वर्णांची माळ, डोक्याच्या सुरुवातीपासून खांद्याच्या शेवटापर्यंत, एक लक्ष वेळा जपावी. ती वर्णमाळा मानवी रूपात आत शिरते असे आठवावे.

कुर्य्याद् गुरुश्च दीक्षार्थं मन्त्रग्राहे तु मण्डलम् । सूर्य्याग्रमिन्दुभक्तन्तु भागाभ्यां कमलं हितं ।। ३१९.

गुरूंनी दीक्षेसाठी, मंत्र ग्रहण करण्याकरिता, एक मंडळ तयार करावे. सूर्य आणि चंद्र यांच्यासाठी दोन भागांत विभागलेले कमळ योग्य आहे.

वीथिका पदिका कार्य्या पद्मान्यष्टौ चतुष्पदे । वीथिका पदिका वाह्ये द्वाराणि द्विपदानि तु ।। ३१९.

रस्ते आणि पायऱ्या तयार कराव्यात, चार पाकळ्यांचे आठ कमळे असावीत. बाहेरच्या बाजूला रस्ते आणि पायऱ्या, आणि दोन पाकळ्यांची दारे असावीत.

उपद्वाराणि तद्वच्च कोणवान्धं द्विपट्टिकम् । सितानि नव पद्मानि कर्णिका कनकप्रभा ।। ३१९.

त्याचप्रमाणे बाजूची दारे असावीत आणि कोपऱ्यांमध्ये दुहेरी पट्ट्या असाव्यात. नऊ पांढरी कमळे आणि मध्यभागी सोन्यासारखी झळाळणारी कर्णिका असावी.

केशराणि विचित्राणि कोणात्रक्तेन पूरयेत् । व्योमरेखान्तरं कृष्णं द्वाराणीन्द्रेभमानतः ।। ३१९.

केशर विविध रंगांची असावीत आणि कोपरे लाल रंगाने भरावेत. आकाशरेषांमधील जागा काळी असावी आणि दारे इंद्राच्या हत्तीच्या रूपासारखी असावीत.

मध्ये सरस्वतीं पद्मेवागीशी पूर्व्वपद्मके । हृत्लेखा चित्रवागीशी गायत्री विश्वरुपया ।। ३१९.

मध्यभागी सरस्वतीचे ध्यान करावे, पूर्वेकडील कमळात वाणीची देवी म्हणून. हृदयरेषेवर अद्भुत वागीश्री आणि गायत्रीचे विश्वरूप ध्यान करावे.