अग्निपुराणम्

निक्षिपेद् हृदयेनाग्निं शक्तिं मध्येऽग्निगां स्मरेत् । गर्भाधानं पुंसवनं जातकर्म्म च होमयेत् ।। ३११.

हृदयाने अग्नि ठेवावा, आणि त्याच्या मध्यभागी शक्तीचे स्मरण करावं; गर्भाधान, पुंसवन आणि जातकर्म ही विधी हवन करावीत.

हृदयेन शतं ह्येकं गुह्याङ्गे जनयेच्छिखिम् । पूर्णाहुत्या तु विद्यायाः शिवाग्निर्ज्वलियो भवेत् ।। ३११.

हृदयाने गुप्त अंगात शंभर जणू ज्वाळा उत्पन्न कराव्यात; पूर्णाहुतीने, मंत्राच्या पूर्णतेने, शिवाचा मंगल अग्नि प्रज्वलित होतो.

होमयेन्मूलमन्त्रेण शतञ्चाङ्गं दशांशतः । निवेदयेत्ततो देव्यास्ततः शिष्यं प्रवेशयेत् ।। ३११.

मूळ मंत्राने शंभर आणि अंगांसाठी दहावा भाग हवन करावा; नंतर ते देवीला अर्पण करावं आणि मग शिष्याला प्रवेश द्यावा.

अस्त्रेण ताडनं कृत्वा गुह्याङ्गानि ततो न्यसेत् । विद्याङ्गैश्चेव सन्नद्धं विद्याङ्गेषु नियोजयेत् ।। ३११.

अस्त्र मंत्राने प्रहार करून, मग गुप्त अंगे ठेवावीत; मंत्राच्या अंगांनी सज्ज होऊन, ती अंगे मंत्राच्या अंगात स्थापित करावीत.

पुष्पं क्षिपाययेच्छिष्यमानयेदग्निकुण्डकम् । यवैर्द्वान्यैस्तिलैराज्यैर्मूलविद्याशतं हुनेत् ।। ३११.

शिष्याला फुल टाकायला सांगावं आणि त्याला अग्निकुंडाजवळ न्यावं; जव, दोन दरवाजे, तीळ आणि तुपाने मूळ मंत्राचे शंभर हवन करावं.

स्थावरत्वं पुरा होमं सरीसृपमतः परं । पक्षिमृगपशुत्वञ्च मानुषं ब्राह्ममेव च ।। ३११.

सर्वप्रथम स्थावरांची स्थिती अग्नीत अर्पण करावी, त्यानंतर सरिसृपांची; मग पक्षी, वन्य प्राणी, पाळीव प्राणी, मानव आणि शेवटी ब्रह्माची स्थिती अर्पण करावी.

विष्णुत्वञ्चैव रुद्रत्वमन्ते पूर्णाहुतिर्भवेत् । एकया चैव ह्याहुत्या शिष्यः स्याद्दीक्षितो भवेत् ।। ३११.

नंतर विष्णू आणि रुद्राची स्थिती, आणि शेवटी पूर्णाहुती द्यावी; एकाच आहुतीने शिष्य दीक्षित होतो.

अधिकारो भवेदेवं श्रृणु मोक्षमतः परम् । सुमेरुस्थो यदा मन्त्री सदाशिवपदे स्थितः ।। ३११.

अशा प्रकारे अधिकार प्राप्त होतो; आता पुढे मोक्ष कसा मिळतो ते ऐक: जेव्हा मंत्रकर्ता सुमेरू पर्वतावर उभा राहतो आणि सदा शिवाच्या अवस्थेत स्थिर असतो.

परे च होमयेत् स्वस्थोऽकर्म्मकर्म्मशतान् दश । पूर्णाहुत्या तु तद्योगी धर्म्माधर्मैर्न लिप्यते ।। ३११.

मग स्वतःमध्ये स्थिर राहून, तो दहा शंभर कर्मे आणि अ-कर्मे हवन करतो; पूर्णाहुतीने तो योगी धर्म किंवा अधर्म यांना लागून राहत नाही.

मोक्षं याति परंस्थानं यद्‌गत्वा न निवर्त्तते । यथा जले जले क्षिप्तं जलं देही शिरस्तथा ।। ३११.

ज्याप्रमाणे पाण्यात टाकलेलं पाणी पुन्हा वेगळं राहत नाही, तसंच देहधारी जीव जेव्हा त्या परम अवस्थेला पोहोचतो, तेव्हा तो मुक्ती मिळवतो आणि पुन्हा परत येत नाही.

कुम्भैः कुर्य्याच्चाभिषेकं जयराज्यादिसर्वभाक् । कुमारी ब्राह्मणी पूज्या गुर्व्वादेर्दक्षिणं ददेत् ।। ३११.

विजय, राज्य आणि सर्व सुखांसाठी कलशांनी अभिषेक करावा. कुमारिका आणि ब्राह्मण स्त्री यांचा सन्मान करावा आणि गुरु व इतरांना दक्षिणा द्यावी.

यजेत् सहस्रमेकन्तु पूकजां कृत्वा दिने दिने । तिलाज्यपुरहोमेन देवी श्रीः कामदा भवेत् ।। ३११.

रोज एक हजार वेळा पूजा करून, तिळ आणि तुपाने अग्निहोत्र केल्यास देवी श्री सर्व इच्छा पूर्ण करते.

ददाति विपुलान् भोगान् यदन्यच्च समीहते । जप्त्वा ह्यक्षरलक्षन्तु निधानाधिपतिर्भवेत् ।। ३११.

ती विपुल भोग आणि हवी ती सर्व सुखं देते. अक्षरांची एक लाख जप केल्याने मनुष्य धनाचा स्वामी होतो.

द्विगुणेन भवेद्राज्यं त्रिगुणेन च यक्षिणी । चतुर्गुणेन ब्रह्मत्वं ततो विष्णुपदं भवेत् ।। ३११.

दुप्पट जप केल्यास राज्य मिळतं, तिप्पट केल्यास यक्षिणीची प्राप्ती होते, चौपट केल्यास ब्रह्मपद मिळतं आणि त्यानंतर विष्णूचं स्थान मिळतं.

षड्‌गुणेन महासिद्धिर्ल्लक्षेणैकेन पापहा । दश जप्त्वा देहशुद्ध्यै तीर्थस्नानफलं शतात् ।। ३११.

सहापट जप केल्याने मोठी सिद्धी मिळते, एक लाख जप केल्याने पापांचा नाश होतो, आणि शरीरशुद्धीसाठी दहा वेळा जप केल्यास शंभर तीर्थस्नानाचं फळ मिळतं.

पटे वा प्रतिमायां वा शीघ्रां वै स्थण्डिले यजेत् । शतं सहस्रमयुतं जपे होमे प्रकीर्त्तितम् ।। ३११.

कापडावर, प्रतिमेत किंवा वाळूत जलद पूजा करावी. पूजा आणि होमासाठी शंभर, हजार किंवा दहा हजार जप सांगितले आहेत.

एवं विधानतो जप्त्वा लक्षमेकन्तु होमयेत् । महिषाजमेषमांसेन नरजेन पुरेण वा ।। ३११.

नियत पद्धतीने एक लाख जप केल्यावर, महिष, मेंढा, मानवमांस किंवा संपूर्ण नगर यापैकी कोणत्याही वस्तूने होम करावा.

तिलैर्यवैस्तथा लाजैर्ब्रीहिगोधूमकाम्रकैः । श्रीफलैराज्यसंयुक्तैर्होमयित्वा व्रतञ्चरेत् ।। ३११.

तीळ, जव, लाह्या, तांदूळ, गहू, आंबा, नारळ आणि तुपासह होम करून मग व्रत पाळावं.

अर्द्धरात्रेषु सन्नद्धः खड्गचापशरादिमान् । एकवासा विचित्रेण रक्तपीतासितेन वा ।। ३११.

मध्यरात्री शस्त्र, धनुष्य, बाण यांसह सज्ज होऊन, एकच वस्त्र परिधान करावं, ते रंगीत, लाल, पिवळं किंवा काळं असू शकतं.

नीलेन वाथ वस्त्रेण देवीं तैरेव चार्च्चयेत् । व्रजेद्दक्षिणदिग्‌भागं द्वारे दद्याद्‌बलिं बुधः ।। ३११.

किंवा निळ्या वस्त्रात देवीची त्याच वस्तूंनी पूजा करावी. मग दक्षिण दिशेला जाऊन, दाराशी बलि द्यावी.

दूतीमन्त्रेण द्वारादौ एकवृक्षे श्मशानके । एवञ्च सर्व्वकामाप्तिर्भुङ्‌क्ते सर्व्वां महीं नृपः ।। ३११.

दूती मंत्राने, दाराशी किंवा स्मशानातील एखाद्या झाडाजवळ पूजा करावी. अशा प्रकारे राजा सर्व इच्छित वस्तू मिळवतो आणि संपूर्ण पृथ्वीचा उपभोग घेतो.

अग्निरुवाच विद्याप्रस्तावमाख्यास्ये धर्म्मकामादिसिद्धिदम् । नवकोष्ठविभागेन विद्याभेदञ्च विन्दति ।। ३१२.

अग्नी म्हणतो: मी विद्या विषय सांगतो, जी धर्म, काम इत्यादींची सिद्धी देते. नवकोष्ठ विभागाने विविध विद्यांचे प्रकार समजतात.

अनुलोमविलोमेन समस्तव्यस्तयोगतः । कर्णाविकर्णयोगेन अत ऊद्‌र्ध्वं विभागशः ।। ३१२.

अनुलोम-विलोम, एकत्र किंवा वेगळ्या प्रकारे, कान व अ-कान पद्धतीने आणि त्याहूनही अधिक विभाग करून हे केले जाते.

त्रित्रिकेण च योगेन देव्या सन्नद्धविग्रहः । जानाति सिद्धिदान्मन्त्रान् प्रस्तावान्निर्गतान् बहून् ।। ३१२.

तीन त्रिकोणांच्या योगाने, देवीच्या सुशोभित मूर्तीने, तो अनेक सिद्धिदायक मंत्र जाणतो, जे या विषयातून प्रकट होतात.

शास्त्रे शास्त्रे स्मृता मन्त्राः प्रयोगास्तत्र दुर्ल्लभाः । गुरुः स्यात् प्रथमो वर्णः पूर्व्वेद्युर्न च वर्ण्यते ।। ३१२.

प्रत्येक शास्त्रात मंत्र सांगितले आहेत, पण त्यांचा प्रयोग कठीण आहे. गुरु हा पहिला अक्षर असतो, तो पूर्वी जाणणारा असतो, पण त्याचं वर्णन करायचं नसतं.

प्रस्तावे तत्र चैकार्णा द्व्यर्णस्त्र्यर्णादयोऽभवन् । तिर्य्यगूद्‌र्ध्वगता रेखाश्चतुरश्चतुरो भजेत् ।। ३१२.

त्या विषयात एकाक्षरी, द्व्यक्षरी, त्र्यक्षरी असे विविध मंत्र असतात. आडवे आणि उभे असे चार रेषांचे विभाग चार भागांत करावेत.

नव कोष्ठा भवन्त्येवं मध्यदेशे तथा इमान् । प्रदक्षिणेन संस्थाप्य प्रस्तावं भेदयेत्ततः ।। ३१२.

अशा प्रकारे मध्यभागी नऊ कोष्ठ असतात. त्यांना प्रदक्षिणा घालून, मग विषयाचे विभाग करावेत.

प्र्स्तावक्रमयोगेन प्रस्तावं यस्तु विन्दति । करमुष्टिस्थितास्तस्य साधकस्य हि सिद्धयः ।। ३१२.

प्रस्ताव आणि त्याच्या क्रमाने जो कोणी प्रस्ताव मिळवतो, त्या साधकाच्या हाताच्या मुठीत सर्व सिद्धी असतात.

त्रैलोक्यं पादमूले स्यान्नवखण्डां भुवं लभेत् । कपाले तु समालिख्य शिवतत्त्वं समन्ततः ।। ३१२.

तीनही लोक त्याच्या पायाशी असतात; तो पृथ्वीचे नवखंड मिळवतो. कवटीवर सर्व बाजूंनी शिवतत्त्व लिहावे.