अग्निपुराणम्

वाह्यतश्चतुरस्रन्तु वज्रसम्पुटलाञ्छितम् । द्वारे प्रदापयेन्मन्त्री चतुरो वज्रसम्पुटान् ।। ३११.

बाहेर चौकोनाच्या चारही बाजूंना वज्राच्या चौकटीने चिन्हांकित करावे; दारांवर मंत्रज्ञाने चार वज्र चौकटी ठेवाव्यात.

पद्मनाम भवेद्वामवीथी चैव समा भवेत् । गर्भं रक्तं केशराणि मण्डले दीक्षिताः स्त्रियः ।। ३११.

डाव्या मार्गाला पद्म असं नाव आहे, आणि तो मार्ग सम असावा. गर्भ लाल असतो, केशर गोलाच्या आत असतात, आणि त्या स्त्रिया विधिवत् अभिषिक्त केलेल्या असतात.

जयेच्च परराष्ट्राणि क्षइप्रं राज्यमवाप्नुयात् । मूर्त्ति प्रणवसन्दीप्तां हूँकारेण नियोजयेत् ।। ३११.

तो परक्य राज्ये जिंकतो आणि लवकरच राज्य मिळवतो; ओंकाराने जागृत झालेल्या मूर्तीला हूं या अक्षराने जोडावं.

मूलविद्यां समुच्चार्य्यं मरुद्व्योमगतां द्विज । प्रथमेन पुनश्चैव कणिकायां प्रपूजयेत् ।। ३११.

मूळ मंत्र, जो वाऱ्यात आणि आकाशात फिरतो, तो उच्चारावा, मग प्रथम कणिकेत पूजन करावं आणि पुन्हा तेच करावं.

एवं प्रदक्षिणं पूज्य एकैकं वीजमादितः । दलमध्ये तु विद्याङ्गा आग्नेय्यां पञ्च नैर्ऋतम् ।। ३११.

अशा प्रकारे, एकेक बीज अक्षर सुरुवातीपासून दक्षिणाभिमुख प्रदक्षिणा करत पूजावं; पाकळ्यांच्या मध्यभागी मंत्राची अंगे असतात, आग्नेय आणि नैऋत्य दिशेला प्रत्येकी पाच.

मध्येनेत्रं दिशारूञ्च स्वैः स्वैर्म्मन्त्रैः प्रपूजयेत् । मध्येनेत्रं दिशारूञ्च गुह्यकाङ्गे तु रक्षणम् ।। ३११.

मध्यातील नेत्र आणि दिशांचे रक्षक यांची त्यांच्या त्यांच्या मंत्रांनी पूजा करावी; मध्य नेत्र, दिशांचे रक्षक आणि गुप्त अंगावर रक्षण असावं.

पञ्च पञ्च प्रपूज्यास्तु स्वैः स्वैर्म्मन्त्रैः प्रपूजयेत् । लोकपालान्न्यसेदष्टौ वाह्यतो गर्भमण्डले ।। ३११.

पाच पाच अशा प्रत्येकाची त्यांच्या त्यांच्या मंत्रांनी पूजा करावी; आणि आठ लोकपालांना गर्भमंडलाच्या बाहेर ठेवावं.

वर्णान्तमग्निमारूढं षष्ठस्वरविभेदितं । पञ्चदशेन चाक्रान्तं स्वैः स्वैर्नामभि योजयेत् ।। ३११.

अक्षरांचा शेवट, जो अग्निवर आरूढ आहे, सहाव्या स्वराने विभागलेला आणि पंधराव्याने व्यापलेला, त्यांना त्यांच्या त्यांच्या नावांनी जोडावं.

शीघ्रं सिंहे कर्णिकायां यजेद् गन्धादिभिः श्रिये । अष्टाभिर्वेष्टयेत् कुम्भैर्म्मन्त्राष्टशतमन्त्रितैः ।। ३११.

कर्णिकेच्या सिंहासनात, लवकरच, सुगंध वगैरेने श्रीसाठी पूजा करावी; आठ कलशांनी वेष्टन करावं आणि प्रत्येकी शंभरआठ मंत्रांनी पूजन करावं.

मन्त्रमष्टसहस्रन्तु जप्त्वाङ्गानां दशांशकम् । होमं कुर्य्यादग्निगुण्डे वह्निमन्त्रेण चालयेत् ।। ३११.

आठ हजार मंत्र जपून, त्याच्या दहावा भाग अंगांसाठी जपावा; मग अग्निकुंडात हवन करावं आणि अग्निमंत्राने ते हलवावं.

निक्षिपेद् हृदयेनाग्निं शक्तिं मध्येऽग्निगां स्मरेत् । गर्भाधानं पुंसवनं जातकर्म्म च होमयेत् ।। ३११.

हृदयाने अग्नि ठेवावा, आणि त्याच्या मध्यभागी शक्तीचे स्मरण करावं; गर्भाधान, पुंसवन आणि जातकर्म ही विधी हवन करावीत.

हृदयेन शतं ह्येकं गुह्याङ्गे जनयेच्छिखिम् । पूर्णाहुत्या तु विद्यायाः शिवाग्निर्ज्वलियो भवेत् ।। ३११.

हृदयाने गुप्त अंगात शंभर जणू ज्वाळा उत्पन्न कराव्यात; पूर्णाहुतीने, मंत्राच्या पूर्णतेने, शिवाचा मंगल अग्नि प्रज्वलित होतो.

होमयेन्मूलमन्त्रेण शतञ्चाङ्गं दशांशतः । निवेदयेत्ततो देव्यास्ततः शिष्यं प्रवेशयेत् ।। ३११.

मूळ मंत्राने शंभर आणि अंगांसाठी दहावा भाग हवन करावा; नंतर ते देवीला अर्पण करावं आणि मग शिष्याला प्रवेश द्यावा.

अस्त्रेण ताडनं कृत्वा गुह्याङ्गानि ततो न्यसेत् । विद्याङ्गैश्चेव सन्नद्धं विद्याङ्गेषु नियोजयेत् ।। ३११.

अस्त्र मंत्राने प्रहार करून, मग गुप्त अंगे ठेवावीत; मंत्राच्या अंगांनी सज्ज होऊन, ती अंगे मंत्राच्या अंगात स्थापित करावीत.

पुष्पं क्षिपाययेच्छिष्यमानयेदग्निकुण्डकम् । यवैर्द्वान्यैस्तिलैराज्यैर्मूलविद्याशतं हुनेत् ।। ३११.

शिष्याला फुल टाकायला सांगावं आणि त्याला अग्निकुंडाजवळ न्यावं; जव, दोन दरवाजे, तीळ आणि तुपाने मूळ मंत्राचे शंभर हवन करावं.

स्थावरत्वं पुरा होमं सरीसृपमतः परं । पक्षिमृगपशुत्वञ्च मानुषं ब्राह्ममेव च ।। ३११.

सर्वप्रथम स्थावरांची स्थिती अग्नीत अर्पण करावी, त्यानंतर सरिसृपांची; मग पक्षी, वन्य प्राणी, पाळीव प्राणी, मानव आणि शेवटी ब्रह्माची स्थिती अर्पण करावी.

विष्णुत्वञ्चैव रुद्रत्वमन्ते पूर्णाहुतिर्भवेत् । एकया चैव ह्याहुत्या शिष्यः स्याद्दीक्षितो भवेत् ।। ३११.

नंतर विष्णू आणि रुद्राची स्थिती, आणि शेवटी पूर्णाहुती द्यावी; एकाच आहुतीने शिष्य दीक्षित होतो.

अधिकारो भवेदेवं श्रृणु मोक्षमतः परम् । सुमेरुस्थो यदा मन्त्री सदाशिवपदे स्थितः ।। ३११.

अशा प्रकारे अधिकार प्राप्त होतो; आता पुढे मोक्ष कसा मिळतो ते ऐक: जेव्हा मंत्रकर्ता सुमेरू पर्वतावर उभा राहतो आणि सदा शिवाच्या अवस्थेत स्थिर असतो.

परे च होमयेत् स्वस्थोऽकर्म्मकर्म्मशतान् दश । पूर्णाहुत्या तु तद्योगी धर्म्माधर्मैर्न लिप्यते ।। ३११.

मग स्वतःमध्ये स्थिर राहून, तो दहा शंभर कर्मे आणि अ-कर्मे हवन करतो; पूर्णाहुतीने तो योगी धर्म किंवा अधर्म यांना लागून राहत नाही.

मोक्षं याति परंस्थानं यद्‌गत्वा न निवर्त्तते । यथा जले जले क्षिप्तं जलं देही शिरस्तथा ।। ३११.

ज्याप्रमाणे पाण्यात टाकलेलं पाणी पुन्हा वेगळं राहत नाही, तसंच देहधारी जीव जेव्हा त्या परम अवस्थेला पोहोचतो, तेव्हा तो मुक्ती मिळवतो आणि पुन्हा परत येत नाही.

कुम्भैः कुर्य्याच्चाभिषेकं जयराज्यादिसर्वभाक् । कुमारी ब्राह्मणी पूज्या गुर्व्वादेर्दक्षिणं ददेत् ।। ३११.

विजय, राज्य आणि सर्व सुखांसाठी कलशांनी अभिषेक करावा. कुमारिका आणि ब्राह्मण स्त्री यांचा सन्मान करावा आणि गुरु व इतरांना दक्षिणा द्यावी.

यजेत् सहस्रमेकन्तु पूकजां कृत्वा दिने दिने । तिलाज्यपुरहोमेन देवी श्रीः कामदा भवेत् ।। ३११.

रोज एक हजार वेळा पूजा करून, तिळ आणि तुपाने अग्निहोत्र केल्यास देवी श्री सर्व इच्छा पूर्ण करते.

ददाति विपुलान् भोगान् यदन्यच्च समीहते । जप्त्वा ह्यक्षरलक्षन्तु निधानाधिपतिर्भवेत् ।। ३११.

ती विपुल भोग आणि हवी ती सर्व सुखं देते. अक्षरांची एक लाख जप केल्याने मनुष्य धनाचा स्वामी होतो.

द्विगुणेन भवेद्राज्यं त्रिगुणेन च यक्षिणी । चतुर्गुणेन ब्रह्मत्वं ततो विष्णुपदं भवेत् ।। ३११.

दुप्पट जप केल्यास राज्य मिळतं, तिप्पट केल्यास यक्षिणीची प्राप्ती होते, चौपट केल्यास ब्रह्मपद मिळतं आणि त्यानंतर विष्णूचं स्थान मिळतं.

षड्‌गुणेन महासिद्धिर्ल्लक्षेणैकेन पापहा । दश जप्त्वा देहशुद्ध्यै तीर्थस्नानफलं शतात् ।। ३११.

सहापट जप केल्याने मोठी सिद्धी मिळते, एक लाख जप केल्याने पापांचा नाश होतो, आणि शरीरशुद्धीसाठी दहा वेळा जप केल्यास शंभर तीर्थस्नानाचं फळ मिळतं.

पटे वा प्रतिमायां वा शीघ्रां वै स्थण्डिले यजेत् । शतं सहस्रमयुतं जपे होमे प्रकीर्त्तितम् ।। ३११.

कापडावर, प्रतिमेत किंवा वाळूत जलद पूजा करावी. पूजा आणि होमासाठी शंभर, हजार किंवा दहा हजार जप सांगितले आहेत.

एवं विधानतो जप्त्वा लक्षमेकन्तु होमयेत् । महिषाजमेषमांसेन नरजेन पुरेण वा ।। ३११.

नियत पद्धतीने एक लाख जप केल्यावर, महिष, मेंढा, मानवमांस किंवा संपूर्ण नगर यापैकी कोणत्याही वस्तूने होम करावा.

तिलैर्यवैस्तथा लाजैर्ब्रीहिगोधूमकाम्रकैः । श्रीफलैराज्यसंयुक्तैर्होमयित्वा व्रतञ्चरेत् ।। ३११.

तीळ, जव, लाह्या, तांदूळ, गहू, आंबा, नारळ आणि तुपासह होम करून मग व्रत पाळावं.

अर्द्धरात्रेषु सन्नद्धः खड्गचापशरादिमान् । एकवासा विचित्रेण रक्तपीतासितेन वा ।। ३११.

मध्यरात्री शस्त्र, धनुष्य, बाण यांसह सज्ज होऊन, एकच वस्त्र परिधान करावं, ते रंगीत, लाल, पिवळं किंवा काळं असू शकतं.