अग्निपुराणम्

कराली तु महामुद्रा हृदये योज्य मन्त्रिणः । पुनस्तु पूर्व्ववद् बद्धलग्नां ज्येष्ठां समुत्‌क्षिपेत् ।। ३१०.

कराळी ही महा मुद्रा आहे, ती मंत्रज्ञाने हृदयावर जुळवावी; मग पूर्वीप्रमाणेच मधल्या बोटाला बांधून वर उचलावे.

वज्रतुण्डा समाख्याता वज्रदेशे तु बन्धयेत् । उभाभ्याञ्चैव हस्ताभ्यां मणिबन्धन्तु बन्धयेत् ।। ३१०.

वज्रतुंडा असे नाव आहे; ती वज्राच्या जागी बांधावी. दोन्ही हातांनी मनिबंधावर घट्ट बांधावी.

त्रीणि त्रीणि प्रसार्य्येति वज्रमुद्रा प्रकीर्त्तिता । दण्डः खड्गञ्चक्रगदा मुद्रा चाकारतः स्मृता ।। ३१०.

तीन तीन बोटे पसरवावीत; हिला वज्रमुद्रा म्हणतात. दंड, खड्ग, चक्र आणि गदा या त्यांच्या आकारानुसार मुद्रा समजल्या जातात.

अङ्गष्ठेनाक्रमेत् त्रीणि त्रिशूलञ्चोद्‌र्ध्वतो भवेत् । एकातु मध्यमोद्‌र्ध्वा तु शक्तिरेव विधीयते ।। ३१०.

अंगठ्याने तीन बोटे दाबावीत; वरती त्रिशूळ तयार होतो. फक्त मधले बोट वर केल्यास, ती शक्ती तयार होते.

शरञ्च वरदञ्चापं पाशं भारञ्च घण्टया । शङ्खमङ्कुशमभयं पद्ममष्ट च विंशतिः ।। ३१०.

बाण, वरद, धनुष्य, पाश, वजन, घंटा; शंख, अंकुश, अभय, कमळ — ही आठ आणि वीस मुद्रा आहेत.

अग्निरुवाच दीक्षादि वक्ष्ये विन्यस्य सिंहवज्राकुलेऽब्जके । हे हुति वज्रदन्त पुरु लुलु गर्ज्ज इह सिंहासनाय नमः । तिर्य्यगूद्‌र्ध्वगता रेखाश्चत्वारश्चतुरो भवेत् ।। ३११.

अग्नी म्हणाले: मी दीक्षा सांगतो, सिंह, वज्र, कमळ आणि अब्ज या आसनांमध्ये ठेवून. 'हे हुति वज्रदंत पुरु लुलु गर्ज इथे सिंहासनाला नमस्कार.' आडव्या आणि उभ्या अशा चार रेषा काढाव्यात.

नवभागविभागेन कोष्ठकान् कारयेद्‌बुधः । ग्राह्या दिशागताः कोष्ठा विदिशासु विनाशयेत् ।। ३११.

नऊ भागांत विभागून, ज्ञानी माणसाने चौकोन तयार करावेत; दिशेला लागलेले चौकोन घ्यावेत, आणि कोपऱ्यांतील चौकोन काढून टाकावेत.

वाह्ये वै कोष्ठकोणेषु वाह्यरेखाष्टकं स्मृतम् । वाह्यरेखा भवेद्वका द्विभङ्गा कारयेद्‌बुधः ।। ३११.

बाहेरील चौकोनांच्या कोपऱ्यांमध्ये आठ बाह्य रेषा असतात; बाह्य रेषेला वका म्हणतात, ती दोन वळणांनी तयार करावी.

वज्रस्य मध्यमं श्रृङ्गं द्विधार्धतः । वाह्यरेखा भवेद्वक्रा द्विभङ्गा कारयेद्‌बुधः ।। ३११.

वज्राचा मधला शिंग दोन भागांत विभागले जाते; बाह्य रेषेला वका म्हणतात, ती दोन वळणांनी तयार करावी.

मध्यकोष्ठं भवेत्पद्मं पीतकर्णिकमुज्ज्वलम् । कृष्णेन रजसा लिख्य कुलिशासिशिरोद्‌र्ध्वता ।। ३११.

मधल्या चौकोनात तेजस्वी पिवळ्या मध्यासह कमळ असावे; काळ्या रंगाने काढावे, वज्र आणि खड्ग वरती असावेत.

वाह्यतश्चतुरस्रन्तु वज्रसम्पुटलाञ्छितम् । द्वारे प्रदापयेन्मन्त्री चतुरो वज्रसम्पुटान् ।। ३११.

बाहेर चौकोनाच्या चारही बाजूंना वज्राच्या चौकटीने चिन्हांकित करावे; दारांवर मंत्रज्ञाने चार वज्र चौकटी ठेवाव्यात.

पद्मनाम भवेद्वामवीथी चैव समा भवेत् । गर्भं रक्तं केशराणि मण्डले दीक्षिताः स्त्रियः ।। ३११.

डाव्या मार्गाला पद्म असं नाव आहे, आणि तो मार्ग सम असावा. गर्भ लाल असतो, केशर गोलाच्या आत असतात, आणि त्या स्त्रिया विधिवत् अभिषिक्त केलेल्या असतात.

जयेच्च परराष्ट्राणि क्षइप्रं राज्यमवाप्नुयात् । मूर्त्ति प्रणवसन्दीप्तां हूँकारेण नियोजयेत् ।। ३११.

तो परक्य राज्ये जिंकतो आणि लवकरच राज्य मिळवतो; ओंकाराने जागृत झालेल्या मूर्तीला हूं या अक्षराने जोडावं.

मूलविद्यां समुच्चार्य्यं मरुद्व्योमगतां द्विज । प्रथमेन पुनश्चैव कणिकायां प्रपूजयेत् ।। ३११.

मूळ मंत्र, जो वाऱ्यात आणि आकाशात फिरतो, तो उच्चारावा, मग प्रथम कणिकेत पूजन करावं आणि पुन्हा तेच करावं.

एवं प्रदक्षिणं पूज्य एकैकं वीजमादितः । दलमध्ये तु विद्याङ्गा आग्नेय्यां पञ्च नैर्ऋतम् ।। ३११.

अशा प्रकारे, एकेक बीज अक्षर सुरुवातीपासून दक्षिणाभिमुख प्रदक्षिणा करत पूजावं; पाकळ्यांच्या मध्यभागी मंत्राची अंगे असतात, आग्नेय आणि नैऋत्य दिशेला प्रत्येकी पाच.

मध्येनेत्रं दिशारूञ्च स्वैः स्वैर्म्मन्त्रैः प्रपूजयेत् । मध्येनेत्रं दिशारूञ्च गुह्यकाङ्गे तु रक्षणम् ।। ३११.

मध्यातील नेत्र आणि दिशांचे रक्षक यांची त्यांच्या त्यांच्या मंत्रांनी पूजा करावी; मध्य नेत्र, दिशांचे रक्षक आणि गुप्त अंगावर रक्षण असावं.

पञ्च पञ्च प्रपूज्यास्तु स्वैः स्वैर्म्मन्त्रैः प्रपूजयेत् । लोकपालान्न्यसेदष्टौ वाह्यतो गर्भमण्डले ।। ३११.

पाच पाच अशा प्रत्येकाची त्यांच्या त्यांच्या मंत्रांनी पूजा करावी; आणि आठ लोकपालांना गर्भमंडलाच्या बाहेर ठेवावं.

वर्णान्तमग्निमारूढं षष्ठस्वरविभेदितं । पञ्चदशेन चाक्रान्तं स्वैः स्वैर्नामभि योजयेत् ।। ३११.

अक्षरांचा शेवट, जो अग्निवर आरूढ आहे, सहाव्या स्वराने विभागलेला आणि पंधराव्याने व्यापलेला, त्यांना त्यांच्या त्यांच्या नावांनी जोडावं.

शीघ्रं सिंहे कर्णिकायां यजेद् गन्धादिभिः श्रिये । अष्टाभिर्वेष्टयेत् कुम्भैर्म्मन्त्राष्टशतमन्त्रितैः ।। ३११.

कर्णिकेच्या सिंहासनात, लवकरच, सुगंध वगैरेने श्रीसाठी पूजा करावी; आठ कलशांनी वेष्टन करावं आणि प्रत्येकी शंभरआठ मंत्रांनी पूजन करावं.

मन्त्रमष्टसहस्रन्तु जप्त्वाङ्गानां दशांशकम् । होमं कुर्य्यादग्निगुण्डे वह्निमन्त्रेण चालयेत् ।। ३११.

आठ हजार मंत्र जपून, त्याच्या दहावा भाग अंगांसाठी जपावा; मग अग्निकुंडात हवन करावं आणि अग्निमंत्राने ते हलवावं.

निक्षिपेद् हृदयेनाग्निं शक्तिं मध्येऽग्निगां स्मरेत् । गर्भाधानं पुंसवनं जातकर्म्म च होमयेत् ।। ३११.

हृदयाने अग्नि ठेवावा, आणि त्याच्या मध्यभागी शक्तीचे स्मरण करावं; गर्भाधान, पुंसवन आणि जातकर्म ही विधी हवन करावीत.

हृदयेन शतं ह्येकं गुह्याङ्गे जनयेच्छिखिम् । पूर्णाहुत्या तु विद्यायाः शिवाग्निर्ज्वलियो भवेत् ।। ३११.

हृदयाने गुप्त अंगात शंभर जणू ज्वाळा उत्पन्न कराव्यात; पूर्णाहुतीने, मंत्राच्या पूर्णतेने, शिवाचा मंगल अग्नि प्रज्वलित होतो.

होमयेन्मूलमन्त्रेण शतञ्चाङ्गं दशांशतः । निवेदयेत्ततो देव्यास्ततः शिष्यं प्रवेशयेत् ।। ३११.

मूळ मंत्राने शंभर आणि अंगांसाठी दहावा भाग हवन करावा; नंतर ते देवीला अर्पण करावं आणि मग शिष्याला प्रवेश द्यावा.

अस्त्रेण ताडनं कृत्वा गुह्याङ्गानि ततो न्यसेत् । विद्याङ्गैश्चेव सन्नद्धं विद्याङ्गेषु नियोजयेत् ।। ३११.

अस्त्र मंत्राने प्रहार करून, मग गुप्त अंगे ठेवावीत; मंत्राच्या अंगांनी सज्ज होऊन, ती अंगे मंत्राच्या अंगात स्थापित करावीत.

पुष्पं क्षिपाययेच्छिष्यमानयेदग्निकुण्डकम् । यवैर्द्वान्यैस्तिलैराज्यैर्मूलविद्याशतं हुनेत् ।। ३११.

शिष्याला फुल टाकायला सांगावं आणि त्याला अग्निकुंडाजवळ न्यावं; जव, दोन दरवाजे, तीळ आणि तुपाने मूळ मंत्राचे शंभर हवन करावं.

स्थावरत्वं पुरा होमं सरीसृपमतः परं । पक्षिमृगपशुत्वञ्च मानुषं ब्राह्ममेव च ।। ३११.

सर्वप्रथम स्थावरांची स्थिती अग्नीत अर्पण करावी, त्यानंतर सरिसृपांची; मग पक्षी, वन्य प्राणी, पाळीव प्राणी, मानव आणि शेवटी ब्रह्माची स्थिती अर्पण करावी.

विष्णुत्वञ्चैव रुद्रत्वमन्ते पूर्णाहुतिर्भवेत् । एकया चैव ह्याहुत्या शिष्यः स्याद्दीक्षितो भवेत् ।। ३११.

नंतर विष्णू आणि रुद्राची स्थिती, आणि शेवटी पूर्णाहुती द्यावी; एकाच आहुतीने शिष्य दीक्षित होतो.

अधिकारो भवेदेवं श्रृणु मोक्षमतः परम् । सुमेरुस्थो यदा मन्त्री सदाशिवपदे स्थितः ।। ३११.

अशा प्रकारे अधिकार प्राप्त होतो; आता पुढे मोक्ष कसा मिळतो ते ऐक: जेव्हा मंत्रकर्ता सुमेरू पर्वतावर उभा राहतो आणि सदा शिवाच्या अवस्थेत स्थिर असतो.

परे च होमयेत् स्वस्थोऽकर्म्मकर्म्मशतान् दश । पूर्णाहुत्या तु तद्योगी धर्म्माधर्मैर्न लिप्यते ।। ३११.

मग स्वतःमध्ये स्थिर राहून, तो दहा शंभर कर्मे आणि अ-कर्मे हवन करतो; पूर्णाहुतीने तो योगी धर्म किंवा अधर्म यांना लागून राहत नाही.