अग्निपुराणम्

वैतालिनि दशार्णाः स्युस्त्यजान्यहिपलालवत् । हृदादिकन्यासादौ स्यान् मध्ये नेत्रे न्यसेत्सुधीः ।। ३१०.

वैतालिनी, दहा भुजांची, जिभेप्रमाणे आणि तालूप्रमाणे सोडावी; हृदयादिक न्यासाच्या सुरुवातीला, मध्ये, डोळ्यांत ठेवावे.

पादादारभ्य मूर्द्धान्तं शिर आरभ्य पादयोः । अङ्घ्निजानूरुगुह्ये च नाभिहृत्‌कण्ठदेशतः ।। ३१०.

पायापासून डोक्यापर्यंत, आणि डोक्यापासून पायापर्यंत; टाच, गुडघे, मांड्या, गुप्तांग, नाभी, हृदय आणि कंठ या ठिकाणी.

वज्रमण्डलमूर्द्धे च अधोद्‌र्ध्वे चादिवीजतः । सोमरूपं ततो गावं धारामृतसुवर्षिणम् ।। ३१०.

डोक्यावर वज्रमंडल, वर आणि खाली, आदिबीजापासून; मग चंद्ररूप, गाई, अमृत आणि सोन्याचा प्रवाह.

विशन्तं ब्रह्मन्ध्रेण साधकस्तु विचिन्तयेत् । मूर्द्धास्यकण्ठहृन्नाभौ गुह्येरुजानुपादयोः ।। ३१०.

साधकाने ब्रह्मरंध्रातून प्रवेश करताना आपले लक्ष डोक्याच्या टोकावर, चेहऱ्यावर, घशावर, हृदयावर, नाभीवर, गुप्त भागावर, गुडघ्यांवर आणि पायांवर केंद्रित करावे.

आदिवीजं न्यसेन्मन्त्री तर्ज्जन्यादि पुनः पुनः । ऊद्‌र्ध्वं सोममधः पद्म शरीरं वीजविग्रहं ।। ३१०.

मंत्रज्ञाने तर्जनीपासून सुरुवात करून मूळ बीज पुन्हा पुन्हा ठेवावे; वर सोम आहे, खाली पद्म आहे, आणि शरीर हे बीजाचा आकार आहे.

योजानाति न मृत्युः स्यात्तस्य न व्याधयो ज्वराः । यजेज्जपेत्तां विन्यस्य ध्यायेद्‌वेवीं शताष्टकम् ।। ३१०.

जो हे जाणतो त्याच्याकडे मृत्यू येत नाही, ना आजार किंवा ताप येतात; त्याने त्या शंभर आठ बीजांचे पूजन, जप, स्थापना आणि ध्यान करावे.

मुद्रा वक्ष्ये प्र्णीताद्याः प्रणीताः पञ्चधा स्मृताः । ग्रथितौ तु करौ कृत्वा मध्येऽङ्गुष्ठौ निपातयेत् ।। ३१०.

मी आता प्रणिता या पासून सुरू होणाऱ्या, पाच प्रकारच्या मुद्रा सांगतो; दोन्ही हात जुळवून अंगठे मधोमध ठेवावेत.

. तर्ज्जनीं मूर्दिध्न संलग्नां विन्यसेत्तां शिरोपरि । प्रणीतेयं समाख्याता हृद्देशे तां समानयेत् ।। ३१०.

तर्जनी डोक्याच्या टोकाला लावून, ती बोट डोक्यावर ठेवावी; हिला प्रणिता असे म्हणतात, आणि ती हळूहळू हृदयाच्या जागी आणावी.

ऊद्‌र्ध्वन्तु कन्यसामध्ये सवीजान्तां विदुर्द्धिजाः । नियोज्य तर्ज्जनीमध्येऽनेकलग्नां परस्पराम् ।। ३१०.

वर, लहान बोटांच्या मधोमध, बीज शेवटी ठेवून, ज्ञानी लोक तर्जनी बोटे एकमेकांना वेगवेगळ्या प्रकारे जुळवून ठेवतात.

ज्येष्ठाग्रं निक्षिपेन्मध्ये भेदनी स प्रकीर्त्तिता । नाभिदेशे तु तां बद्‌ध्वा अङ्गुष्ठानुन्‌क्षिपेत्ततः ।। ३१०.

मधल्या बोटाचा टोक मधोमध ठेवावा, हिला भेदनि म्हणतात; ती नाभीच्या जागी बांधून, मग अंगठे तिथे ठेवावेत.

कराली तु महामुद्रा हृदये योज्य मन्त्रिणः । पुनस्तु पूर्व्ववद् बद्धलग्नां ज्येष्ठां समुत्‌क्षिपेत् ।। ३१०.

कराळी ही महा मुद्रा आहे, ती मंत्रज्ञाने हृदयावर जुळवावी; मग पूर्वीप्रमाणेच मधल्या बोटाला बांधून वर उचलावे.

वज्रतुण्डा समाख्याता वज्रदेशे तु बन्धयेत् । उभाभ्याञ्चैव हस्ताभ्यां मणिबन्धन्तु बन्धयेत् ।। ३१०.

वज्रतुंडा असे नाव आहे; ती वज्राच्या जागी बांधावी. दोन्ही हातांनी मनिबंधावर घट्ट बांधावी.

त्रीणि त्रीणि प्रसार्य्येति वज्रमुद्रा प्रकीर्त्तिता । दण्डः खड्गञ्चक्रगदा मुद्रा चाकारतः स्मृता ।। ३१०.

तीन तीन बोटे पसरवावीत; हिला वज्रमुद्रा म्हणतात. दंड, खड्ग, चक्र आणि गदा या त्यांच्या आकारानुसार मुद्रा समजल्या जातात.

अङ्गष्ठेनाक्रमेत् त्रीणि त्रिशूलञ्चोद्‌र्ध्वतो भवेत् । एकातु मध्यमोद्‌र्ध्वा तु शक्तिरेव विधीयते ।। ३१०.

अंगठ्याने तीन बोटे दाबावीत; वरती त्रिशूळ तयार होतो. फक्त मधले बोट वर केल्यास, ती शक्ती तयार होते.

शरञ्च वरदञ्चापं पाशं भारञ्च घण्टया । शङ्खमङ्कुशमभयं पद्ममष्ट च विंशतिः ।। ३१०.

बाण, वरद, धनुष्य, पाश, वजन, घंटा; शंख, अंकुश, अभय, कमळ — ही आठ आणि वीस मुद्रा आहेत.

अग्निरुवाच दीक्षादि वक्ष्ये विन्यस्य सिंहवज्राकुलेऽब्जके । हे हुति वज्रदन्त पुरु लुलु गर्ज्ज इह सिंहासनाय नमः । तिर्य्यगूद्‌र्ध्वगता रेखाश्चत्वारश्चतुरो भवेत् ।। ३११.

अग्नी म्हणाले: मी दीक्षा सांगतो, सिंह, वज्र, कमळ आणि अब्ज या आसनांमध्ये ठेवून. 'हे हुति वज्रदंत पुरु लुलु गर्ज इथे सिंहासनाला नमस्कार.' आडव्या आणि उभ्या अशा चार रेषा काढाव्यात.

नवभागविभागेन कोष्ठकान् कारयेद्‌बुधः । ग्राह्या दिशागताः कोष्ठा विदिशासु विनाशयेत् ।। ३११.

नऊ भागांत विभागून, ज्ञानी माणसाने चौकोन तयार करावेत; दिशेला लागलेले चौकोन घ्यावेत, आणि कोपऱ्यांतील चौकोन काढून टाकावेत.

वाह्ये वै कोष्ठकोणेषु वाह्यरेखाष्टकं स्मृतम् । वाह्यरेखा भवेद्वका द्विभङ्गा कारयेद्‌बुधः ।। ३११.

बाहेरील चौकोनांच्या कोपऱ्यांमध्ये आठ बाह्य रेषा असतात; बाह्य रेषेला वका म्हणतात, ती दोन वळणांनी तयार करावी.

वज्रस्य मध्यमं श्रृङ्गं द्विधार्धतः । वाह्यरेखा भवेद्वक्रा द्विभङ्गा कारयेद्‌बुधः ।। ३११.

वज्राचा मधला शिंग दोन भागांत विभागले जाते; बाह्य रेषेला वका म्हणतात, ती दोन वळणांनी तयार करावी.

मध्यकोष्ठं भवेत्पद्मं पीतकर्णिकमुज्ज्वलम् । कृष्णेन रजसा लिख्य कुलिशासिशिरोद्‌र्ध्वता ।। ३११.

मधल्या चौकोनात तेजस्वी पिवळ्या मध्यासह कमळ असावे; काळ्या रंगाने काढावे, वज्र आणि खड्ग वरती असावेत.

वाह्यतश्चतुरस्रन्तु वज्रसम्पुटलाञ्छितम् । द्वारे प्रदापयेन्मन्त्री चतुरो वज्रसम्पुटान् ।। ३११.

बाहेर चौकोनाच्या चारही बाजूंना वज्राच्या चौकटीने चिन्हांकित करावे; दारांवर मंत्रज्ञाने चार वज्र चौकटी ठेवाव्यात.

पद्मनाम भवेद्वामवीथी चैव समा भवेत् । गर्भं रक्तं केशराणि मण्डले दीक्षिताः स्त्रियः ।। ३११.

डाव्या मार्गाला पद्म असं नाव आहे, आणि तो मार्ग सम असावा. गर्भ लाल असतो, केशर गोलाच्या आत असतात, आणि त्या स्त्रिया विधिवत् अभिषिक्त केलेल्या असतात.

जयेच्च परराष्ट्राणि क्षइप्रं राज्यमवाप्नुयात् । मूर्त्ति प्रणवसन्दीप्तां हूँकारेण नियोजयेत् ।। ३११.

तो परक्य राज्ये जिंकतो आणि लवकरच राज्य मिळवतो; ओंकाराने जागृत झालेल्या मूर्तीला हूं या अक्षराने जोडावं.

मूलविद्यां समुच्चार्य्यं मरुद्व्योमगतां द्विज । प्रथमेन पुनश्चैव कणिकायां प्रपूजयेत् ।। ३११.

मूळ मंत्र, जो वाऱ्यात आणि आकाशात फिरतो, तो उच्चारावा, मग प्रथम कणिकेत पूजन करावं आणि पुन्हा तेच करावं.

एवं प्रदक्षिणं पूज्य एकैकं वीजमादितः । दलमध्ये तु विद्याङ्गा आग्नेय्यां पञ्च नैर्ऋतम् ।। ३११.

अशा प्रकारे, एकेक बीज अक्षर सुरुवातीपासून दक्षिणाभिमुख प्रदक्षिणा करत पूजावं; पाकळ्यांच्या मध्यभागी मंत्राची अंगे असतात, आग्नेय आणि नैऋत्य दिशेला प्रत्येकी पाच.

मध्येनेत्रं दिशारूञ्च स्वैः स्वैर्म्मन्त्रैः प्रपूजयेत् । मध्येनेत्रं दिशारूञ्च गुह्यकाङ्गे तु रक्षणम् ।। ३११.

मध्यातील नेत्र आणि दिशांचे रक्षक यांची त्यांच्या त्यांच्या मंत्रांनी पूजा करावी; मध्य नेत्र, दिशांचे रक्षक आणि गुप्त अंगावर रक्षण असावं.

पञ्च पञ्च प्रपूज्यास्तु स्वैः स्वैर्म्मन्त्रैः प्रपूजयेत् । लोकपालान्न्यसेदष्टौ वाह्यतो गर्भमण्डले ।। ३११.

पाच पाच अशा प्रत्येकाची त्यांच्या त्यांच्या मंत्रांनी पूजा करावी; आणि आठ लोकपालांना गर्भमंडलाच्या बाहेर ठेवावं.

वर्णान्तमग्निमारूढं षष्ठस्वरविभेदितं । पञ्चदशेन चाक्रान्तं स्वैः स्वैर्नामभि योजयेत् ।। ३११.

अक्षरांचा शेवट, जो अग्निवर आरूढ आहे, सहाव्या स्वराने विभागलेला आणि पंधराव्याने व्यापलेला, त्यांना त्यांच्या त्यांच्या नावांनी जोडावं.

शीघ्रं सिंहे कर्णिकायां यजेद् गन्धादिभिः श्रिये । अष्टाभिर्वेष्टयेत् कुम्भैर्म्मन्त्राष्टशतमन्त्रितैः ।। ३११.

कर्णिकेच्या सिंहासनात, लवकरच, सुगंध वगैरेने श्रीसाठी पूजा करावी; आठ कलशांनी वेष्टन करावं आणि प्रत्येकी शंभरआठ मंत्रांनी पूजन करावं.