अग्निपुराणम्

पूजनाच्छत्रुनाशः स्याद्राष्ट्रं जयति लीलया । दीर्घायूराष्ट्रभूतिः स्याद्दिव्यादिव्यादिसिद्धिभाक् ।। ३१०.

पूजेने शत्रूंचा नाश होतो; राज्य सहज जिंकता येते; दीर्घायुष्य आणि राज्याची समृद्धी मिळते, आणि दिव्य व अदिव्य अशा अनेक सिद्धी प्राप्त होतात.

तलोतिसप्तपातालाः कालाग्निभुवनान्तकाः । ओं कारादिस्वरारभ्य यावद्‌ब्रह्माण्डवाचकम् ।। ३१०.

पृथ्वीखाली सात पाताळे आहेत, आणि काळ व अग्नीची लोकांची समाप्ती आहे. 'ॐ' या अक्षरापासून ब्रह्मांड दर्शविणाऱ्या शब्दापर्यंत सर्व काही आहे.

ओं काराद्‌भ्रामयेत्तोयन्तोतला त्वरिता ततः । प्र्स्तावं सम्प्रवक्ष्यामि स्वरवर्गं लिखेद्‌भुवि ।। ३१०.

'ॐ' पासून पाणी फिरवावे, मग पाताळे लवकर फिरवावीत. आता मी प्रारंभ सांगतो, आणि स्वरांचा समूह जमिनीवर लिहावा.

तालुवर्गः कवर्गः स्यात्तृतीयो जिह्वतालुकः । चतुर्थस्तालुजिह्वाग्रो जिह्वादन्तस्तु पञ्चमः ।। ३१०.

तालु वर्ग, क वर्ग, तिसरा जिह्वातालु, चौथा जिह्वेच्या टोकाशी तालु, आणि पाचवा जिह्वादंत असा आहे.

षष्ठोऽष्टपुटसम्पन्नो मिश्रवर्गस्तु सप्तमः । ऊष्माणः स्याच्छवर्गस्तु उद्धरेच्च मनुं ततः ।। ३१०.

सहावा आठ कपाळांनी युक्त, सातवा मिश्र वर्ग, आठवा श वर्ग म्हणजे शकारांचा समूह; त्यानंतर मंत्र म्हणावा.

षष्ठस्वरसमारूढं ऊष्मणान्तं सविन्दुकम् । तालुवर्गाद्वितीयन्तु स्वरैकादशयोजितम् ।। ३१०.

सहावा स्वर, जो सibilant आणि बिंदूने संपतो, तो तालू वर्गातून येतो; त्याच वर्गातील दुसरा, अकरा स्वरांशी जोडलेला आहे.

जिह्वातालुसमायोगः प्रथमं केवलं भवेत् । तदेव च द्वितायन्तु अधस्ताद्‌विनियोजयेत् ।। ३१०.

जीभ आणि तालू यांच्या संयोगाने पहिला, स्वतंत्र अक्षर तयार होते; तेच दुसऱ्यांदा खाली ठेवावे.

एकादशस्वरैर्युक्तं प्रथमं तालुवर्गतः । ऊष्णाणस्य१ द्वितीयन्तु अधस्ताद् दृश्य योजयेत् ।। ३१०.

पहिला, अकरा स्वरांशी जोडलेला, तालू वर्गातला आहे; सibilant चा दुसरा, तसाच, खाली ठेवावा.

षोड़शस्वरसंयुक्तमूष्माणस्य द्वितीयकम् । जिह्वादन्तसमायोगे प्रथमं योजयेदधः ।। ३१०.

सोलावा स्वर मिळवलेला सibilant चा दुसरा अक्षर खाली ठेवावा; जीभ आणि दात यांच्या संयोगाने पहिला अक्षर खाली ठेवावा.

मिश्रवर्गाद्‌ द्वितीयन्तु अधस्तात् पुनरेव तु । चतुर्थस्वरसमि न्नं तालुवर्गादिसंयुतम् ।। ३१०.

मिश्र वर्गातून दुसरा अक्षर पुन्हा खाली ठेवावा; चौथ्या स्वराशी जोडलेला आणि तालू वर्गाने सुरू होणारा आहे.

ऊष्मणश्च द्वितीयन्तु अधस्ताद्विनियोजयेत् । स्वरैकादशभिन्नन्तु ऊष्मणान्तं सविन्दुकम् ।। ३१०.

सibilant चा दुसरा अक्षर खाली ठेवावा; सibilant जो बिंदूने संपतो, अकरा स्वरांनी विभागलेला आहे.

पञ्चस्वरसमारूढं ओष्ठसम्पुटयोगतः । द्वितीयमक्षरञ्चान्यज्जिह्वाग्रे तालुयोगतः ।। ३१०.

पाच स्वरांवर आधारलेला, ओठांच्या संयोगातून दुसरा अक्षर तयार होतो; दुसरा, जीभेच्या टोकावरून, तालूशी जोडलेला आहे.

प्रथमं पञ्चमे योज्यं स्वरार्द्धेनोद्‌धृता इमे । ओंकाराद्या नमोन्ताश्च जपेत् स्वाहाग्निकार्य्यके ।। ३१०.

पहिला पाचव्यासोबत जोडावा, हे अक्षर अर्ध्या स्वराने उच्चारावे; ओंकाराने सुरू होऊन 'नम:' ने संपणारे, अग्निकर्मासाठी जपावे.

ओं ह्रीँ ह्रूँ ह्रः हृदयं हां हश्चेति शिरः । ह्रीँ ज्वल ज्वल शिखा स्यात् कवचं हनुद्वयम् । हीँ श्रीँ शून्नेत्रत्रयाय विद्यानेत्रं प्रकीर्त्तितम् क्षौँ हः खौँ हूँ फडस्त्राय गुह्याङ्गानि पुरा न्यसेत् । त्वरिताङ्गानि वक्ष्यामि विद्याङ्गानि श्रृणुष्व मे । आदिद्विहृदयं प्रोक्तं त्रिचतुःशिर इष्यते ।। ३१०.

ॐ, ह्रीं, ह्रूं, ह्रः, हृदय; हां, हः, शिर; ह्रीं ज्वल ज्वल, शिखा; कवच, दोन हनुवटे; हीं, श्रीं, तीन शून्य नेत्रांसाठी, मंत्र नेत्र सांगितले आहे; क्षौं, हः, खौं, हूं, फट, गुप्त अंगांसाठी पूर्वी ठेवावे; आता मी त्वरीत अंग सांगतो, मंत्राचे अंग ऐका; सुरुवातीला 'हृदय' म्हणतात, तीन किंवा चार 'शिर' मानले जातात.

पञ्चषष्ठः शिखा प्रोक्ता कवचं सप्तमाष्टमम् । तोरकन्तु भवेन्तेत्रं नवार्द्धाक्षरलक्षणं ।। ३१०.

पासष्टवे शिखा म्हणतात, सातवे आणि आठवे कवच; तोरक म्हणजे नेत्र, नऊ आणि अर्धा अक्षर हे त्याचे लक्षण आहे.

तोतलेति समाख्याता वज्रतुण्डे ततो भवेत् । ख ख हूँ दशवीजा स्याद्वज्रतुण्डेक्षरलक्षणं ।। ३१०.

'टोटल' असे वज्रतुण्डात नाव दिले आहे; ख ख हूं, दहा बीज, वज्रतुण्ड अक्षराचे लक्षण आहे.

खेचरि ज्वालिनीज्वाले खखेति ज्वालिनीदश । वर्च्चे शरविभीषणि खखेति च शवर्य्यपि ।। ३१०.

खेचरी, ज्वालिनीज्वाला, 'ख ख' हे ज्वालिनीचे दहा; वर्चे, शरविभीषण, 'ख ख' हे शवरीसाठीही आहे.

छे छेदनि करालिनि खखेति च कराल्यपि । वक्षःश्रवद्रवप्लवनी ख ख दूतीप्लवंख्यपि ।। ३१०.

'छे' छेदनासाठी, कराळिनी; 'ख ख' हे कराळीसाठीही; छाती, कान, विरघळणे आणि तरंगणे यासाठी 'ख ख' दूतिप्लव म्हणतात.

स्त्रीबालकारे धुननि शास्त्री वसनवेगिका । क्षे पक्षे कपिले हस हस कपिला नाम दूतिका ।। ३१०.

स्त्री आणि बालकांच्या रूपासाठी 'धुन' हा मंत्र आहे; शास्त्री वसनवेगिका आहे; 'क्षे', 'पक्षे', कपिला, 'हस हस', कपिला नावाची दूतिका आहे.

ह्रूँ तेजोवति रौद्री च मातङ्गरौद्रिदूतिका । पुटे पुटे ख ख खड्गे फट् ब्रह्मकदूतिका ।। ३१०.

'ह्रूं', तेजस्वी रौद्रीसाठी, मातंगरौद्री दूतिका; प्रत्येक पुटात 'ख ख खड्ग फट', ब्रह्मका दूतिका आहे.

वैतालिनि दशार्णाः स्युस्त्यजान्यहिपलालवत् । हृदादिकन्यासादौ स्यान् मध्ये नेत्रे न्यसेत्सुधीः ।। ३१०.

वैतालिनी, दहा भुजांची, जिभेप्रमाणे आणि तालूप्रमाणे सोडावी; हृदयादिक न्यासाच्या सुरुवातीला, मध्ये, डोळ्यांत ठेवावे.

पादादारभ्य मूर्द्धान्तं शिर आरभ्य पादयोः । अङ्घ्निजानूरुगुह्ये च नाभिहृत्‌कण्ठदेशतः ।। ३१०.

पायापासून डोक्यापर्यंत, आणि डोक्यापासून पायापर्यंत; टाच, गुडघे, मांड्या, गुप्तांग, नाभी, हृदय आणि कंठ या ठिकाणी.

वज्रमण्डलमूर्द्धे च अधोद्‌र्ध्वे चादिवीजतः । सोमरूपं ततो गावं धारामृतसुवर्षिणम् ।। ३१०.

डोक्यावर वज्रमंडल, वर आणि खाली, आदिबीजापासून; मग चंद्ररूप, गाई, अमृत आणि सोन्याचा प्रवाह.

विशन्तं ब्रह्मन्ध्रेण साधकस्तु विचिन्तयेत् । मूर्द्धास्यकण्ठहृन्नाभौ गुह्येरुजानुपादयोः ।। ३१०.

साधकाने ब्रह्मरंध्रातून प्रवेश करताना आपले लक्ष डोक्याच्या टोकावर, चेहऱ्यावर, घशावर, हृदयावर, नाभीवर, गुप्त भागावर, गुडघ्यांवर आणि पायांवर केंद्रित करावे.

आदिवीजं न्यसेन्मन्त्री तर्ज्जन्यादि पुनः पुनः । ऊद्‌र्ध्वं सोममधः पद्म शरीरं वीजविग्रहं ।। ३१०.

मंत्रज्ञाने तर्जनीपासून सुरुवात करून मूळ बीज पुन्हा पुन्हा ठेवावे; वर सोम आहे, खाली पद्म आहे, आणि शरीर हे बीजाचा आकार आहे.

योजानाति न मृत्युः स्यात्तस्य न व्याधयो ज्वराः । यजेज्जपेत्तां विन्यस्य ध्यायेद्‌वेवीं शताष्टकम् ।। ३१०.

जो हे जाणतो त्याच्याकडे मृत्यू येत नाही, ना आजार किंवा ताप येतात; त्याने त्या शंभर आठ बीजांचे पूजन, जप, स्थापना आणि ध्यान करावे.

मुद्रा वक्ष्ये प्र्णीताद्याः प्रणीताः पञ्चधा स्मृताः । ग्रथितौ तु करौ कृत्वा मध्येऽङ्गुष्ठौ निपातयेत् ।। ३१०.

मी आता प्रणिता या पासून सुरू होणाऱ्या, पाच प्रकारच्या मुद्रा सांगतो; दोन्ही हात जुळवून अंगठे मधोमध ठेवावेत.

. तर्ज्जनीं मूर्दिध्न संलग्नां विन्यसेत्तां शिरोपरि । प्रणीतेयं समाख्याता हृद्देशे तां समानयेत् ।। ३१०.

तर्जनी डोक्याच्या टोकाला लावून, ती बोट डोक्यावर ठेवावी; हिला प्रणिता असे म्हणतात, आणि ती हळूहळू हृदयाच्या जागी आणावी.

ऊद्‌र्ध्वन्तु कन्यसामध्ये सवीजान्तां विदुर्द्धिजाः । नियोज्य तर्ज्जनीमध्येऽनेकलग्नां परस्पराम् ।। ३१०.

वर, लहान बोटांच्या मधोमध, बीज शेवटी ठेवून, ज्ञानी लोक तर्जनी बोटे एकमेकांना वेगवेगळ्या प्रकारे जुळवून ठेवतात.