अग्निपुराणम्

जम्बुभिर्धनधान्याप्तिस्तुष्टिर्नीलोत्पलैरपि । रक्तोत्पलैर्म्महापुष्टिः कुन्दपुष्पैर्म्महोदयः ।। ३०९.

जांभुळाच्या फळांनी धन आणि धान्य मिळते, निळ्या कमळांनी समाधान मिळते; लाल कमळांनी मोठी पुष्टी मिळते, आणि कुंदाच्या फुलांनी मोठा उत्कर्ष मिळतो.

मल्लिकाभिः परक्षोभः कुमुदैर्जनवल्लभः । अशोकैः पुत्रलाभः स्यात् पाटलाभिः शुभाङ्गना ।। ३०९.

मल्लिकेच्या फुलांनी दुसऱ्यांमध्ये अस्वस्थता निर्माण होते; कुमुदाच्या फुलांनी सर्वांना प्रिय होतो; अशोकाच्या फुलांनी पुत्रप्राप्ती होते; पाटलाच्या फुलांनी शुभ स्त्रिया मिळतात.

आम्रैरायुस्तिलैर्ल्लक्षअमीर्विल्वैः श्रीश्चम्पकैर्द्धनम् । इष्टं मधुकपुष्पैश्च विल्वैः सर्वज्ञतां लभेत् ।। ३०९.

आंब्यांनी दीर्घायुष्य मिळते; तीळांनी लक्ष्मी मिळते; बेलाने समृद्धी मिळते; चंपकाच्या फुलांनी धन मिळते; मधुकाच्या फुलांनी इच्छित फल मिळते; आणि बेलाने सर्वज्ञता प्राप्त होते.

त्रिलक्षजप्यात्सर्व्वाप्तिर्होमाद्ध्यानात्तथेज्यया । मण्डलेऽभ्यर्च्च्य गायत्र्या आहुतीः पञ्चविंशतिम् ।। ३०९.

तीन लक्ष जप केल्याने, होम, ध्यान आणि पूजा यांद्वारे सर्व काही मिळते. मंडलात गायत्रीने पूजा करून पंचवीस आहुती द्याव्यात.

दद्याच्छतत्रयं मूलात् पल्लवैर्दीक्षितो भवेत् । पञ्चगव्यं पुरा पीत्वा चरूकं प्राशयेत्सदा ।। ३०९.

मुळापासून तीनशे कोंब द्यावेत, आणि त्यांच्या पालव्यांनी दीक्षा घ्यावी. आधी पंचगव्य पिऊन, नेहमीच चरूचे सेवन करावे.

अग्निरुवाच अपरां त्वरिताविद्यां वक्ष्येऽहं भुक्तिमुक्तिदां । परेवज्राकुले१ देवीं रजोभिर्लिखिते यजेत् ।। ३१०.

अग्नी म्हणाले: आता मी एक दुसरी जलद विद्या सांगतो, जी भोग आणि मोक्ष दोन्ही देते. त्या परम वज्रकुला देवीची, लाल रंगांनी रेखाटून, पूजा करावी.

पद्मगर्भे दिग्विदिक्षु चाष्टौ वज्राणि वीथिकां । द्वाशोभोपशोभाञ्च लिखेच्छीघ्रं स्मरेन्नरः ।। ३१०.

कमळाच्या मध्यभागी आणि सर्व दिशांना, आठ वज्रांचे मार्ग रेखाटावेत. हे सर्व लवकर काढून, त्यांचा स्मरण करावा.

अष्टादशभुजां सिंहे वामजङ्घा प्रतिष्ठिता । दक्षिणा द्विगुणा तस्याः पादपीठे समर्पिता ।। ३१०.

ती देवी अठरा हातांची आहे, सिंहावर बसलेली आहे, डावा पाय खाली ठेवलेला आहे; उजवा पाय दुप्पट असून, पादपीठावर ठेवलेला आहे.

नागभूषां वज्रकुण्डे खड्गं चक्रं गदां क्रमात् । शूलं शरं तथा शक्तिं वरदं दक्षिणैः करैः ।। ३१०.

सर्पांच्या दागिन्यांनी सजलेली, वज्राच्या वेदीत, ती उजव्या हातांनी तलवार, चक्र, गदा, त्रिशूल, बाण, शूल आणि वर असे धरते.

धनः पाशं शरं घष्टां तर्ज्जनीं शङ्खमङ्कुशम् । अभयञ्च तता वज्रं वामपार्श्वे घृतायुधम् ।। ३१०.

डाव्या हातांनी ती धन, पाश, बाण, मुसळ, तर्जनी, शंख, अंकुश, अभय, वज्र आणि तुपाचे शस्त्र असे धरते.

पूजनाच्छत्रुनाशः स्याद्राष्ट्रं जयति लीलया । दीर्घायूराष्ट्रभूतिः स्याद्दिव्यादिव्यादिसिद्धिभाक् ।। ३१०.

पूजेने शत्रूंचा नाश होतो; राज्य सहज जिंकता येते; दीर्घायुष्य आणि राज्याची समृद्धी मिळते, आणि दिव्य व अदिव्य अशा अनेक सिद्धी प्राप्त होतात.

तलोतिसप्तपातालाः कालाग्निभुवनान्तकाः । ओं कारादिस्वरारभ्य यावद्‌ब्रह्माण्डवाचकम् ।। ३१०.

पृथ्वीखाली सात पाताळे आहेत, आणि काळ व अग्नीची लोकांची समाप्ती आहे. 'ॐ' या अक्षरापासून ब्रह्मांड दर्शविणाऱ्या शब्दापर्यंत सर्व काही आहे.

ओं काराद्‌भ्रामयेत्तोयन्तोतला त्वरिता ततः । प्र्स्तावं सम्प्रवक्ष्यामि स्वरवर्गं लिखेद्‌भुवि ।। ३१०.

'ॐ' पासून पाणी फिरवावे, मग पाताळे लवकर फिरवावीत. आता मी प्रारंभ सांगतो, आणि स्वरांचा समूह जमिनीवर लिहावा.

तालुवर्गः कवर्गः स्यात्तृतीयो जिह्वतालुकः । चतुर्थस्तालुजिह्वाग्रो जिह्वादन्तस्तु पञ्चमः ।। ३१०.

तालु वर्ग, क वर्ग, तिसरा जिह्वातालु, चौथा जिह्वेच्या टोकाशी तालु, आणि पाचवा जिह्वादंत असा आहे.

षष्ठोऽष्टपुटसम्पन्नो मिश्रवर्गस्तु सप्तमः । ऊष्माणः स्याच्छवर्गस्तु उद्धरेच्च मनुं ततः ।। ३१०.

सहावा आठ कपाळांनी युक्त, सातवा मिश्र वर्ग, आठवा श वर्ग म्हणजे शकारांचा समूह; त्यानंतर मंत्र म्हणावा.

षष्ठस्वरसमारूढं ऊष्मणान्तं सविन्दुकम् । तालुवर्गाद्वितीयन्तु स्वरैकादशयोजितम् ।। ३१०.

सहावा स्वर, जो सibilant आणि बिंदूने संपतो, तो तालू वर्गातून येतो; त्याच वर्गातील दुसरा, अकरा स्वरांशी जोडलेला आहे.

जिह्वातालुसमायोगः प्रथमं केवलं भवेत् । तदेव च द्वितायन्तु अधस्ताद्‌विनियोजयेत् ।। ३१०.

जीभ आणि तालू यांच्या संयोगाने पहिला, स्वतंत्र अक्षर तयार होते; तेच दुसऱ्यांदा खाली ठेवावे.

एकादशस्वरैर्युक्तं प्रथमं तालुवर्गतः । ऊष्णाणस्य१ द्वितीयन्तु अधस्ताद् दृश्य योजयेत् ।। ३१०.

पहिला, अकरा स्वरांशी जोडलेला, तालू वर्गातला आहे; सibilant चा दुसरा, तसाच, खाली ठेवावा.

षोड़शस्वरसंयुक्तमूष्माणस्य द्वितीयकम् । जिह्वादन्तसमायोगे प्रथमं योजयेदधः ।। ३१०.

सोलावा स्वर मिळवलेला सibilant चा दुसरा अक्षर खाली ठेवावा; जीभ आणि दात यांच्या संयोगाने पहिला अक्षर खाली ठेवावा.

मिश्रवर्गाद्‌ द्वितीयन्तु अधस्तात् पुनरेव तु । चतुर्थस्वरसमि न्नं तालुवर्गादिसंयुतम् ।। ३१०.

मिश्र वर्गातून दुसरा अक्षर पुन्हा खाली ठेवावा; चौथ्या स्वराशी जोडलेला आणि तालू वर्गाने सुरू होणारा आहे.

ऊष्मणश्च द्वितीयन्तु अधस्ताद्विनियोजयेत् । स्वरैकादशभिन्नन्तु ऊष्मणान्तं सविन्दुकम् ।। ३१०.

सibilant चा दुसरा अक्षर खाली ठेवावा; सibilant जो बिंदूने संपतो, अकरा स्वरांनी विभागलेला आहे.

पञ्चस्वरसमारूढं ओष्ठसम्पुटयोगतः । द्वितीयमक्षरञ्चान्यज्जिह्वाग्रे तालुयोगतः ।। ३१०.

पाच स्वरांवर आधारलेला, ओठांच्या संयोगातून दुसरा अक्षर तयार होतो; दुसरा, जीभेच्या टोकावरून, तालूशी जोडलेला आहे.

प्रथमं पञ्चमे योज्यं स्वरार्द्धेनोद्‌धृता इमे । ओंकाराद्या नमोन्ताश्च जपेत् स्वाहाग्निकार्य्यके ।। ३१०.

पहिला पाचव्यासोबत जोडावा, हे अक्षर अर्ध्या स्वराने उच्चारावे; ओंकाराने सुरू होऊन 'नम:' ने संपणारे, अग्निकर्मासाठी जपावे.

ओं ह्रीँ ह्रूँ ह्रः हृदयं हां हश्चेति शिरः । ह्रीँ ज्वल ज्वल शिखा स्यात् कवचं हनुद्वयम् । हीँ श्रीँ शून्नेत्रत्रयाय विद्यानेत्रं प्रकीर्त्तितम् क्षौँ हः खौँ हूँ फडस्त्राय गुह्याङ्गानि पुरा न्यसेत् । त्वरिताङ्गानि वक्ष्यामि विद्याङ्गानि श्रृणुष्व मे । आदिद्विहृदयं प्रोक्तं त्रिचतुःशिर इष्यते ।। ३१०.

ॐ, ह्रीं, ह्रूं, ह्रः, हृदय; हां, हः, शिर; ह्रीं ज्वल ज्वल, शिखा; कवच, दोन हनुवटे; हीं, श्रीं, तीन शून्य नेत्रांसाठी, मंत्र नेत्र सांगितले आहे; क्षौं, हः, खौं, हूं, फट, गुप्त अंगांसाठी पूर्वी ठेवावे; आता मी त्वरीत अंग सांगतो, मंत्राचे अंग ऐका; सुरुवातीला 'हृदय' म्हणतात, तीन किंवा चार 'शिर' मानले जातात.

पञ्चषष्ठः शिखा प्रोक्ता कवचं सप्तमाष्टमम् । तोरकन्तु भवेन्तेत्रं नवार्द्धाक्षरलक्षणं ।। ३१०.

पासष्टवे शिखा म्हणतात, सातवे आणि आठवे कवच; तोरक म्हणजे नेत्र, नऊ आणि अर्धा अक्षर हे त्याचे लक्षण आहे.

तोतलेति समाख्याता वज्रतुण्डे ततो भवेत् । ख ख हूँ दशवीजा स्याद्वज्रतुण्डेक्षरलक्षणं ।। ३१०.

'टोटल' असे वज्रतुण्डात नाव दिले आहे; ख ख हूं, दहा बीज, वज्रतुण्ड अक्षराचे लक्षण आहे.

खेचरि ज्वालिनीज्वाले खखेति ज्वालिनीदश । वर्च्चे शरविभीषणि खखेति च शवर्य्यपि ।। ३१०.

खेचरी, ज्वालिनीज्वाला, 'ख ख' हे ज्वालिनीचे दहा; वर्चे, शरविभीषण, 'ख ख' हे शवरीसाठीही आहे.

छे छेदनि करालिनि खखेति च कराल्यपि । वक्षःश्रवद्रवप्लवनी ख ख दूतीप्लवंख्यपि ।। ३१०.

'छे' छेदनासाठी, कराळिनी; 'ख ख' हे कराळीसाठीही; छाती, कान, विरघळणे आणि तरंगणे यासाठी 'ख ख' दूतिप्लव म्हणतात.

स्त्रीबालकारे धुननि शास्त्री वसनवेगिका । क्षे पक्षे कपिले हस हस कपिला नाम दूतिका ।। ३१०.

स्त्री आणि बालकांच्या रूपासाठी 'धुन' हा मंत्र आहे; शास्त्री वसनवेगिका आहे; 'क्षे', 'पक्षे', कपिला, 'हस हस', कपिला नावाची दूतिका आहे.