अग्निपुराणम्

ओं क्षौं नमो भगवते नारसिंहाय ज्वालामालिने दीप्तदंष्ट्रायाग्निनेत्राय स्र्वक्षोघ्नाय सर्वभूतविनाशाय सर्व्वज्वरविनाशाय दह २ पच२ रक्ष २ हूं फट् । मन्त्रोयं नारसिंहस्य सकलाघनिवारणः । जप्यादिना हरेत् क्षुद्रग्रहमारीविषामयान् ।। ३०६.

ॐ क्षौं, भगवंत नरसिंह, ज्वाळांनी वेढलेले, तेजस्वी दात आणि अग्निसारखे डोळे, सर्व विघ्नांचा, सर्व भूतांचा, सर्व तापांचा नाश करणारे—दह, पच, रक्षण कर, हूं फट्. हा नरसिंहाचा मंत्र सर्व पापे दूर करतो; जप वगैरे केल्याने लहान ग्रह, रोग, विषबाधा दूर होतात.

चुर्णमण्डूकवयसा जलाग्निस्तम्भकृद्भवेत् ।। ३०६.

बेडूकाच्या हाडांचे चूर्ण, पाणी आणि अग्नी यांच्याने स्थंभन होते.

अग्निरुवाच वक्ष्ये मन्त्रं चतुर्वर्गसिद्ध्यै त्रैलोक्यमोहनम् ।०१ ओं श्रीं ह्रीं ह्रूं ओं नमः पुरुशोत्तमः पुरुषोत्तमप्रतिरूप लक्ष्मीनिवास सकलजगत्क्षोभण सर्वस्त्रीहृदयदारण त्रिभुवनमदोन्मादकर सुरमनुजसुन्दरोजनमनांसि तापय २ दोपय २ शोडय २ मारय २ स्तम्भय २ द्रावय २ आकर्षय २ परमसुभग सर्वसौमाग्यकर कामप्रद अमुकं हन २ चक्रेण गदया खड्गेण सर्व[!!!] वाणैर्भिद २ पाशेन हट्ट २ अङ्कुशेन ताड्य २ तुरु २ किन्तिष्ठसियावत्तावत्समीहितं मे सिद्धं भवति हूं फट्नमः ओं पुरुषोत्तम त्रिभुवनमदोन्मादकर हूं फठृदयाय नमः कर्षय महाबल हूं फटस्त्राय त्रिभुवनेश्वर सर्वजनमनांसि हन २ दारय २ मम वशमानय २ हूं फट्नेत्राय त्रैलोक्यमोहन हृषीकेशाप्रतिरूप सर्वस्त्रीहृदयाकर्षण आगच्छ २ नमः ०१ इष्ट्वा सञ्जप्य पञ्चाशत्सहस्रमभिषिच्य च ।०२ कुण्डेग्नौ देविके वह्नौ कृत्वा शतं हुनेत् ॥०२ पृथग्दधि घृतं क्षीरं चरुं साज्यं पयः शृतं ।०३ द्वादशाहुतिमूलेन सहस्रञ्चाक्षतांस्तिलान् ॥०३ यवं मधुत्रयं पुष्पं फलं दधि समिच्छतं ।०४ हुत्वा पूर्णाहुतिं शिष्टं प्राशयेत्सघृतं चरुं ॥०४ सम्भोज्य विप्रानाचार्यं तोषयेत्सिध्यते मनुः ।०५ स्नात्वा यथावदाचम्य वाग्यतो यागमन्दिरं ॥०५ गत्वा पद्मासनं बद्ध्वा शोषयेद्विधिना वपुः ।०६ रक्षोघ्नविघ्नकृद्दिक्षु न्यसेदादौ सुदर्शनम् ॥०६ पञ्चबीजं नाभिमध्यस्थं धूम्रं चण्डानिलात्मकम् ।०७ अशेषं कल्मषं देहात्विश्लेषयदनुस्मरेत् ॥०७ रंवीजं हृदयाब्जस्थं स्मृत्वा ज्वालाभिरादहेत् ।०८ उर्ध्वाधस्तिर्यगाभिस्तु मूर्ध्नि संप्लावयेद्वपुः ॥०८ ध्यात्वामृतैर्वहिश्चान्तःसुषुम्नामार्गगामिभिः ।०९ एवं शुद्धवपुः प्राणानायम्य मनुना त्रिधा ॥०९ विन्यसेन्न्यस्तहस्तान्तः शक्तिं मस्तकवक्त्रयोः ।१० गुह्ये गले दिक्षु हृदि कक्षौ देहे च सर्वतः ॥१० आवाह्य ब्रह्मरन्ध्रेण हृत्पद्मे सूर्यमण्डलात् ।११ तारेण सम्परात्मानं स्मरेत्तं सर्वलक्षणं ॥११ त्रैलोक्यमोहनाय विद्महे स्मराय धीमहि तन्नो विष्णुः प्रचोदयात् आत्मार्चनात्क्रतुद्रव्यं प्रोक्षयेच्छुद्धपात्रकं ।१२ कृत्वात्मपूजां विधिना स्थण्डिले तं समर्चयेत् ॥१२ कर्मादिकल्पिते पीठे पद्मस्थं गरुडोपरि ।१३ मर्वाङ्गसुन्दरं प्राप्तवयोलावण्ययौवनं ॥१३ मदाघूर्णितताम्राक्षमुदारं स्मरविह्वलिं ।१४ दिव्यमाल्याम्वरलेपभूषितं सस्मिताननं ॥१४ विष्णुं नानाविधानेकपरिवारपरिच्छदम् ।१५ लोकानुग्रहणं सौम्यं सहस्रादित्यतेजसं ॥१५ पञ्चवाणधरं प्राप्तकामैक्षं द्विचतुर्भुजम् ।१६ देवस्त्रीभिर्वृतं देवीमुखासक्तेक्षणं जपेत् ॥१६ चक्रं शङ्खं धनुः खड्गं गदां मुषलमङ्कुशं ।१७ पाशञ्च विभ्रतं चार्चेदावाहादिविसर्गतः ॥१७ श्रियं वामोरुजङ्घास्थां श्लिष्यन्तीं पाणिना पतिं ।१८ साब्जचामरकरां पीनां श्रीवत्सकौस्तुभान्वितां ॥१८ मालिनं पीतवस्त्रञ्च चक्राद्याढ्यं हरिं यजेत् ।१९ ओं सुदर्शन महाचक्रराज दुष्टभयङ्कर छिद २ छिन्द २ विदारय २ परममन्त्रान् ग्रस २ भक्षय २ भूतानि चाशप २ हूं फटों जलचराय स्वाहा । खड्गतीक्ष्ण छिन्द २ खड्गाय नमः । शारङ्गाय सशराय हूं फट् । भूतग्रामाय विद्महे चतुर्विधाय धीमहि तन्नो ब्रह्म प्रचोदयात् । सम्बर्तक श्वसन पोथय २ हूं फट्स्वाहा । पाश बन्ध २ आकर्षय २ हूं फट् । अङ्कुशेन कट्ट हूं फट् क्रमाद्भुजेषु मन्त्रैः स्वैरेभिरस्त्राणि पूजयेत् ॥१९ ओं पक्षिराजाय ह्रूं फट् तार्क्ष्यं यजेत्कर्णिकायामङ्गदेवान् यथाविधि ।२० शाक्तिरिन्द्रादियन्त्रेषु तार्क्ष्याद्या धृतचामराः ॥२० शक्तयोऽन्ते प्रयोज्यादौ सुरेशाद्याश्च दण्डिना ।२१ पीते लक्ष्मीसरस्वत्यौ रतिप्रीतिजयाः सिताः ॥२१ कीर्तिकान्त्यौ सिते श्यामे तुष्टिपुष्ट्यौ स्मरोदिते ।२२ लोकेशान्तं यजेद्देवं विष्णुमिष्टार्थसिद्धये ॥२२ ध्यायेन्मन्त्रं जपित्वैनं जुहुयात्त्वभिशेचयेत् ।२३ ओं श्रीं क्रीं ह्रीं हूं त्रैलोक्यमोहनाय विष्णवे नमः एतत्पूजादिना सर्वान् कामानाप्नोति पूर्ववत् ॥२३ तोयैः सम्मोहनी पुष्पैर्नित्यन्तेन च तर्पयेत् ।२४ ब्रह्मा सशक्रश्रीदण्डी वीजं त्रैलोक्यमोहनम् ॥२४ जप्त्वा त्रिलक्षं हुत्वा च लक्षं बिल्वैश्च साज्यकैः ।२५ तण्डुलैः फलगन्धाद्यैः दूर्वाभिस्त्वायुराप्नुयात् ॥२५ तयाभिषेकहोमादिक्रियातुष्टो ह्यभीष्टदः ।२६ ओं नमो भगवते वराहाय भूर्भुवः स्वःपतये भूपतिद्वं मे देहि हृदयाय स्वाह पञ्चाङ्गं नित्यमयुतं जप्त्वायूराज्यमाप्नुयात् ॥२६ इत्यादिमहापुराणे आग्नेये त्रैलोक्यमोहनमन्त्रो नाम सप्ताधिकत्रिशततमोऽध्यायः ।। अग्निरुवाच वक्ष्ये मन्त्रं चतुर्वर्गसिद्‌ध्यै त्रैलोक्यमोहनम् । ओं श्रीँ ह्रीँ ह्रूँ ओं नमः पुरुषोत्तमः पुरुषोत्तमप्रतिरूप लक्ष्मीनिवास सकलजगत्-क्षोभण सर्वस्त्रीहृदयदारण त्रिभुवनमदोन्मादकर सुरमनुजसुन्दरीजनमनांसि तापय दीपय शोषय मारय स्तम्भय द्रावय आकर्षय परमसुभग सर्वसौभाग्यकर कामप्रज अमुकं हन चक्रैण गदया खड्गेन सर्व्ववाणैर्भिद पाशेन हट्ट अङ्कुशेन ताड़य तुरु किन्तिष्ठसि यावत्तावत् समीहितं मे सिद्धं भवति हूं फट् नमः । ॐ पुरुषोत्तम त्रिभुवनमदोन्मादकर हूँ फट् हृदयाय नमः कर्षय महाबल हूँ फट् अस्त्राय त्रिभुवनेश्वर सर्व्वजनमनांसि हन दारय मम वशमानय मम वशमानय मम वशमानय हूँ फट् नेत्राय त्रैलोक्यमोहन हृषीकेशाप्रतिरूषं सर्वस्त्रीहृदयाकर्षण आगच्छ नमः ३०७.

इष्ट्वा सञ्जप्य पञ्चाशत्‌सहस्रमभिपिच्च च । कुण्डेग्नौ देविके वह्नौ च रुं कृत्वा शतं हुनेत् ।। ३०७.

पन्नास हजार वेळा जप करून, यज्ञमंडपाला लेप लावून, कुंडातील, देविकेतील आणि घरातील अग्नीत 'रुं' या बीजाक्षराने शंभर आहुती द्याव्यात.

पृथग्दधि धृतं क्षीरं चरुं साज्यं पयः श्रृतं । द्वादशाहुतिमूलेन सहस्रञ्चाक्षतांस्तिलान् ।। ३०७.

दही, तूप, दूध, तुपात शिजवलेला पायस, उकडलेले दूध आणि एक हजार अखंड तीळ, हे सर्व वेगवेगळे ठेवून, बारा आहुतींच्या प्रमाणाने यज्ञात समर्पित करावेत.

यवं मधुत्रयं पुष्पं फलं दधि समिच्छतं । हुत्वा पूर्णाहुतिं शिष्टं प्राशयेत्सघृतं चरुं ।। ३०७.

यव, तिळहून मध, फुले, फळे आणि इच्छेप्रमाणे दही यांची पूर्ण आहुती दिल्यावर, उरलेला तुपातला पायस ब्राह्मणांना खाऊ घालावा.

सम्भोज्य विप्रानाचार्य्यं तोपयेत्सिध्यते मनुः । स्रात्वा यथावदाचम्य वाग्यतो यागमन्दिरं ।। ३०७.

ब्राह्मणांना जेवू घालून, आचार्याचाही सन्मान करावा; असे केल्याने विधी सफल होतो. स्नान करून, योग्यप्रकारे आचमन करून, मौन धारण करून यज्ञमंडपात प्रवेश करावा.

गत्वा पद्मासनं बद्‌ध्वा शोषयेद्विधिना वपुः । रक्षोघ्नविघ्नकृद्दिक्षु न्यसेदादौ सुदर्शनम् ।। ३०७.

तेथे जाऊन, पद्मासन लावून, विधिप्रमाणे शरीर शुष्क करावे; ज्या दिशांना विघ्न किंवा अडथळे येतात, त्या दिशांना प्रथम सुदर्शन चक्राची कल्पना करून संरक्षण करावे.

पञ्चवीजं नाभिमध्यस्थं धूम्रं चण्डानिलात्मकम् । अशेषं कल्मषं देहात् विश्लेषयदनुस्मरेत् ।। ३०७.

नाभीच्या मध्यभागी असलेल्या, धुरकट आणि प्रचंड वायूस्वरूप असलेल्या पंचबीज मंत्राचा ध्यान करावे, जो शरीरातील सर्व पापे दूर करतो.

रंवीजंहृद्‌याब्जस्थं स्मृत्वा ज्वालाभिरादहेत् । ऊद्‌र्ध्‌वाधस्तिर्य्यगाभिस्तु मूद्‌ध्नि संप्लावयेद्वपुः ।। ३०७.

हृदयकमळात असलेल्या 'रं' बीजाचा स्मरण करून, त्या बीजाला ज्वाळांनी प्रज्वलित करावे आणि त्या ज्वाळांनी शरीराच्या वर, खाली आणि सर्व बाजूंनी, मस्तकापर्यंत स्नान घालावे.

ध्यात्वामृतैर्वहिश्चान्तःसुषुम्नामार्गगामिभिः । एवं शुद्धवपुः प्राणानायम्य मनुन त्रिधा ।। ३०७.

अमृताचा प्रवाह बाहेर आणि आत, सुषुम्ना मार्गाने जातो असे ध्यान करावे; अशा प्रकारे शुद्ध शरीराने, मंत्राच्या सहाय्याने प्राणांना तीन प्रकारे रोखावे.

विन्यसैन्न्यस्तहस्तान्तः शकिं मस्तकवक्त्रयोः । गुह्यं गलो दिक्षु हृदि कुक्षौ देहे च सर्व्वतः ।। ३०७.

हात आतल्या बाजूने ठेवून, शक्तीचे स्थान डोक्याच्या टोकावर, तोंडावर, गुप्तस्थानी, घशात, दिशांना, हृदयात, पोटात आणि संपूर्ण शरीरात कल्पावे.

आवाह्य ब्रह्मरन्ध्रेण हृत्‌पद्मे सूर्य्यमण्डचलात् । तारेण सम्परात्मानं स्मरेत्तं सर्व्वलक्षणं ।। ३०७.

ब्रह्मरंध्रातून, हृदयकमळातून, सूर्यमंडलातून 'त' या अक्षराने देवतेचे आवाहन करून, सर्व गुणांनी युक्त अशा स्वतःच्या स्वरूपाचे स्मरण करावे.

त्रैलोक्यमोहनाय विद्महे स्मराय धीमहि तन्नो विष्णुः प्रचोदयात् । आत्मार्चनात् क्रतुद्रव्यं प्रोक्षयेच्छुद्धपात्रकं । कृत्वात्मपूजां विधिना स्थण्डिले तं समर्च्चयेत् ।। ३०७.

'तीनही लोकांना मोहून टाकण्यासाठी आपण स्मराचे ध्यान करतो; तो विष्णू आम्हाला प्रेरणा देवो.' आत्मपूजा करून, शुद्ध पात्रांनी यज्ञद्रव्य शिंपडावे आणि विधिप्रमाणे आत्मपूजा करून, नंतर स्थंडिलावर त्याची पूजा करावी.

कर्म्मादिकल्पिते पीठे पद्मस्थं गरुड़ोपरि । सर्व्वाङ्गसुन्दरं प्राप्तवयोलावण्ययौवनं ।। ३०७.

कर्मासाठी तयार केलेल्या आसनावर, कमळावर विराजमान, गरुडावर बसलेला, सर्वांगाने सुंदर, तारुण्य, सौंदर्य आणि तेजाने परिपूर्ण असा त्याचा ध्यान करावे.

मदाघूर्णिततम्राक्षमुदारं स्मरविह्वलं । दिव्यमाल्याम्बरलेपभूषितं सस्मिताननं ।। ३०७.

मदाने डोलणाऱ्या तांबड्या डोळ्यांनी, भव्य, प्रेमाने भरलेला, दिव्य हार, वस्त्रे, उटणे आणि दागिने घातलेला, हसरा चेहरा असलेला त्याचा ध्यान करावे.

विष्णुं नानाविधानेकपरिवारपरिच्छदम् । लोकानुग्रहणं सौम्यं सहस्रादित्यतेजसं ।। ३०७.

विविध सेवक आणि परिवारांनी वेढलेला, सर्व लोकांचे कल्याण करणारा, हजार सूर्यांच्या तेजाने उजळलेला सौम्य विष्णू त्याची पूजा करावी.

पञ्चवाणधरं प्राप्तकामैक्षँ द्विचतुर्भुजम् । देवस्त्रीभिर्वृतं देवीमुखासक्तेक्षणं जपेत् ।। ३०७.

पाच बाण हातात असलेला, इच्छा पूर्ण करणाऱ्या दृष्टीने, दोन किंवा चार हात असलेला, देवांगनांनी वेढलेला, देवतांच्या मुखाकडे नजर लावलेला, त्याचा मंत्र जपावा.

चक्रं शङ्खं धनुः खड्गं गदां मुषलमङ्कुशं । पाशञ्च विभ्रतं चार्च्चेदावाहादिविसर्गतः ।। ३०७.

चक्र, शंख, धनुष्य, खड्ग, गदा, मुसळ, अंकुश आणि पाश धारण केलेला, प्रत्येक अस्त्रासाठी योग्य मंत्रांनी, आवाहनापासून विसर्जनापर्यंत क्रमाने त्याची पूजा करावी.

श्रियं वामोरुजङ्घास्थां श्लिष्यर्न्ती पाणिना पतिं । साब्जचामरकरां पीनां श्रीवत्‌सकौस्तुभान्वितां ।। ३०७.

श्री लक्ष्मी, डाव्या मांडीने आणि पायाने पतीला बिलगलेली, हातात कमळ आणि चामर असलेली, उन्नत उरोज असलेली, श्रीवत्स आणि कौस्तुभ मणींनी अलंकृत अशी आहे.

ओं पक्षिराजाय ह्रूँ फट् । तार्क्ष्यं यजेत् कर्णिकायामङ्गदेवान् यथाविधि । शक्तिरिन्द्रादियन्त्रेषु तार्क्ष्याद्या धृतचामराः ।। ३०७.

ॐ पक्षीराजाला ह्रूं फट्। योग्य पद्धतीने कर्णिकेमध्ये गरुड व त्याच्या सोबत असलेल्या देवतांची पूजा करावी. शक्ती, इंद्र व इतर देवता यंत्रात स्थापन कराव्यात, गरुड व इतरांनी चामर धरलेले आहेत.

शक्तयोऽन्ते प्रयोज्यादौ सुरेशाद्याश्च दण्डिना । पीते लक्षअमीसरस्वत्यौ रतिप्रीतजयाः सिताः ।। ३०७.

शक्ती सुरुवातीला व शेवटी ठेवाव्यात, तसेच मुख्य देवता व इतर दंडधारी देवताही. पिवळ्या रंगाच्या लक्ष्मी व सरस्वती, तसेच रती, प्रीती आणि जया या सर्व शुभ्र असाव्यात.

कीर्त्तिकान्त्यौ सिते श्यामे तुष्टिपुष्ट्यौ स्मरोदिते । लोकेशान्तं यजेद्देवं विष्णुमिष्टार्थसिद्धये ।। ३०७.

कृत्तिका आणि अनंता या दोघी शुभ्र, श्यामा, तुष्टि व पुष्टि या स्मराच्या उदयकाळी असाव्यात. इच्छित फलप्राप्तीसाठी, विशेषतः विष्णूच्या कृपेसाठी, लोकपालांपर्यंत देवाची पूजा करावी.

एतत्‌पूजादिना सर्व्वान् कामानाप्नोति पूर्व्ववत् ।। ३०७.

या पूजेसह इतर विधी केल्याने, पूर्वी सांगितल्याप्रमाणे सर्व इच्छित वस्तू प्राप्त होतात.

तोयैः सम्मोहनी पुष्पैर्नित्यन्तेन च तर्पयेत् । ब्रह्मा सशक्रश्रीदण्डी वीजं त्रैलोक्यमोहनम् ।। ३०७.

पाणी व मोहक फुलांनी नेहमी तृप्त करावे. ब्रह्मा, इंद्र, श्री, दंडी आणि बीजमंत्र, हे त्रैलोक्याला आकर्षित करणारे आहेत.

जप्त्वा त्रिलक्षं हुत्वा च लक्षँ पिल्वैस्च साज्यकैः । तण्डुलैः फलगन्धाद्यैः१ दूर्वाभिस्त्वायुराप्नुयात् ।। ३०७.

तीन लाख जप करून, एक लाख वेळा पिंपळाच्या पानांनी व तुपाने, तांदूळ, फळे, सुवासिक पदार्थ व दुर्वा यांनी होम केल्यास दीर्घायुष्य मिळते.

तताभिषेकहोमादिक्रियातुष्टो ह्यभीष्टदः । ओं नमो भगवते वराहाय भूर्भुवः स्वःपतये भूपतित्वं मे देहि हृदयाय स्वाहा । पञ्चाङ्गं नित्यमयुतं जप्त्वायूराज्यमाप्नुयात् ।। ३०७.

अभिषेक, होम वगैरे विधीने देव प्रसन्न झाल्यास इच्छित वर मिळतो. 'ॐ नमो भगवते वराहाय भूर्भुवः स्वःपतये, भूपतित्व मला दे, हृदयाय स्वाहा' — हा पंचांग मंत्र दररोज दहा हजार वेळा जपल्यास दीर्घायुष्य व राज्यसत्ता मिळते.

अग्निरुवाच वक्षः सवह्निर्वामाक्षौ दण्डी श्रीः सर्व्वसिद्धिदा । महाश्रिये महासिद्दे महाविद्युत्प्रभे नमः ।। ३०८.

अग्नी म्हणतो: छातीमध्ये अग्नी, डाव्या व उजव्या डोळ्यांत दंडी व श्री, हे सर्व सिद्धी देणारे आहेत. महाश्री, महासिद्धी आणि मोठ्या वीजेसारखी तेजस्वी यांना नमस्कार.