अग्निपुराणम्

न्यासं शिष्ये ततः कृत्वा तं प्रदक्षिणमानयेत् । पश्चिमद्वारमानीय क्षेपयेत् कुसुमाञ्जलिम् ॥ ३०४.

न्यास केल्यावर शिष्याला प्रदक्षिणा घालावी; पश्चिम दरवाजाशी नेऊन, फुलांची अंजळी अर्पण करावी.

यस्मिन् पतन्ति पुष्पाणि तन्नामाद्यं विनिर्द्दिशेत् । पार्श्वे यागभुवः खाते कुण्डे सन्नाभिमेखले ॥ ३०४.

फुले जिथे पडतात, तिथे मुख्य नाव सांगावे; यज्ञभूमीच्या बाजूला, खड्ड्यात, नाभीसारख्या जागेत.

शिवाग्निं जनयित्वेष्ट्वा पुनः शिष्येण चार्च्चयेत् । ध्यानेनात्मनि तं शिष्यं संहृत्य प्रलयः क्रमात् ॥ ३०४.

शिवाग्नी उत्पन्न करून पूजा करावी, पुन्हा शिष्याबरोबर पूजा करावी; ध्यानाने शिष्याला स्वतःत एकत्र करून हळूहळू विलयन करावे.

पुनरुत्पाद्य तत्पाणौ दद्याद्दर्भांश्च मन्त्रितान् । पृथिव्यादीनि तत्त्वानि जुहुयाद् हृदयादिभिः ॥ ३०४.

पुन्हा निर्माण करून, मंत्रांनी शुद्ध केलेली दुर्वा शिष्याच्या हातात द्यावी; पृथ्वीपासून सुरू होणारी तत्वे हृदयादी मंत्रांनी होमावीत.

एकैकस्य शतं हुत्वा व्योममूलेन होमयेत् । हुत्वा पूर्णाहुतिं कुर्य्यादस्त्रेणाष्टाहुतीर्हुनेत् ॥ ३०४.

प्रत्येकाचे शंभर वेळा हवन करून, आकाशमूळ मंत्राने होम करावा; नंतर पूर्णाहुती द्यावी आणि अस्त्राने आठ आहुती द्याव्यात.

प्रायश्चित्तं विशुद्ध्यर्थं ततः शेषं समापयेत् । कुम्भं समन्त्रितं प्रार्च्यं शिशुं पीठेऽभिषेचयेत् ॥ ३०४.

शुद्धीसाठी प्रायश्चित्त करून उरलेले पूर्ण करावे; मंत्रांनी पूजलेला कलश, आसनावर बसलेल्या बालकावर अभिषेक करावा.

अग्निरुवाच जपन् वै पञ्चपञ्चाशद्विष्णुनामानि यो नरः । मन्त्रजप्यादिफलभाक् तीर्थेष्वर्चादि चाक्षयम् ।। ३०५.

अग्नी म्हणाला: जो मनुष्य विष्णूची पंचावन्न नावे जपतो, त्याला मंत्रजप व पूजेचे फळ मिळते आणि तीर्थस्थळी ते फळ कधीही नष्ट होत नाही.

पुष्करे पुण्डरीकाक्षं गयायाञ्च गदाधरम् । राघवञ्चित्रकूटे तु प्रभासे दैत्यसूदनम् ।। ३०५.

पुष्कर येथे कमळासारख्या डोळ्यांचा, गया येथे गदाधारी, चित्रकूटावर राघव, आणि प्रभास येथे दैत्यांचा संहार करणारा यांची पूजा करावी.

जयं जयन्त्यां तद्वच्च जयन्तं हस्तिनापुरे । वाराहं वर्द्धमाने च काश्मीरे चक्रपाणिनम् ।। ३०५.

जयंती येथे विजयाची पूजा करावी, हस्तिनापूर येथे जयंताची, वर्धमान येथे वराह अवताराची, आणि काश्मीरमध्ये चक्रधारीची.

जनार्द्दनञ्च कुब्जाम्रे मथुरायाञ्च केशवम् । कुब्जाम्रके हृषीकेशं गङ्गाद्वारे जटाधरम् ।। ३०५.

कुब्जाम्र येथे जनार्दन, मथुरा येथे केशव, पुन्हा कुब्जाम्र येथे हृषीकेश, आणि गंगाद्वार येथे जटाधारी यांची पूजा करावी.

शालग्रामे महायोगं हरिं गोवर्द्धनाचले । पिण्डारके चतुर्ब्बाहुं शङ्खोद्धारे च शङ्खिनम् ।। ३०५.

शाळग्राम येथे महान योगी हरि, गोवर्धन पर्वतावर हरि, पिंडारक येथे चतुर्भुज, आणि शंखोद्धार येथे शंखधारी यांची पूजा करावी.

वामनञ्च कुरुक्षेत्रे यमुनायां त्रिविक्रमम् । विश्वेश्वरं तथा शोणे कपिलं पूर्व्वसागरे ।। ३०५.

कुरुक्षेत्रात वामन, यमुनेवर त्रिविक्रम, शोन नदीवर विश्वेश्वर, आणि पूर्व समुद्रावर कपिल यांची पूजा करावी.

विष्णुं महोदधौ विद्याद्गङ्गासागरसङ्गमे । वनमालञ्च किष्किन्ध्यां देवं रैवतकं विदुः ।। ३०५.

महासागरात, गंगा-सागर संगमावर विष्णू, किष्किंधा येथे वनमाळी, आणि रैवतक पर्वतावर देवाची ओळख ठेवावी.

काशीतटे महायोगं विरजायां रिपुञ्जयम् । विशाखयूपे ह्यजितन्नेपाले लोकभावनम् ।। ३०५.

काशीच्या काठी महान योगी, विरजा येथे शत्रूंचा विजेता, विशाखयूप येथे अजित, आणि नेपाळमध्ये लोकांची निर्मिती करणारा यांची पूजा करावी.

द्वारकायां विद्धि कृष्णं मन्दरे मधुसूदनम् । लोकाकुले रिपुहरं शालग्रामे हरिं स्मरेत् ।। ३०५.

द्वारका येथे कृष्ण, मंदार पर्वतावर मधुसूदन, जगातील गोंधळात शत्रूंचा नाश करणारा, आणि शाळग्राम येथे हरि यांची आठवण ठेवावी.

पुरुषं पूरुषवटे विमले च जगत्प्रभुं । अनन्तं सैन्धवारण्ये दण्डके शार्ङ्गधारिणम् ।। ३०५.

पुरुषवट येथे परम पुरुष, विमल येथे जगाचा स्वामी, सिंधूच्या जंगलात अनंत, आणि दंडकारण्यात शार्ङ्गधारी यांची पूजा करावी.

उत्पलावर्त्तके शौरिं नर्म्मदायां श्रियः पतिं । दामोदरं रैवतके नन्दायां जलशायिनं ।। ३०५.

उत्पलावर्तक येथे शौरी, नर्मदा नदीवर लक्ष्मीपती, रैवतक येथे दामोदर, आणि नंदा नदीवर जलशायी यांची पूजा करावी.

गोपीश्वरञ्च सिन्ध्वव्धौ माहेन्द्रे चाच्युतं विदुः । सह्याद्रौ देवदेवेशं वैकुण्ठं मागधे वने ।। ३०५.

सिंधूच्या मुखावर गोपींचा स्वामी, माहेंद्र पर्वतावर अच्युत, सह्याद्री पर्वतावर देवांचा देव, आणि मगधच्या जंगलात वैकुंठ यांची पूजा करावी.

सर्व्वपापहरं विन्ध्ये औड्रे तु पुरुषोत्तमम् । आत्मानं हृदये विद्धि जपतां भुक्तिमुक्तिदम् ।। ३०५.

विंध्य पर्वतावर सर्व पापांचा नाश करणारा, औद्र देशात पुरुषोत्तम, आपल्या हृदयात आत्म्याची ओळख ठेवावी, कारण तो जप करणाऱ्यांना भोग आणि मुक्ती देतो.

वटे वटे वैश्रवणं चत्वरे चत्वरे शिवम् । पर्व्वते पर्व्वते रामं सर्व्वत्र मधुसूदनं ।। ३०५.

प्रत्येक वटवृक्षाखाली कुबेर, प्रत्येक चौकात शिव, प्रत्येक पर्वतावर राम, आणि सर्वत्र मधुसूदन यांची आठवण ठेवावी.

नरं भूमौ तथा व्योम्नि वशिष्ठे गरुड़ध्वजम् । वासुदेवञ्च सर्व्वत्र संस्मरन् भुक्तिमुक्तिभाक् ।। ३०५.

पृथ्वीवर नर, आकाशात वसिष्ठ, गरुडध्वज, आणि सर्वत्र वासुदेव यांची आठवण ठेवणारा भोग आणि मुक्ती प्राप्त करतो.

नामान्येतानि विष्णोश्च जप्त्वा सर्वमवाप्नुयात् । क्षेत्रेष्वेतेषु यत् श्राद्धं दानं जप्यञ्च तर्पणम् ।। ३०५.

या विष्णूच्या नावांचा जप केल्याने सर्व काही मिळते; या पवित्र स्थळी जे जे श्राद्ध, दान, जप किंवा तर्पण केले जाते—

तत्सर्व्वं कोटिगुणितं मृतो ब्रह्ममयो भवेत् । यः पठेत् श्रृणुयाद्वापि निर्म्मलः स्वर्गमाप्नुयात् ।। ३०५.

ते सर्व कोटीने वाढते, आणि जो माणूस हे ऐकतो किंवा म्हणतो, तो शुद्ध होऊन स्वर्ग प्राप्त करतो; मृत्यूनंतर ब्रह्मरूप होतो.

अग्निरुवाच स्तम्भो विद्वेषणोच्चाट उत्सादो भ्रममारणे । व्याधिश्चोति स्मृतं क्षुद्रं तन्मोक्षो वक्ष्यते श्रृणु ।। ३०६.

अग्नी म्हणाले: स्तंभ, वैर नष्ट करणे, हाकलून देणे, नाश, गोंधळ, मारणे, आणि आजार हे सगळे लहान समजले जाते—त्यावर उपाय सांगतो, ऐक.

ओं नमो बगवते उन्मत्तरुद्राय भ्रम भ्रामय अमुकं वित्रासय उद्रभ्रामय रौद्रेण रूपेण हूँ फट् ठ । श्मशाने निशि जप्तेन त्रिलक्षं मधुना हुनेत् । चिताग्नौ धूर्त्तसमिद्‌भिर्भ्राम्यते सततं रिपुः ।। ३०६.

ॐ नमो भगवते उन्मत्तरुद्राय, अमुकाला गोंधळात टाक, त्याला घाबरव, वेड लाव, तुझ्या रौद्र रूपाने—हूं फट ठ! हे मंत्र स्मशानात रात्री तीन लाख वेळा जपावे, चितेच्या आगीत मध आणि कपटी समिधा अर्पण करावी; शत्रू नेहमीच गोंधळून जातो.

हेमगैरिकया कृष्णा प्रतिमा हैमसूचिभिः । जप्त्वा विध्येच्च तत्कण्ठे हृदि वा म्रियते रिपुः ।। ३०६.

सोनं आणि गेरू यांनी बनवलेली काळी मूर्ती, सोन्याच्या सुईंनी सजवावी. मंत्र म्हणून, ती शत्रूच्या गळ्यात किंवा हृदयावर बांधली तर शत्रूचा मृत्यू होतो.

खरबालचिताभस्म ब्हह्मदण्डी च मर्कटी । गृहे वा मूर्ध्नि तच्चूर्णं जप्तमुत्सादकृत् क्षिपेत् ।। ३०६.

गाढवाच्या मानेची राख, ब्रह्मदंड आणि माकड यांचे चूर्ण मंत्र म्हणून घरात किंवा डोक्यावर टाकल्यास नाश होतो.

भृग्वाकाशौ सदीप्ताग्निर्भृगुर्वह्निश्च विचक्राय शिवः । एवं सहस्रारे हूं फट् आचक्राय स्वाहा हृदयं विचक्राय शिवः । शिखाचक्रायाथ कवचं विचक्रायाथ नेत्रकम् ।। ३०६.

भृगु आणि आकाश, प्रज्वलित अग्नी, भृगु आणि अग्नी, शिव फिरतो; तसेच सहस्रदल कमळात 'हूं फट्' म्हणत हृदयात शिव फिरतो; मग शिखा चक्रात कवच स्थापन करावे, नंतर नेत्रातही.

सञ्चक्रायास्त्रमुदिष्टं ज्यालाचक्राय पूर्ववत् । शार्ङ्ग सुदर्शनं क्षुद्रग्रहहृत् सर्व्वसाधनम् ।। ३०६.

पूर्वीप्रमाणे अस्त्र चक्रात अस्त्र स्थापन करावे; शार्ङ्ग आणि सुदर्शन लहान व्याधी दूर करतात आणि सर्व कार्ये साधतात.