अग्निपुराणम्

गणस्य पञ्च वीजानि पृथग्दृष्टफलं महत् । गणं जयाय नमः एकदंष्ट्राय अचलकर्णिने गजवक्ताय महोदरहस्ताय ३०१.

गणासाठी पाच बीज आहेत, प्रत्येकाचे मोठे फळ दिसते; 'गणांना नमस्कार, एकदंत, स्थिरकर्ण, गजवक्त्र, मोठे पोट व हात असलेल्याला नमस्कार.'

गणाधिपतये गणेश्वराय गणनायकाय गणक्रीडाय । दिग्दले पूजयेन्नमूर्त्तीः पुरावच्चाङ्गपञ्चकम् ।। ३०१.

गणाधिपती, गणेश्वर, गणनायक, गणांच्या क्रीडेमध्ये रमणारा — या सर्व रूपांची दिशांमध्ये पूर्वीप्रमाणे पाच अंगांनी पूजा करावी.

मध्यामातर्ज्जनीमध्यागताङ्गुष्ठौ समुष्टिकौ । चुर्भुजो मोदकाढ्यो दण्डपाशाङ्कुशान्वितः ।। ३०१.

मध्यभागी मध्यम व तर्जनी बोटे, अंगठे एकत्र; चार हात, मोदकधारी, काठी, पाश व अंकुश असलेला.

दन्तभक्षधरं रक्तं साब्जं पाशाङ्कुशैर्वृतम् । पूजयेत्तं चतुर्थ्याञ्च विशेषेनाथ नित्यशः ।। ३०१.

दंत धारण करणारा, लाल वर्णाचा, कमळधारी, पाश व अंकुशाने वेढलेला; त्याची विशेष पूजा चतुर्थीला आणि नेहमी करावी.

श्वेतार्कमूलेन कृतं सर्व्वाप्तिः स्यात्तिलैर्घृतैः । तण्डुलैर्दधिमध्वाज्यैः सौभाग्यं वश्यता भवेत् ।। ३०१.

श्वेत अर्काच्या मुळाने केलेले सर्व प्राप्ती मिळवते, तीळ व तुपाने; तांदूळ, दही, मध व तुपाने सौभाग्य व वशता मिळते.

घोषासृक्प्राणधात्वर्दी दण्डी मार्त्तण्डभैरवः । धर्म्मार्थकाममोक्षाणां कर्त्ता विम्बपुटावृतः ।। ३०१.

ध्वनी, रक्त, श्वास व धातू यांचे धारक म्हणजे दंडधारी मार्तंड भैरव; तो धर्म, अर्थ, काम व मोक्षाचा कर्ता असून, तेजाच्या गोलाने वेढलेला आहे.

ह्रस्वाः स्युर्मूर्त्तयः पञ्च दीर्घा अङ्गानि तस्य च । सिन्दूरारुणमीशाने वामार्द्धदयितं रविं ।। ३०१.

पाच लहान रूपे असतात, त्याची अंगं लांब असतात; पूर्व दिशेला तो सिंदूरासारखा लाल, डाव्या बाजूला प्रिय, आणि सूर्य आहे.

आग्नेयादिषु कोणेषु कुजमन्दाहिकेतवः । स्नात्वा विधिवदादित्यमाराध्यार्घ्यपुरःसरं ।। ३०१.

अग्नी आणि इतर कोपऱ्यांमध्ये मंगळ, बुध, शनि आणि शुक्र यांची स्थापना करावी. योग्य पद्धतीने स्नान करून, आधी अर्घ्य अर्पण करून सूर्याची पूजा करावी.

कृतान्तमैशे निर्म्माल्यं तेजश्चण्डाय दीपितं । रोचना कुङ्कुमं वारि रक्तागन्धाक्षताङ्कुराः ।। ३०१.

यमराजाला वाळलेली फुले, तेजस्वी दिवा, हळद, कुंकू, पाणी, लाल गंध लावलेले अक्षता आणि अंकुर अर्पण करावेत.

वेणुवीजयवाः शालिश्यामाकतिलराजिकाः । जवापुष्पान्वितां दत्वा पात्रैः शिरसि धार्य्य तत् ।। ३०१.

वृक्षाच्या बांबूच्या काड्या, बी, तांदूळ, काळे उडीद, तीळ, राई आणि जास्वंद फुले पात्रात ठेवून, ती डोक्यावर धरावीत.

जानुभ्यामवनीङ्गत्वा सूर्य्यायार्घ्यं निवेदयेत् । स्वविद्यामन्त्रितैः कुम्भैर्नवभिः प्रार्च्य वै महान् ।। ३०१.

गुडघ्यांनी जमिनीला स्पर्श करून, सूर्याला अर्घ्य अर्पण करावे. आपली विद्या आणि मंत्र वापरून, नव्हे कुंभांनी त्या महापुरुषाची पूजा करावी.

ग्र्हादिशान्तये स्नानं जप्त्वार्क्क सर्वमाप्नुयात् । संग्रामविजयं साग्निं वीजदोषं सविन्दुकं ।। ३०१.

घरातील शांततेसाठी स्नान करून, सूर्याचे नाव जपावे. त्यामुळे सर्व काही मिळते, युद्धात विजय, अग्नीने शुद्धी, बीजदोष निवारण आणि चंद्रासह लाभ मिळतो.

न्यस्य मूर्द्धादिपादान्तं मूलं पूज्य तु मुद्रया । स्वाङ्गानि च यथान्यासमात्मानं भावयेद्रविं ।। ३०१.

मुळ डोक्यापासून पायापर्यंत ठेवून, त्याची मुद्रा करून पूजा करावी. आपल्या अंगांची योग्य रितीने स्थापना करून, स्वतःला सूर्य म्हणून ध्यान करावे.

ध्यानञ्च मारणस्तम्भे पीतमाप्यायने सितम् । रिपुघातविधौ कृष्णं मोहयेच्छक्रचापवत् ।। ३०१.

मरण किंवा स्थंभनाच्या ध्यानासाठी पिवळा रंग, पोषणासाठी पांढरा, शत्रूंच्या नाशासाठी काळा रंग वापरावा आणि मोहिनीसाठी इंद्रधनुष्याप्रमाणे आकर्षण करावे.

योऽभिषेकजपध्यानपूजाहोमपरः सदा । तेजस्वी ह्यजयः श्रीमान् समुद्रादौ जयं लभेत् ।। ३०१.

जो नेहमी अभिषेक, जप, ध्यान, पूजा आणि होम यामध्ये मग्न असतो, तो तेजस्वी, अजिंक्य, श्रीमंत होतो आणि समुद्रालाही विजय मिळवतो.

ताम्बूलादाविदं न्यस्य जप्त्वा दद्यादुशीरकं । न्यस्तवीजेन हस्तेन स्पर्शनं तद्वशे स्मृतम्।। ३०१.

तांबूल ठेवून जप केल्यावर उशीरा द्यावी. बीजावर हात ठेवून स्पर्श केल्यास, ते त्याच्या वशात मानले जाते.

अग्निरुवाच वाक्कर्म्मपार्श्वयुक्शुक्रतोककृते मतो प्लवः । हुतान्ता देशवर्णेयं विद्या मुख्या सरस्वती ।। ३०२.

अग्नी म्हणतो: वाणी, कृती आणि बाजूंसाठी, तसेच संततीसाठी हे नौकेचे स्वरूप आहे. होम झाल्यावर त्या जागेचे आणि रंगाचे वर्णन होते, आणि मुख्य विद्या म्हणजे सरस्वती.

अक्षाराशी वर्णलक्षं जपेत् स मतिमान् भवेत् । अत्रिः सवह्निर्वामाक्षिविन्दुरिन्द्राय हृत्परः ।। ३०२.

जो शंभर हजार अक्षरांचा जप करतो, तो बुद्धिमान होतो. अत्रि, अग्नी, डावीकडील, चंद्र, इंद्र आणि हृदय हे त्याचे उद्दिष्ट असते.

वज्रपद्मधरं शक्रं पीतमावाह्य पूजयेत् । नियुतं होमयेदाज्यतिलांस्तेनाभिषेचयेत् ।। ३०२.

वज्र आणि कमळ धारण करणाऱ्या इंद्राचे पिवळ्या रंगात आवाहन करून पूजा करावी. शेकडो वेळा तुप आणि तीळ होम करावे आणि त्याने अभिषेक करावा.

नृपादिर्भ्रष्टराज्यादीन्राज्यपुत्रादिमाप्नुयात् । हृल्लेखा शक्तिदेवाख्या दोषारग्निर्द्दण्डिदण्डवान् ।। ३०२.

राजा किंवा ज्यांचे राज्य गेले आहे, त्यांनाही राज्य आणि राजपुत्र मिळतात. हृदयाची खूण शक्तिदेवता म्हणून ओळखली जाते आणि अग्नी दोषींना शिक्षा करतो.

शिवमिष्ट्वा जपेच्छक्तिमष्टम्यादिचतुर्द्दशीं । चक्रपाशाङ्कुशधरां साभयां वरदायिकां ।। ३०२.

शिवाची पूजा करून, आठव्या आणि चौदाव्या दिवशी शक्तीचा जप करावा. ती चक्र, पाश, अंकुश धारण करणारी, निर्भय आणि वर देणारी आहे.

होमादिना च सौभाग्यं कवित्वं पुत्रवान् भवेत् । ओं ह्रीं ओं नमः कामाय कर्व्वजनहिताय सर्व्वजनमोहनाय प्रज्वलिताय सर्व्वजनहृदयं ममात्मगतं कुरु ओं । एतज्जपादिना मन्त्रो वशयेत् सकलं जगत् ।। ३०२.

होम आणि इतर विधींनी सौभाग्य, काव्यकौशल्य आणि पुत्रप्राप्ती होते. 'ॐ ह्रीं ॐ, कामाला नमस्कार, सर्वांच्या हितासाठी, सर्वांना मोहित करण्यासाठी, प्रज्वलित हो, सर्वांच्या हृदयात माझे स्थान कर, ॐ.' हा मंत्र आणि त्याचे जप केल्याने संपूर्ण जग वश होते.

ओं ह्रीं चामुण्डेअमुकन्दह पच मम वशमानय ठ । वशीकरणकृन्मन्त्रश्चामुण्डायाः प्रकीर्त्तितः । फलत्रयकषायेण वरङ्गं क्षालयेद्वशे ।। ३०२.

'ॐ ह्रीं, चामुंडे, जाळ, शिजव, मला वश कर, ठ.' हा चामुंडेचा वशीकरणाचा मंत्र आहे. तीन फळांच्या रसाने अंग धुतल्यास वशता मिळते.

अश्वगन्धायवैः स्त्री तु निशाक्कर्पूरकादिना । पिप्पलीतण्डुलान्यष्टौ मरिचानि च विंशतिः ।। ३०२.

स्त्रीसाठी अश्वगंधा, रात्र, कापूर आणि इतर पदार्थांचा मिश्रण वापरावा. पिंपळीचे आठ दाणे आणि वीस मिरीचे दाणे घ्यावेत.

वृहतीरसलेपश्च वशे स्यान्मरणान्तिकं । कटीरमूलत्रिकटुक्षौद्रलेपस्तथा भवेत् ।। ३०२.

वृहती आणि रसाचे लेप लावल्याने वशता मिळते, अगदी मृत्यूपर्यंतही. तसेच, कटीर मुळ, त्रिकटू आणि मधाचा लेपही उपयुक्त आहे.

हिमं कपित्थकरभं मागधी मधुकं मधु । तेषां लेपः प्रयुक्तस्तु दम्पत्योः स्वस्तिमावहेत् ।। ३०२.

हिम, कपीठ, करवंद, मागधी फळ, मध आणि मध यांचा लेप नवरा-बायकोला लावल्यास त्यांना उत्तम कल्याण मिळते.

सशर्क्करयोनिलेपात् कदम्बरसको मधु । तेषां लेपः प्रयुक्तस्तु दम्पत्योः स्वस्तिमावहेत् ।। ३०२.

साखर, माती, कदंबाचा रस आणि मध यांचा लेप नवरा-बायकोला लावल्यास त्यांना सुख-समाधान मिळते.

एतच्चूर्णं शिरःक्षिप्तं वशमुत्तमम् । त्रिफला चन्दनक्काथप्रश्था द्विकुड़वम् पृथ्‌क् ।। ३०२.

हे चूर्ण डोक्यावर ठेवले तर उत्तम वशिला मिळतो: त्रिफळा, चंदन, काथ, आणि कुरवाचा दुप्पट प्रमाणात वेगवेगळे घ्यावेत.

भृङ्गहेमरसन्दोषातावती चुञ्चुकं मधु । घृतैः पक्का निशा छाया शुष्का लोप्या तु रञ्जनी ।। ३०२.

भृंगराज, सोन्याचा रस आणि मध यांचा गायीच्या तुपासोबत रात्री शिजवून, वाळवून लेप केल्यास रंग चढतो.