अग्निपुराणम्

गुड़ौदनं तिलापूपः प्रतिमा तिलपिष्टजा । तिलस्नानं पञ्चपत्रैर्धूपो राजफलत्वचा ।। २९९.

जाड भात, तिळाचे पुडे, तिळाच्या पिठाची मूर्ती वापरतात; तिळाने स्नान, पाच पानांनी धूप, आणि राजफळाच्या सालीने धूप करतात.

चतुर्थे चटकाशोफो ज्वरः सर्व्वाङ्गसादनम् । मत्स्यमांसतिलाद्यैश्च बलिः स्नानञ्च धूपनम् ।। २९९.

चौथ्या वर्षी गाल सुजतात, ताप येतो आणि सर्व अंगात अशक्तपणा येतो; मासे, मांस, तीळ वगैरे पदार्थांचा नैवेद्य, स्नान आणि धूप करतात.

चञ्चला पञ्चमेऽब्दे तु ज्वरस्त्रासोऽङ्गसादनम् । मांसौदनाद्यैश्च वलिर्मेषश्रृङ्गेण धूपनम् ।। २९९.

पाचव्या वर्षी बेचैनी, ताप, भीती आणि अंगात अशक्तपणा येतो; मांसभात वगैरे पदार्थांचा नैवेद्य, आणि मेंढ्याच्या शिंगाने धूप करतात.

पलाशोदुम्बराश्वत्थवटबिल्वदलाम्बुधृक् । षष्ठेऽब्दे धावनीशोषो वैरस्यं३ गात्रसादनम् ।। २९९.

सहाव्या वर्षी पळस, उंबर, पीपळ, वड, बेल यांची पानं पाण्यात टाकतात; धावपळ, कोरडेपणा, चव न लागणं आणि अंगात अशक्तपणा येतो.

सप्ताहोभिर्बलिः पूर्वैर्धूपस्नानञ्च भङ्गकैः । स्प्तमे यमुनाच्छर्दिरवचोहासरोदनम् ।। २९९.

सात दिवस पूर्वीप्रमाणे नैवेद्य, भांगाने स्नान आणि धूप करतात; सातव्या वर्षी यमुनाकाठून उलटी, विस्कळीत बोलणं, हसू आणि रडू येतं.

मांसपायसमद्याद्यैर्बलिः स्नानञ्च धूपनम् । अष्टमे वा जातवेदा निराहारं प्ररोदनम् ।। २९९.

मांस, पायस, मद्य वगैरे पदार्थांचा नैवेद्य, स्नान आणि धूप करतात; आठव्या वर्षी तो उपाशी राहतो आणि जोरात रडतो.

कृशरापूपदध्याद्यैर्बलिः स्नानञ्च धूपनम् । कालाब्दे नवमे वाह्वोरास्फोटो गर्जनं भयम् ।। २९९.

कणीक, पुडे, दही वगैरे पदार्थांचा नैवेद्य, स्नान आणि धूप करतात; नवव्या वर्षी हातावर फोड येतात, गर्जना आणि भीती वाटते.

बलिः स्यात् कृशरापूपशक्तुकुल्मासपायसैः । दशमेऽब्दे कलहंसी दाहोऽङ्गकृशता ज्वरः ।। २९९.

कणीक, पुडे, भाजलेली पीठ, डाळ, पायस यांचा नैवेद्य करतात; दहाव्या वर्षी जंगली हंसासारखं वागणं, जळजळ, अंग कृश होणं आणि ताप येतो.

पौलिकापूपदध्यन्नैः पञ्चरात्रं बलिं हरेत् । निम्बधूपकुष्ठलेप एकादशमके ग्रही ।। २९९.

पाच रात्री पौलिका पुडे, दही आणि भात यांचा नैवेद्य करतात; अकराव्या वर्षी नीमाचा धूप आणि कुष्ट लावतात, ज्या व्यक्तीला बाधा झाली आहे.

देवदूती निष्ठुरवाक् बलिर्लेपादि पूर्ववत् । बलिका द्वादशे स्वासो बलीर्लेपादि पूर्ववत् ।। २९९.

देवदूती ही कठोर बोलणारी असते, तिला पूर्वीप्रमाणे नैवेद्य आणि उटणे लावतात. बाराव्या दिवशी स्वासो ह्या देवीसुद्धा पूर्वीप्रमाणे नैवेद्य व उटणे अर्पण करतात.

त्रयोदशे वायवी च मुखवाह्याङ्गसादनम् । रक्तान्नगन्धमाल्याद्यैर्बलिः पञ्चदलैः स्नपेत् ।। २९९.

तेराव्या दिवशी वायवी देवीसाठी तोंड व अंग शुद्ध करतात. लाल तांदूळ, सुवासिक फुले आणि इतर वस्तूंचा नैवेद्य देतात, आणि पाच पानांनी स्नान घालतात.

राजीनिस्वदलैर्धूपो यक्षिणी च चतुर्दशे । चेष्टा शूलं ज्वरो दाहो मांसभक्षादिकैर्बलिः ।। २९९.

चौदाव्या दिवशी राजीनीच्या पानांनी धूप करतात; यक्षिणीला उद्देशून विविध कृती करतात, जसे की छेदणे, ताप, जळजळ, आणि मांसादी नैवेद्य अर्पण करतात.

स्नानादि पूर्ववच्छान्त्यै मुण्डिकार्त्तिस्त्रिपञ्चके । तच्चेष्टासृक्‌श्रवः शश्वत्कुर्य्यान्मातृचिकित्सनम् ।। २९९.

शांतीसाठी स्नान व इतर विधी पूर्वीप्रमाणे करतात; मुंडनाचा विधी तीन किंवा पाच वस्तूंनी करतात; रक्त व स्त्राव यासंबंधी कृती नेहमी मातृदेवींच्या उपचारासाठी कराव्यात.

वानरी षोडशी भूमौ पतेन्निद्रा सदा ज्वरः । पायसाद्यैस्त्रिरात्रञ्च बलिः स्नानादि पूर्ववत् ।। २९९.

सोळाव्या दिवशी वानरी ही जमिनीवर पडते; झोप व ताप कायम राहतात; तीन रात्रींकरिता पायस व इतर नैवेद्य देतात, स्नान व इतर विधी पूर्वीप्रमाणे करतात.

गन्धवती सप्तदशे गात्रोद्वेगः प्ररोदनम् । कुल्माषाद्यैर्बलिः स्नानधूपलेपादि पूर्ववत् ।। २९९.

सतरा दिवशी गंधवतीमुळे शरीरात बेचैनी व रडणे होते; कुलमाष व इतर नैवेद्य देतात, स्नान, धूप व उटणे पूर्वीप्रमाणे करतात.

ओं नमो भगवति चामुण्डे मुञ्च मुञ्च बलिं बालिकां वा । बलिं गृह्ण गृह्ण जय जय वस वस । सर्वत्र बलिदानेऽयं रक्षाकृत् पठ्यते मनुः ।। २९९.

'ॐ भगवती चामुंडेला नमस्कार, नैवेद्य किंवा मुलगी सोड, नैवेद्य स्वीकार, जय मिळव, येथेच राहा. सर्व नैवेद्याच्या वेळी हा मंत्र संरक्षणासाठी म्हणतात.'

ब्रह्मा विष्णुः शिवः स्कन्दो गौरीलक्षअमीर्गणआदयः । रक्षन्तु च ज्वराभ्यान्तं मुञ्चन्तु च कुमारकम् ।। २९९.

ब्रह्मा, विष्णू, शिव, स्कंद, गौरी, लक्ष्मी, गण व इतर सर्व तापापासून रक्षण करतात आणि मुलाला मुक्त करतात.

धन्वन्तरिरुवाच शय्या तु दण्डिसाजेशपावकश्चतुराननः । सर्व्वार्थसाधकमिदं वीजं पिण्डार्थमुच्यते ।। ३०१.

धन्वंतरी म्हणाले: शय्या, काठी, आसन, अग्नी आणि चतुर्मुख ब्रह्मा — हे सर्व बीज सर्व कार्यसिद्धीसाठी आणि पिंडासाठी सांगितले आहे.

स्वयं दीर्घस्वराकग्यञ्च वीजेष्वङ्गानि सर्वशः । खातं साधु विषञ्चैव सनिन्दुं सकलं तथा ।। ३०१.

प्रत्येक बीज दीर्घ स्वर आणि 'क' अक्षरासह उच्चारावे; सर्व अंगांचा समावेश करावा; खड्डा, शुभ, विष, चंद्र आणि इतर सर्व गोष्टींसह करावे.

गणस्य पञ्च वीजानि पृथग्दृष्टफलं महत् । गणं जयाय नमः एकदंष्ट्राय अचलकर्णिने गजवक्ताय महोदरहस्ताय ३०१.

गणासाठी पाच बीज आहेत, प्रत्येकाचे मोठे फळ दिसते; 'गणांना नमस्कार, एकदंत, स्थिरकर्ण, गजवक्त्र, मोठे पोट व हात असलेल्याला नमस्कार.'

गणाधिपतये गणेश्वराय गणनायकाय गणक्रीडाय । दिग्दले पूजयेन्नमूर्त्तीः पुरावच्चाङ्गपञ्चकम् ।। ३०१.

गणाधिपती, गणेश्वर, गणनायक, गणांच्या क्रीडेमध्ये रमणारा — या सर्व रूपांची दिशांमध्ये पूर्वीप्रमाणे पाच अंगांनी पूजा करावी.

मध्यामातर्ज्जनीमध्यागताङ्गुष्ठौ समुष्टिकौ । चुर्भुजो मोदकाढ्यो दण्डपाशाङ्कुशान्वितः ।। ३०१.

मध्यभागी मध्यम व तर्जनी बोटे, अंगठे एकत्र; चार हात, मोदकधारी, काठी, पाश व अंकुश असलेला.

दन्तभक्षधरं रक्तं साब्जं पाशाङ्कुशैर्वृतम् । पूजयेत्तं चतुर्थ्याञ्च विशेषेनाथ नित्यशः ।। ३०१.

दंत धारण करणारा, लाल वर्णाचा, कमळधारी, पाश व अंकुशाने वेढलेला; त्याची विशेष पूजा चतुर्थीला आणि नेहमी करावी.

श्वेतार्कमूलेन कृतं सर्व्वाप्तिः स्यात्तिलैर्घृतैः । तण्डुलैर्दधिमध्वाज्यैः सौभाग्यं वश्यता भवेत् ।। ३०१.

श्वेत अर्काच्या मुळाने केलेले सर्व प्राप्ती मिळवते, तीळ व तुपाने; तांदूळ, दही, मध व तुपाने सौभाग्य व वशता मिळते.

घोषासृक्प्राणधात्वर्दी दण्डी मार्त्तण्डभैरवः । धर्म्मार्थकाममोक्षाणां कर्त्ता विम्बपुटावृतः ।। ३०१.

ध्वनी, रक्त, श्वास व धातू यांचे धारक म्हणजे दंडधारी मार्तंड भैरव; तो धर्म, अर्थ, काम व मोक्षाचा कर्ता असून, तेजाच्या गोलाने वेढलेला आहे.

ह्रस्वाः स्युर्मूर्त्तयः पञ्च दीर्घा अङ्गानि तस्य च । सिन्दूरारुणमीशाने वामार्द्धदयितं रविं ।। ३०१.

पाच लहान रूपे असतात, त्याची अंगं लांब असतात; पूर्व दिशेला तो सिंदूरासारखा लाल, डाव्या बाजूला प्रिय, आणि सूर्य आहे.

आग्नेयादिषु कोणेषु कुजमन्दाहिकेतवः । स्नात्वा विधिवदादित्यमाराध्यार्घ्यपुरःसरं ।। ३०१.

अग्नी आणि इतर कोपऱ्यांमध्ये मंगळ, बुध, शनि आणि शुक्र यांची स्थापना करावी. योग्य पद्धतीने स्नान करून, आधी अर्घ्य अर्पण करून सूर्याची पूजा करावी.

कृतान्तमैशे निर्म्माल्यं तेजश्चण्डाय दीपितं । रोचना कुङ्कुमं वारि रक्तागन्धाक्षताङ्कुराः ।। ३०१.

यमराजाला वाळलेली फुले, तेजस्वी दिवा, हळद, कुंकू, पाणी, लाल गंध लावलेले अक्षता आणि अंकुर अर्पण करावेत.