अग्निपुराणम्

क्षीरं पूर्व्वे ददेन्मध्येऽहनि धूपश्च सर्पिषा । पञ्चभङ्गेन तत् स्नानं चतुर्थे पिङ्गलार्त्तिहृत् ।। २९९.

सुरुवातीला दूध द्यावे, मग दिवसा मधे तुपाचा धूप करावा; पाच पदार्थांनी स्नान घालावे, आणि चौथ्या ग्रहीत 'पिंगला' ची वेदना कमी करावी.

तनुः शीता पूतिगन्धः शोषः स म्रियते ध्रुवम् । पञ्चमी ललना गात्रसादः स्यान्मुखशोषणं ।। २९९.

शरीर थंड पडतं, वास येतो, कोरडं होतं आणि नक्कीच मृत्यू येतो; पाचव्या दिवशी जिभेला आणि अंगाला अशक्तपणा येतो, तोंड कोरडं पडतं.

अपानः पीतवर्णश्च मत्स्याद्यैर्द्दक्षइणे बलिः । षणअमासे पङ्कजा चेष्टा रोदनं विकृतः स्वरः ।। २९९.

अपान वाऱ्याचा रंग पिवळसर होतो, दक्षिण दिशेला मासे वगैरे पदार्थांची नैवेद्य दिली जाते; सहाव्या महिन्यात शरीर कमळासारखं हलतं, रडू येतं आणि आवाज बिघडतो.

मत्स्यमांससुराभक्तपुष्पगन्धादिभिर्बलिः । सप्तमे तु निराहारा पूतिगन्धादिदन्तरुक् ।। २९९.

मासे, मांस, मद्य, भात, फुलांचा वास असलेल्या पदार्थांनी नैवेद्य दिला जातो; सातव्या दिवशी उपवास असतो, वास येतो आणि दात व तोंडात दुखणं होतं.

पिष्टमांससुरामांसैर्बलिः स्याद्यमुनाष्टमे । विस्फोटशोषणाद्यं स्यात् तच्चिकित्सान्न कारयेत् ।। २९९.

आठव्या दिवशी कुटलेलं मांस, मद्य आणि मांस यांचा नैवेद्य दिला जातो; फोड येणं, कोरडेपणा आणि अशा लक्षणे दिसतात, आणि उपचार करू नये.

नवमे कुम्भकर्ण्यार्त्तो ज्वरी च्छर्द्दति पालकम् । रोदनं मांसकुल्माषमद्याद्यैर्वैश्वके बलिः ।। २९९.

नवव्या दिवशी तो कुंभकर्णासारखा वागतो, ताप येतो आणि पित्ताचा उकळ येतो; रडू येतं आणि मांस, डाळ, मद्य वगैरे पदार्थांचा वैश्वदेवाला नैवेद्य दिला जातो.

दशमे तापसी चेष्टा निराहारोक्षइमीलनम् । घण्टा पताका पिष्टोक्ता सुरामांसबलिः समे ।। २९९.

दहाव्या दिवशी वागणूक संयमी होते, उपवास असतो आणि डोळे उघडे राहतात; घंटा आणि ध्वज ठेवतात, आणि पुन्हा कुटलेलं पीठ, मद्य, मांस यांचा नैवेद्य करतात.

राक्षस्येकादशी पीड़ा नेत्राद्यं न चिकित्सनम् । चञ्चला द्वादशे श्वासः त्रासादिकविचेष्टितम् ।। २९९.

अकराव्या दिवशी राक्षसी डोळ्यांपासून वेदना देते, आणि उपचार केला जात नाही; बाराव्या दिवशी श्वास घ्यायला त्रास होतो, घाबरट हालचाली आणि बेचैनी दिसते.

बलिः पूर्वऽथ मध्याह्ने कुल्माषाद्यैस्तिलादिभिः । यातना तु द्वितीयेऽब्दे यातनं रोदनादिकम् ।। २९९.

सकाळी आणि दुपारी डाळ, तीळ वगैरे पदार्थांनी नैवेद्य दिला जातो; दुसऱ्या वर्षी यातना, रडणं आणि इतर दुःखं येतात.

तिलमांसमद्यमांसैर्बलिः स्नानादि पूर्ववत् । तृतीये रोदनी कम्पो रोदनं रक्तमूत्रकं ।। २९९.

तीळ, मांस, मद्य आणि मांस यांचा नैवेद्य, स्नान वगैरे पूर्वीप्रमाणे केले जाते; तिसऱ्या वर्षी रडू, थरथर, आणि रक्तमूत्र येतं.

गुड़ौदनं तिलापूपः प्रतिमा तिलपिष्टजा । तिलस्नानं पञ्चपत्रैर्धूपो राजफलत्वचा ।। २९९.

जाड भात, तिळाचे पुडे, तिळाच्या पिठाची मूर्ती वापरतात; तिळाने स्नान, पाच पानांनी धूप, आणि राजफळाच्या सालीने धूप करतात.

चतुर्थे चटकाशोफो ज्वरः सर्व्वाङ्गसादनम् । मत्स्यमांसतिलाद्यैश्च बलिः स्नानञ्च धूपनम् ।। २९९.

चौथ्या वर्षी गाल सुजतात, ताप येतो आणि सर्व अंगात अशक्तपणा येतो; मासे, मांस, तीळ वगैरे पदार्थांचा नैवेद्य, स्नान आणि धूप करतात.

चञ्चला पञ्चमेऽब्दे तु ज्वरस्त्रासोऽङ्गसादनम् । मांसौदनाद्यैश्च वलिर्मेषश्रृङ्गेण धूपनम् ।। २९९.

पाचव्या वर्षी बेचैनी, ताप, भीती आणि अंगात अशक्तपणा येतो; मांसभात वगैरे पदार्थांचा नैवेद्य, आणि मेंढ्याच्या शिंगाने धूप करतात.

पलाशोदुम्बराश्वत्थवटबिल्वदलाम्बुधृक् । षष्ठेऽब्दे धावनीशोषो वैरस्यं३ गात्रसादनम् ।। २९९.

सहाव्या वर्षी पळस, उंबर, पीपळ, वड, बेल यांची पानं पाण्यात टाकतात; धावपळ, कोरडेपणा, चव न लागणं आणि अंगात अशक्तपणा येतो.

सप्ताहोभिर्बलिः पूर्वैर्धूपस्नानञ्च भङ्गकैः । स्प्तमे यमुनाच्छर्दिरवचोहासरोदनम् ।। २९९.

सात दिवस पूर्वीप्रमाणे नैवेद्य, भांगाने स्नान आणि धूप करतात; सातव्या वर्षी यमुनाकाठून उलटी, विस्कळीत बोलणं, हसू आणि रडू येतं.

मांसपायसमद्याद्यैर्बलिः स्नानञ्च धूपनम् । अष्टमे वा जातवेदा निराहारं प्ररोदनम् ।। २९९.

मांस, पायस, मद्य वगैरे पदार्थांचा नैवेद्य, स्नान आणि धूप करतात; आठव्या वर्षी तो उपाशी राहतो आणि जोरात रडतो.

कृशरापूपदध्याद्यैर्बलिः स्नानञ्च धूपनम् । कालाब्दे नवमे वाह्वोरास्फोटो गर्जनं भयम् ।। २९९.

कणीक, पुडे, दही वगैरे पदार्थांचा नैवेद्य, स्नान आणि धूप करतात; नवव्या वर्षी हातावर फोड येतात, गर्जना आणि भीती वाटते.

बलिः स्यात् कृशरापूपशक्तुकुल्मासपायसैः । दशमेऽब्दे कलहंसी दाहोऽङ्गकृशता ज्वरः ।। २९९.

कणीक, पुडे, भाजलेली पीठ, डाळ, पायस यांचा नैवेद्य करतात; दहाव्या वर्षी जंगली हंसासारखं वागणं, जळजळ, अंग कृश होणं आणि ताप येतो.

पौलिकापूपदध्यन्नैः पञ्चरात्रं बलिं हरेत् । निम्बधूपकुष्ठलेप एकादशमके ग्रही ।। २९९.

पाच रात्री पौलिका पुडे, दही आणि भात यांचा नैवेद्य करतात; अकराव्या वर्षी नीमाचा धूप आणि कुष्ट लावतात, ज्या व्यक्तीला बाधा झाली आहे.

देवदूती निष्ठुरवाक् बलिर्लेपादि पूर्ववत् । बलिका द्वादशे स्वासो बलीर्लेपादि पूर्ववत् ।। २९९.

देवदूती ही कठोर बोलणारी असते, तिला पूर्वीप्रमाणे नैवेद्य आणि उटणे लावतात. बाराव्या दिवशी स्वासो ह्या देवीसुद्धा पूर्वीप्रमाणे नैवेद्य व उटणे अर्पण करतात.

त्रयोदशे वायवी च मुखवाह्याङ्गसादनम् । रक्तान्नगन्धमाल्याद्यैर्बलिः पञ्चदलैः स्नपेत् ।। २९९.

तेराव्या दिवशी वायवी देवीसाठी तोंड व अंग शुद्ध करतात. लाल तांदूळ, सुवासिक फुले आणि इतर वस्तूंचा नैवेद्य देतात, आणि पाच पानांनी स्नान घालतात.

राजीनिस्वदलैर्धूपो यक्षिणी च चतुर्दशे । चेष्टा शूलं ज्वरो दाहो मांसभक्षादिकैर्बलिः ।। २९९.

चौदाव्या दिवशी राजीनीच्या पानांनी धूप करतात; यक्षिणीला उद्देशून विविध कृती करतात, जसे की छेदणे, ताप, जळजळ, आणि मांसादी नैवेद्य अर्पण करतात.

स्नानादि पूर्ववच्छान्त्यै मुण्डिकार्त्तिस्त्रिपञ्चके । तच्चेष्टासृक्‌श्रवः शश्वत्कुर्य्यान्मातृचिकित्सनम् ।। २९९.

शांतीसाठी स्नान व इतर विधी पूर्वीप्रमाणे करतात; मुंडनाचा विधी तीन किंवा पाच वस्तूंनी करतात; रक्त व स्त्राव यासंबंधी कृती नेहमी मातृदेवींच्या उपचारासाठी कराव्यात.

वानरी षोडशी भूमौ पतेन्निद्रा सदा ज्वरः । पायसाद्यैस्त्रिरात्रञ्च बलिः स्नानादि पूर्ववत् ।। २९९.

सोळाव्या दिवशी वानरी ही जमिनीवर पडते; झोप व ताप कायम राहतात; तीन रात्रींकरिता पायस व इतर नैवेद्य देतात, स्नान व इतर विधी पूर्वीप्रमाणे करतात.

गन्धवती सप्तदशे गात्रोद्वेगः प्ररोदनम् । कुल्माषाद्यैर्बलिः स्नानधूपलेपादि पूर्ववत् ।। २९९.

सतरा दिवशी गंधवतीमुळे शरीरात बेचैनी व रडणे होते; कुलमाष व इतर नैवेद्य देतात, स्नान, धूप व उटणे पूर्वीप्रमाणे करतात.

ओं नमो भगवति चामुण्डे मुञ्च मुञ्च बलिं बालिकां वा । बलिं गृह्ण गृह्ण जय जय वस वस । सर्वत्र बलिदानेऽयं रक्षाकृत् पठ्यते मनुः ।। २९९.

'ॐ भगवती चामुंडेला नमस्कार, नैवेद्य किंवा मुलगी सोड, नैवेद्य स्वीकार, जय मिळव, येथेच राहा. सर्व नैवेद्याच्या वेळी हा मंत्र संरक्षणासाठी म्हणतात.'

ब्रह्मा विष्णुः शिवः स्कन्दो गौरीलक्षअमीर्गणआदयः । रक्षन्तु च ज्वराभ्यान्तं मुञ्चन्तु च कुमारकम् ।। २९९.

ब्रह्मा, विष्णू, शिव, स्कंद, गौरी, लक्ष्मी, गण व इतर सर्व तापापासून रक्षण करतात आणि मुलाला मुक्त करतात.

धन्वन्तरिरुवाच शय्या तु दण्डिसाजेशपावकश्चतुराननः । सर्व्वार्थसाधकमिदं वीजं पिण्डार्थमुच्यते ।। ३०१.

धन्वंतरी म्हणाले: शय्या, काठी, आसन, अग्नी आणि चतुर्मुख ब्रह्मा — हे सर्व बीज सर्व कार्यसिद्धीसाठी आणि पिंडासाठी सांगितले आहे.