अग्निपुराणम्

आजमूत्रैर्लिपेत् कृष्णासेव्यापामार्गचन्दनैः । गोश्रृङ्गदन्तकेशैश्च धूपयेत् पूर्ववद्वलिः ।। २९९.

आजच्या मूत्राने, कृष्णसेव्येने, अपामार्ग आणि चंदनाने लेप करावा; गाईचे शिंग, दात आणि केस याने धूप द्यावा, आणि पूर्वीप्रमाणे बलि द्यावी.

ग्रही त्रिरात्रे घण्ठाली तच्चेष्टा क्रन्दनं मुहुः । जृम्भणं स्वनितन्त्रासो गात्रोद्वेगमरोचनं ।। २९९.

तिसऱ्या रात्री घंटाळी नावाची ग्रहिणी येते; तिची लक्षणे म्हणजे वारंवार रडणे, जांभई येणे, थरथर, आवाजाची भीती, शरीर अस्वस्थ होणे आणि भूक न लागणे.

केशराञ्जनगोहस्तिदन्तं साजपयो लिपेत् । नखराजीविल्वदलैर्धूपयेच्च बलिं हरेत् ।। २९९.

केशराञ्जन, गाईचा दात, हत्तीचा दात आणि बकरीचे दूध याने लेप करावा; नखराजी आणि बेलपत्र याने धूप द्यावा आणि बलि द्यावी.

ग्रही चतुर्थी काकोली गात्रोद्वेगप्ररोचनं । फेनोद्‌ग्णरो दिशो द़तकेशेन धूपयेत् ।। २९९.

चौथ्या प्रकारची ग्रही 'काकोली' शरीरात अस्वस्थता निर्माण करते; बाधित बालकाच्या केसांचा आणि फेसाचा धूर करून दिशांना धुप द्यावा.

गजदन्ताहिनिर्म्मोकवाजिमूत्रप्रलेपनं । सराजीनिम्बपत्रेण धूतकेशेन धूतकेशेन धूपयेत् ।। २९९.

हत्तीच्या दाताचा चुरा, सापाच्या कातडीचा तुकडा आणि घोड्याच्या मूत्राचा लेप लावावा; राजी आणि निम्बाच्या पानांचा, तसेच बाधित बालकाच्या केसांचा धूर करावा.

हंसाधिका पञ्चमी स्याज्जृम्भाश्वासोद्‌र्ध्वधारिणी । मुष्टिबन्धश्च तच्चेष्टा बलिं मत्स्यादिना हरेत् ।। २९९.

पाचवी 'हंसाधिक' ग्रही जांभई, दम लागणे आणि वर पाहणे अशी लक्षणे दाखवते; मुठी घट्ट आवळणे वगैरे लक्षणे दिसल्यास, मासे वगैरे पदार्थांचा बळी द्यावा.

मेषश्रृड्गबलालोध्रशिलातालैः शिशुं लिपेत् । फट्कारी तु ग्रही षष्ठी भयमोहप्ररोदनं ।। २९९.

मेंढ्याच्या शिंगाचा चुरा, बला, लोध्र आणि शिलाजीत यांचा लेप बालकाच्या अंगाला लावावा; सहावी 'फटकारी' ग्रही भीती, भ्रम आणि रडू आणते.

निराहरोऽह्गविक्षेणो हरेन्मत्स्यादिना बलिं । राजीगुग्गुलुकुष्ठे भदन्ताद्यैर्धूपलेपनैः ।। २९९.

उपाशीपोटी आणि अंग हलवणारे लक्षण दिसल्यास, मासे वगैरे पदार्थांचा बळी द्यावा; राजी, गुग्गुळ, कुष्ट, भदंत आणि इतर औषधींचा धूप व लेप करावा.

सप्तमे मुक्तकेश्यार्त्तः पूतिगन्धो विजृम्भणं । सादः प्ररोदनङ्गासो धूपो व्याघ्रनशैर्लिपेत् ।। २९९.

सातव्या ग्रहीत, बाधित बालकाचे केस विस्कटलेले असतात, वास खराब असतो, जांभया येतात, अशक्तपणा, सतत रडणे आणि खोकला असतो; व्याघ्रनशा या औषधीने धूप व लेप करावा.

वचागोमयगोमूत्रेः श्रीदणअडी चाष्टमे ग्रही । दिशो निरीक्षणं जिह्वाचालनङ्कासरोदनं ।। २९९.

आठव्या 'श्रीदंडी' ग्रहीत, वचा, गायीचे शेण आणि गायीचे मूत्र वापरावे; दिशांकडे टक लावून पाहणे, जीभ हलवणे आणि सतत खोकला अशी लक्षणे दिसतात.

वलिः पूर्वैव मत्स्याद्यैर्धूपलेपे च हिङ्गुला । वचासिद्धार्थलशुनैश्चोद्‌र्ध्वग्राही महाग्रही ।। २९९.

मागील ग्रहीसाठी मासे वगैरे पदार्थांचा बळी द्यावा आणि हिंगुळाचा धूप करावा; वर खेचणाऱ्या 'महाग्रही' साठी वचा, सिद्धार्थ आणि लसूण वापरावे.

उद्वेजनोद्‌र्ध्वनिःश्वासः स्वमुष्टिद्वयखादनं । रक्तचन्दनकुष्ठाद्यैर्धूपयेल्लेपयेच्छिशुं ।। २९९.

अस्वस्थता, वर श्वास घेणे आणि दोन्ही मुठींनी खाणे अशी लक्षणे असताना, रक्तचंदन, कुष्ट आणि इतर औषधींचा धूप व लेप बालकाला करावा.

कपिरोमनखैर्धूपो दशमी रोदनी ग्ररी । तच्चेष्टा रोदनं शश्वत् सुगन्धो नीलवर्णता ।। २९९.

दहाव्या 'रदनी' ग्रहीसाठी माकडाचे केस आणि नखांचा धूप करावा; तिची लक्षणे म्हणजे सतत रडणे, सुगंधी वास आणि निळसर रंग.

धूपो निम्बेन भूतोग्रराजीसर्ज्जरसैर्ल्लिपेत् । बर्लि वहिर्हरेल्लाजकुल्माषकवकोदनम् ।। २९९.

निंब, भूतोग्र, राजी आणि सर्जाच्या रसाचा धूप करावा; घराबाहेर भाजलेली ज्वारी, लाज, कुलमाष आणि कोद्रव यांचा बळी द्यावा.

यावत्त्रयोदशाहं स्यादेवं धूपादिका क्रिया । गृह्णाति मासिकं वत्सं पूतनासङ्कुली ग्रही ।। २९९.

ही धूप व इतर विधी तेरा दिवसांपर्यंत चालू ठेवावेत; 'पूतना संकुली' नावाची ग्रही मासिक बालकाला पकडते.

काकवद्रोदनं स्वासो मूत्रगन्वोऽक्षिमीलनं । गोमूत्रस्नपनं त्स्य गोदन्तेन च धूपनम् ।। २९९.

कावळ्यासारखे रडणे, दम लागणे, लघवी व विष्ठा होणे आणि डोळे मिटणे ही लक्षणे असतात; गायीच्या मूत्राने स्नान करावे आणि गोदंतीचा धूप करावा.

पीतवस्त्रं ददेद्रक्तस्रग्गन्धौ तैलदीपकः । त्रिविधं पायसम्मद्यं तिलमासञ्चतुर्व्विधम् ।। २९९.

पिवळे वस्त्र, लाल फुलांची माळ, सुवासिक द्रव्ये आणि तेलाचे दिवे द्यावेत; तीन प्रकारचे पायस, मद्य, तीळ आणि चार प्रकारच्या डाळी द्याव्यात.

करञ्जाधो यमदिशि सप्ताहं तैर्बलिं हरेत् । द्विमासिकञ्च मुकुटा वपुः शीतञ्च शीतलं ।। २९९.

दक्षिण दिशेला करंज वगैरे पदार्थांनी सात दिवस बळी द्यावा; दोन महिन्यांच्या बाळासाठी मुकुट घालावा आणि शरीर थंड व आरामदायक ठेवावे.

छर्द्दिः स्यान्मुखशोषादिपुष्पगन्धांशुकानि च । अपूपमोदनं दोपः कृष्णं नीरादि धूपकम् ।। २९९.

ओकारी, तोंड कोरडे पडणे आणि कपड्यांना फुलांचा वास येणे ही लक्षणे असतात; अपूप आणि भात द्यावा, काळ्या नीर वगैरे पदार्थांचा धूप करावा.

तृतीये गोमुखी निद्रा सविण्मुत्रप्ररोदनम् । यवाः प्रियङ्गुः पलनं कुल्माषं शाकमोदनम् ।। २९९.

तिसऱ्या 'गोमुखी' ग्रहीत झोप येणे, लघवी व विष्ठेसह रडणे ही लक्षणे असतात; ज्वारी, प्रियंगू, पलान, कुलमाष आणि भाजीभात द्यावा.

क्षीरं पूर्व्वे ददेन्मध्येऽहनि धूपश्च सर्पिषा । पञ्चभङ्गेन तत् स्नानं चतुर्थे पिङ्गलार्त्तिहृत् ।। २९९.

सुरुवातीला दूध द्यावे, मग दिवसा मधे तुपाचा धूप करावा; पाच पदार्थांनी स्नान घालावे, आणि चौथ्या ग्रहीत 'पिंगला' ची वेदना कमी करावी.

तनुः शीता पूतिगन्धः शोषः स म्रियते ध्रुवम् । पञ्चमी ललना गात्रसादः स्यान्मुखशोषणं ।। २९९.

शरीर थंड पडतं, वास येतो, कोरडं होतं आणि नक्कीच मृत्यू येतो; पाचव्या दिवशी जिभेला आणि अंगाला अशक्तपणा येतो, तोंड कोरडं पडतं.

अपानः पीतवर्णश्च मत्स्याद्यैर्द्दक्षइणे बलिः । षणअमासे पङ्कजा चेष्टा रोदनं विकृतः स्वरः ।। २९९.

अपान वाऱ्याचा रंग पिवळसर होतो, दक्षिण दिशेला मासे वगैरे पदार्थांची नैवेद्य दिली जाते; सहाव्या महिन्यात शरीर कमळासारखं हलतं, रडू येतं आणि आवाज बिघडतो.

मत्स्यमांससुराभक्तपुष्पगन्धादिभिर्बलिः । सप्तमे तु निराहारा पूतिगन्धादिदन्तरुक् ।। २९९.

मासे, मांस, मद्य, भात, फुलांचा वास असलेल्या पदार्थांनी नैवेद्य दिला जातो; सातव्या दिवशी उपवास असतो, वास येतो आणि दात व तोंडात दुखणं होतं.

पिष्टमांससुरामांसैर्बलिः स्याद्यमुनाष्टमे । विस्फोटशोषणाद्यं स्यात् तच्चिकित्सान्न कारयेत् ।। २९९.

आठव्या दिवशी कुटलेलं मांस, मद्य आणि मांस यांचा नैवेद्य दिला जातो; फोड येणं, कोरडेपणा आणि अशा लक्षणे दिसतात, आणि उपचार करू नये.

नवमे कुम्भकर्ण्यार्त्तो ज्वरी च्छर्द्दति पालकम् । रोदनं मांसकुल्माषमद्याद्यैर्वैश्वके बलिः ।। २९९.

नवव्या दिवशी तो कुंभकर्णासारखा वागतो, ताप येतो आणि पित्ताचा उकळ येतो; रडू येतं आणि मांस, डाळ, मद्य वगैरे पदार्थांचा वैश्वदेवाला नैवेद्य दिला जातो.

दशमे तापसी चेष्टा निराहारोक्षइमीलनम् । घण्टा पताका पिष्टोक्ता सुरामांसबलिः समे ।। २९९.

दहाव्या दिवशी वागणूक संयमी होते, उपवास असतो आणि डोळे उघडे राहतात; घंटा आणि ध्वज ठेवतात, आणि पुन्हा कुटलेलं पीठ, मद्य, मांस यांचा नैवेद्य करतात.

राक्षस्येकादशी पीड़ा नेत्राद्यं न चिकित्सनम् । चञ्चला द्वादशे श्वासः त्रासादिकविचेष्टितम् ।। २९९.

अकराव्या दिवशी राक्षसी डोळ्यांपासून वेदना देते, आणि उपचार केला जात नाही; बाराव्या दिवशी श्वास घ्यायला त्रास होतो, घाबरट हालचाली आणि बेचैनी दिसते.

बलिः पूर्वऽथ मध्याह्ने कुल्माषाद्यैस्तिलादिभिः । यातना तु द्वितीयेऽब्दे यातनं रोदनादिकम् ।। २९९.

सकाळी आणि दुपारी डाळ, तीळ वगैरे पदार्थांनी नैवेद्य दिला जातो; दुसऱ्या वर्षी यातना, रडणं आणि इतर दुःखं येतात.