ॐ ज्वल महामते हृदयाय गरुडविशलशिरसे गरुडशिखायै गरुड विषभञ्जन प्रभेदन प्रभेदन वित्रासय विमर्द्दय विमर्द्दय कवचाय अप्रतिहतशासनं वं हूं फट् अस्त्राय उग्ररूपधारक सर्वभयङ्कर भीषय सर्वं दह दह भस्मीकुरु कुरु स्वाहा नेत्राय । सप्तवर्गान्तयुग्माष्टदिग्दलस्वर केशरादिवर्णरुद्धं वह्निराभूतकर्णिकं मातृकाम्बुजं । कृत्वा हृदिस्थं तन्मन्त्री वामहस्ततले स्मरेत् । अह्गुष्ठादौ न्यसेद्वर्णान्वियतेर्भेदिताः कलाः ।। २९५.
ॐ, प्रज्वलित हो, महाबुद्धिमान, हृदयासाठी, मोठ्या डोक्याच्या गरुडासाठी, गरुडशिखेसाठी, गरुड, विष नष्ट करणारा, घाबरव, चिरड, चिरड, कवचासाठी, अडथळा न होणाऱ्या आज्ञेसाठी, 'वं हूं फट्' अस्त्रासाठी, भयंकर रूप धारण करणारा, सर्वांना भयभीत करणारा, सर्वांना जाळ, जाळ, राख कर, 'स्वाहा' नेत्रांसाठी. सात जोड्या, आठ दिशा, पाकळ्या, केशर आणि अग्नीच्या मध्यभागी असलेले मातृकांबुज हृदयात ठेवून, साधकाने डाव्या हाताच्या तळहातात ते आठवावे आणि आकाशानुसार विभागलेली अक्षरे बोटांच्या टोकांवर ठेवावीत.
पीतं वज्रचतुष्कोणं पार्थिवं शक्रदैवतं । वृत्तार्द्धमाप्यपद्मार्द्धं शुक्लं वरुणदैवतं ।। २९५.
पृथ्वी तत्त्व पिवळ्या रंगाचे, वज्राच्या चौकोनासारखे, आणि इंद्र हे त्याचे दैवत; जल तत्त्व पांढरे, अर्धवर्तुळाकार आणि अर्ध कमळासारखे, आणि वरुण हे त्याचे दैवत.
त्र्यस्त्रं स्वस्तिकयुक्तञ्च तैजसं वह्निदैवतं । वृत्तं विन्दुवृतं वायुदैवतं कृष्णमालिनम् ।। २९५.
अग्नी तत्त्व त्रिकोणी, त्यावर स्वस्तिक असलेले, आणि अग्नी हे त्याचे दैवत; वायू तत्त्व गोल, बिंदूंनी वेढलेले, काळ्या माळेसारखे, आणि वायू हे त्याचे दैवत.
अङ्गुष्ठाद्यङ्गुलीमध्ये पर्य्यस्तेषु स्ववेश्मसु । सुवर्णनागवाहेन वेष्टितेषु न्यसेत् क्रमात् ।। २९५.
अंगठ्यापासून सुरू करून बोटांच्या मधल्या सांध्यांवर, त्यांच्या योग्य जागी, सोन्या नागाने वेढलेल्या, त्या क्रमाने ठेवावीत.
वियतेश्चतुरो वर्णान् सुमण्डलसमत्विषः । अरूपे रवतन्मात्रे आकाशेशिवदेवते ।। २९५.
आकाशाची चार अक्षरे, सुंदर वर्तुळासारखी चमकणारी, निराकार, सूर्याच्या सारासमान, आणि आकाशाचे दैवत म्हणून शिव यांना ठेवावीत.
कनिष्ठामद्यपर्वस्थे न्यसेत्तस्याद्यमक्षरम् । नागानामादिवर्णांश्च स्वमण्डलगतान्न्यसेत् ।। २९५.
लहान बोटाच्या मधल्या सांध्यावर त्याचे पहिले अक्षर ठेवावे; आणि नागांची सुरुवातीची अक्षरे त्यांच्या त्यांच्या मंडलात ठेवावीत.
भूतादिवर्णान् विन्यसेदङ्गुष्ठाद्यन्तपर्वसु । तन्मात्रादिगुणाभ्यर्णानङ्गुलीषु न्यसेद्बुधः ।। २९५.
भूतांची अक्षरे अंगठ्यापासून शेवटच्या सांध्यांवर ठेवावीत; आणि सूक्ष्म गुण, म्हणजे तन्मात्रा, बोटांवर ठेवावेत.
स्पर्शनादेव तार्क्षेण हस्ते हन्याद्विषद्वयं । मण्डलादिषु तान् वर्णान् वियतेः कवयो जितान् ।। २९५.
फक्त तक्षकाचा स्पर्श हातावर झाला की दोन्ही प्रकारचे विष नष्ट होते; कवींनी जिंकलेली अक्षरे आकाशाच्या मंडलात आणि इतर ठिकाणी ठेवावीत.
श्रेष्ठद्वय्ह्गुलिभिर्द्देहनाभिस्थानेषु पर्वसु । आजानुतः सुवर्णाभमानाभेस्तुहिनप्रभम् ।। २९५.
सर्वोत्तम दोन बोटांनी, शरीरातील सांध्यांवर, अंगठ्याच्या मुळापासून ते नाभीपर्यंत, सोन्यासारखे आणि बर्फासारखे चमकणारे ठेवावेत.
कुङ्कुमारुणमाकण्ठादाकेशान्तात् सितेतरं । ब्रह्माण्डव्यापिनं तार्क्षञ्चन्द्राख्यं नागभूषणम् ।। २९५.
गळ्यापासून केसांच्या टोकापर्यंत, कुसुंभासारखे लाल आणि मग पांढरे, संपूर्ण ब्रह्मांड व्यापणारे, चंद्र नावाचा तक्षक, नागांनी सजलेला.
नीलोग्रनाशमात्मानं महापक्षं स्मरेद्बुधः । एवन्तार्क्षात्मनो वाक्यान्मन्त्रः स्यान्मन्त्रिणो विषे ।। २९५.
ज्ञानी माणसाने स्वतःला निळ्या, भयंकर, नाश करणाऱ्या आणि मोठ्या पंखांच्या रूपात ध्यान करावे; अशा तक्षकाच्या शब्दांमधून विषासाठीचा मंत्र साधकाला मिळतो.
मुष्टिस्तार्क्षकरस्यान्तः स्थिताङ्गुष्ठविषापहा । तार्क्षं हस्तं समुद्यम्य तत्पञ्चाङ्गुलिचालनात् ।। २९५.
तक्षकाच्या हाताच्या मूठीत, अंगठा विष दूर करतो; तक्षकाचा हात वर करून, पाचही बोटे हलवल्यावर विष नाहीसे होते.
कुर्य्याद्विषस्य स्तम्भादींस्तदुक्तमदवीषया । आकाशादेष भूवीजः पञ्चर्णाधिपतिर्म्मनुः ।। २९५.
विषावर उपाय सांगितल्याप्रमाणे, द्वेष न ठेवता करावेत. आकाशातून पृथ्वीच्या बीजाचा जन्म होतो आणि पाच स्वरांचे अधिपती मनु आहेत.
संस्तम्भयेतिविषतो भाषया स्तम्भयेद्विषम् । व्यत्यस्तभूषया वीजो मन्त्रोऽयं साधुसाधितः ।। २९५.
विषावर नियंत्रण ठेवण्यासाठी योग्य शब्दांनी आणि योग्य अलंकारांनी ते थांबवावे. हा बीजमंत्र योग्य रीतीने सिद्ध केला तर प्रभावी ठरतो.
संप्लवः प्लावय यमः शब्दाद्यः संहरेद्विषं । दण्डमुत्थापयेदेष सुजप्ताम्भोऽभिषेकतः ।। २९५.
पूर वाहून नेईल, यम शब्दाने विष दूर करील; दंड उचलावा—हा मंत्र नीट जपल्यास, पाण्याने अभिषेक केल्यावर शुद्धता मिळते.
सुजप्तशङ्खभेर्य्यादिनिस्वनश्रवणेन वा । संदहत्येव संयुक्तो भूतेजोव्यत्ययात् स्थितः ।। २९५.
किंवा शंख, भेरी यांसारख्या वाद्यांचा नीट जपलेला आणि ऐकलेला नाद, एकत्रितपणे, विष जाळून टाकतो, कारण तो पंचमहाभूतांच्या उलट्या स्थितीत टिकून असतो.
. भूवायुव्यत्ययान्मन्त्रो विषं संक्रामयत्यसौ । अन्तस्थो निजवेश्मस्थो वीजाग्नीन्दुजलात्मभिः ।। २९५.
पृथ्वी आणि वायू यांच्या उलट्या स्थितीमुळे हा मंत्र विष हलवतो; तो आतमध्ये असो, स्वतःच्या घरात असो, बीज, अग्नी, इंद्र आणि जल यांच्या स्वरूपाने कार्य करतो.
एतत् कर्म्म नयेन्मन्त्री गरुड़ाकृतिविग्रहः । तार्क्षवरुणगेहस्थस्तज्जपान्नाशयेद्विषम् ।। २९५.
मंत्रकर्ता हे कर्म गरुडाच्या रूपात करावे; तार्क्ष्य आणि वरुण यांच्या घरात राहून, हा मंत्र जपल्याने विष नष्ट होते.
जानुदण्डीदमुदितं स्वधाश्रीवीजल्छितं । स्नानपानात्सर्व्वविषं ज्वरारोगापमृत्युजित् ।। २९५.
गुडघा आणि दंड घेऊन, हा मंत्र उच्चारावा; स्वधा, श्री आणि जलाने पावन झालेला. स्नान व पान केल्याने सर्व विष, ताप, रोग आणि अकाली मृत्यू जिंकता येतो.
पक्षि पक्षि महापक्षि महापक्षि विधि स्वाहा । पक्षि पक्षि महापक्षि महापक्षि क्षि क्षि स्वाहा ।। २९५.
पक्षी, पक्षी, महापक्षी, महापक्षी, नियम कर, स्वाहा; पक्षी, पक्षी, महापक्षी, महापक्षी, नष्ट कर, नष्ट कर, स्वाहा.
द्वावेतौ पक्षिराड्मन्त्रौ विषघ्नावभिमन्त्रणात् । पक्षिराजाय विद्महे पक्षिऽदेवाय धीमहि तन्नो गरुडः प्रचोदयात् । वह्निस्थौ पार्श्वतत्पूर्वौ दन्तश्रीकौ च दण्डिनौ ।। २९५.
हे दोन पक्षीराज मंत्र, योग्य प्रकारे सिद्ध केल्यावर विष नष्ट करतात. आपण पक्षीराजास ओळखतो, पक्षिदेवतेचे ध्यान करतो, गरुड आपल्याला प्रेरणा देवो. अग्नीमध्ये, बाजूला, समोर, दातांची शोभा आणि दंड घेऊन हे ठेवावे.
हर हर हृदयाय नमः कपर्द्दिने च शिरसे नीलकण्ठाय वै शिखांकालकूटविषभक्षणाय स्वाहा । अथ वर्म्म च कण्ठे नेत्रं कृत्तिवासास्त्रिनेत्रं पूर्वाद्यैराननैर्युक्तं स्वेतपीतारुणासितैः ।। २९५.
हर, हर, हृदयाला नमस्कार; कपर्दीला, शिराला, नीलकंठाला, शिखेला, कालकूट विष पिणाऱ्याला स्वाहा. मग कंठी कवच, नेत्र, कृतिवास, त्रिनेत्र, पूर्व व इतर दिशांच्या मुखांनी युक्त, पांढरे, पिवळे, लाल व काळे असे.
अभयं वरदं चापं वासुकिञ्च दधद्भुजैः । यस्योपरीतपार्श्वस्थगौरीरुद्रोऽस्य देवता ।। २९५.
ज्याच्या हातात अभय, वर, धनुष्य आणि वासुकी आहे; ज्याच्या बाजूला गौरी आणि रुद्र उभे आहेत—हे त्याचे देवता आहेत.
. पादजानुगुहानाभिहृत्कण्ठाननमूर्द्धसु । मन्त्रार्णान्न्यस्य करयोरङ्गुष्ठाद्यङ्गुलीषु च ।। २९५.
पाय, गुडघे, गुप्तांग, नाभी, हृदय, कंठ, तोंड आणि डोक्यावर, मंत्राचे अक्षर दोन्ही हातांच्या अंगठा व बोटांवर ठेवावेत.
तर्ज्जन्यादितदन्तासु सर्वमङ्गुष्ठयोर्न्न्यसेत् । ध्यात्वैवं संहरेत् क्षिप्रं वद्धया शूलमुद्रया ।। २९५.
तर्जनी व इतर बोटांवर, तसेच सर्व अंगठ्यांवर मंत्र ठेवावा; अशा ध्यानाने, शूलमुद्रेने लवकरच नियंत्रण मिळवता येते.
कनिष्ठा ज्येष्ठया वद्धा तिस्रोऽन्याः प्रसृतेर्ज्जवाः । विषनाशे वामहस्तमन्यस्मिन् दक्षिणं करं ।। २९५.
कनिष्ठा ज्येष्ठ बोटाशी जोडावी, उर्वरित तीन बोटे सरळ व जलद ठेवावीत; विष नष्ट करण्यासाठी डावा हात उजव्या हातावर ठेवावा.
ओं नमो भगवते नीलकण्ठाय चिः अमलकण्ठाय चिः । सर्वज्ञकण्ठाय चिः क्षिप ओं स्वाहा । अमलनीलकण्ठाय नैकसर्वविषापहाय । नमस्ते रुद्रमंन्यव इति सम्मार्ज्जनाद्विपं विनश्यति- न सन्देहः कर्णजाप्या उपानहावा । यजेद्रुद्रविधाने नीलग्रीवं महेश्वरम् । विषव्याधिविनाशः स्यात् कृत्वा रुद्रविधानकं ।। २९५.
अग्निरुवाच वक्ष्ये रुद्रविधानन्तु पञ्चाङ्गं सर्व्वदं परं । हृदयं [https://sa.wikisource.org/s/1zc6 शिवसङ्कल्पः] शिवः सूक्तन्तु पौरुषम् ।। २९६.
अग्नी म्हणाले: मी रुद्रविधी, पंचांग, सर्व काही देणारे, श्रेष्ठ असे सांगतो. हृदय म्हणजे शिवसंकल्प, आणि सूक्त म्हणजे पुरुषसूक्त.
शिखाद्भ्यः सम्भृतं सूक्तमाशुः कवचमेव च । शतरुद्रीयमस्त्रञ्च रुद्रस्याङ्गानि पञ्च हि ।। २९६.
शिखेमधून सूक्त निर्माण होते आणि लगेच कवचही. शतरुद्र, अस्त्र आणि रुद्राची पाच अंगे ही आहेत.
पञ्चाङ्गान्न्यस्य तं ध्यात्वा जपेद्रुद्रांस्ततः क्रमात् । यज्जाग्रत इति सूक्तं षडृचं मानसं विदुः ।। २९६.
ही पाच अंगे ठेवून, त्याचे ध्यान करून, रुद्राचे जप क्रमाने करावे. 'यज्जाग्रत' हे सूक्त सहा ऋचांचे मानसिक स्तोत्र मानले जाते.
ॐ, भगवंत नीलकंठास नमस्कार, चि:; निर्मळकंठास चि:; सर्वज्ञकंठास चि:; फेकून दे, ॐ स्वाहा; निर्मळ नीलकंठ, सर्व विष दूर करणारा, तुला नमस्कार. रुद्र, क्रोधी, या मार्जनाने विष निघून जाते, यात शंका नाही. कानाजवळ जप केल्याने किंवा पायात घातल्यानेही ते नष्ट होते. रुद्रविधीने नीलग्रीव महेश्वराची पूजा करावी; रुद्रविधी केल्याने विष व रोगांचा नाश होतो.