अग्निपुराणम्

त्र्यहमुष्णं पिवेन्मूत्रं त्र्यहमुष्णं घृतं पिवेत् । त्र्यहमुष्णं पयः पीत्वाः वायुभक्षः परं त्र्यहम् ।। २९२.

तीन दिवस गरम मूत्र प्यावे, तीन दिवस गरम तूप प्यावे, तीन दिवस गरम दूध प्यावे आणि मग पुढील तीन दिवस फक्त वायूवर राहावे.

तप्तकृच्छ्रव्रतं सर्व्वपापघ्नं ब्रह्मलोकदं । शीतैस्तु शीतकृच्छ्रं स्याद्‌ब्रह्मोक्तं ब्रह्मलोकदं ।। २९२.

तापदायक कृच्छ्र व्रत सर्व पापांचा नाश करणारे आहे आणि ब्रह्मलोक देणारे आहे. थंडीत केलेले शीतकृच्छ्र व्रतही ब्रह्माने सांगितल्याप्रमाणे ब्रह्मलोक मिळवून देते.

गोमूत्रेणाचरेत्स्नानं वृत्तिं कुर्य्याच्च गोरसैः । गोभिर्व्रजेच्च भुक्तासु भुञ्जीताथ च गोव्रती ।। २९२.

गायीच्या मूत्राने स्नान करावे आणि गायीच्या दूध, दही, तूप, लोणी, गोमूत्र या पदार्थांनी उपजीविका करावी. गायींबरोबर राहावे, त्या खाऊन झाल्यावरच जेवावे आणि अशा प्रकारे गोव्रत पाळावे.

मासेनैकेन निष्पापो गोलोकी स्वर्गगो भवेत् । विद्याञ्च गोमतीं जप्त्वा गोलोकं परमं व्रजेत् ।। २९२.

एक महिन्यातच पापमुक्त होऊन गौलोक आणि स्वर्ग मिळतो. गोमती मंत्राचा जप केल्याने परम गौलोक प्राप्त होतो.

गौतैर्न्नृत्येरप्सरोभिविंमाने तत्र मोदते । गावः सुरभयो नित्यं गावो गुग्गुलगन्धिकाः ।। २९२.

तेथे गायींच्या संगतीत, अप्सरांसोबत विमानात नृत्य करत आनंद मिळतो. त्या गायी नेहमी सुगंधी असतात आणि त्यांना नेहमीच गुग्गुळाचा सुगंध दरवळतो.

गावः प्रतिष्ठा भूतानां गावः स्वस्त्ययनं परं । अन्नमेव परं गावो देवानां हविरुत्तमम् ।। २९२.

गायी सर्व सृष्टीचे आधार आहेत, त्या सर्वात मोठे मंगल देतात. गायी हेच श्रेष्ठ अन्न आहे आणि देवांसाठी सर्वोत्तम हविर्द्रव्य आहे.

पावनं सर्व्वभूतानां क्षरन्ति च वदन्ति च । हविषा मन्त्रपूतेन तर्पयन्त्वमरान्दिवि ।। २९२.

गायी सर्व जीवांना पवित्र करतात, त्या सतत प्रवाहित राहतात आणि त्यांची कीर्ती सर्वत्र आहे. मंत्रशुद्ध हविर्द्रव्याने त्या स्वर्गातील अमर देवतांना तृप्त करतात.

ऋषीणामग्निहोत्रेषु गावो होमेषु योजिताः । सर्व्वेषामेव भूतानां गावः शरणमुत्तमं ।। २९२.

ऋषींच्या अग्निहोत्रात गायींचा उपयोग होतो. सर्व जीवांसाठी गायी हेच श्रेष्ठ आश्रयस्थान आहे.

गावः पचित्रं परमं गावो माङ्गल्यमुत्तमं । गावः स्वर्गस्य सोपानं गावो धन्याः सनातनाः ।। २९२.

गायी अत्यंत विविधरंगी आहेत, त्या सर्वात मोठे मंगल देणाऱ्या आहेत. गायी म्हणजे स्वर्गाकडे जाण्याचे पाऊल आहे आणि त्या नेहमीच धन्य आहेत.

नमो गोभ्यः श्रीमतीभ्यः सौरभेयीभ्य एव च । नमो ब्रह्मसुताभ्यश्च पवित्राब्यो नमो नमः ।। २९२.

गायींना, श्रीमंत आणि सुगंधी गायींना नमस्कार. ब्रह्माच्या कन्या असलेल्या पवित्र गायींना पुन्हा पुन्हा नमस्कार.

ब्राह्मणाश्चैव गावश्च कुलमेकं द्विधा कृतम् । एकत्र मन्त्रास्तिष्ठन्ति हविरेकत्र तिष्ठति ।। २९२.

ब्राह्मण आणि गायी हे एकाच कुळाचे दोन भाग आहेत. एका ठिकाणी मंत्र असतात, तर दुसऱ्या ठिकाणी हविर्द्रव्य असते.

देवब्राह्मणगोसाधुसाध्वीभिः सकलं जगत् । धार्य्यते वै सदा सस्मात् सर्व्वे पूज्यतमा मताः ।। २९२.

देव, ब्राह्मण, गायी, साधू आणि साध्वी यांच्या आधारावर हे संपूर्ण जग टिकून आहे. म्हणून हे सर्वच सर्वश्रेष्ठ पूज्य मानले जातात.

पिवन्ति यत्र तत्तीर्थं गह्गाद्या गाव एव हि । गवां माहात्म्यमुक्तं हि चिकित्साञ्च तथा श्रृणु ।। २९२.

ज्या ठिकाणी गायी पाणी पितात, तोच तीर्थ आहे, तो गंगेसारखा पवित्र आहे. गायींचे महात्म्य सांगितले, आता त्यांची औषधे ऐक.

श्रृङ्गामयेषु धेनूनां तैलं दद्यात् ससैन्धवं । श्रृङ्गवेरबलामांसकल्कसिद्धं समाक्षिकं ।। २९२.

गायींच्या शिंगांच्या आजारासाठी, सैंधव मिठासह तेल, आले, बला, मांसाचा कळक आणि मध यांचे मिश्रण द्यावे.

कर्णशूलेषु सर्वेषु मञ्जिष्ठाहिङ्गुसैन्धवैः । सिद्धं तैलं प्रदातव्यं रसोनेनैथ वा पुनः ।। २९२.

सर्व कानदुखीसाठी, मंजीष्ठा, हिंग आणि सैंधव मिठाने सिद्ध केलेले तेल द्यावे, किंवा लसूण घालूनही द्यावे.

विल्वमूलमपामार्गन्धातकी च सपाटला । कुटजन्दन्तमूलेषु लेपात्तच्छूलनाशनं ।। २९२.

बिल्वमूळ, आपामार्ग, धातकी, पाटळा, कुटज आणि दंतमूळ यांचा लेप लावल्याने तो वेदना नाहीशी होते.

दन्तशूलहरैर्द्रव्यैर्घृतं राम विपाचितं । मुखरोगहरं ज्ञेयं जिह्वारोगेषु सैन्धवं ।। २९२.

दातदुखी कमी करणाऱ्या औषधांनी सिद्ध केलेले तूप, हे राम, तोंडाच्या रोगांवर गुणकारी आहे; जिभेच्या रोगांसाठी सैंधव मिठ उत्तम आहे.

श्रृङ्गवेरं हरिद्रे द्वे त्रिफला च गलग्रहे । हृच्छूले वस्तिशुले च वातरोगे क्षये तथा ।। २९२.

आले, दोन प्रकारची हळद आणि त्रिफळा हे गळ्याच्या विकारांसाठी उपयोगी आहेत. हृदयदुखी, मूत्राशयदुखी, वातरोग आणि क्षय यांसाठीही हेच औषध आहे.

त्रिफला घृतमिश्रा च गवां पाने प्रशस्यते । अतीसारे हरिद्रे द्वे पाठाञ्चैव प्रदापयेत् ।। २९२.

त्रिफळा तुपात मिसळून गायींना प्यायला द्यावी, ती फार उपयुक्त आहे. अतिसारासाठी दोन प्रकारची हळद आणि पाटा द्यावी.

सर्वेषु कोष्ठरोगेषु तथा शाखागदेषु च । श्रृङ्गवेरञ्च भार्गीञ्च कासे श्वासे प्रदापयेत् ।। २९२.

सर्व पोटातील आजारांमध्ये आणि हातपायांच्या विकारांमध्ये, तसेच खोकला आणि दम्याच्या त्रासात आले आणि पिंपळी द्यावी.

दातव्या भग्नसन्धाने प्रियङ्गुर्लवणान्विता । तैलं वातहरं पित्ते मधुयष्टीविपाचितं ।। २९२.

मोडलेल्या सांध्यांना जुळवताना प्रियंगू आणि मीठ एकत्र करून द्यावे. वात कमी करणारे तेल आणि पित्तासाठी यष्टिमधू घालून उकळवलेले तेल द्यावे.

कफे व्योषञ्च समधु सपुष्टकरजोऽस्रजे । तैलाज्यं हरितालञ्च भग्नक्षतिश्रृतन्ददेत् ।। २९२.

कफाच्या विकारात त्रिकटू आणि मध यांचे मिश्रण, पुष्टिकर चूर्ण, तसेच तेल, तूप आणि हरिताल हे मोड, जखमा आणि अशक्तपणासाठी द्यावे.

माषास्तिलाः सगोधूमाः पशुक्षीरं घृतं तथा । एषां पिण्डी सलवणा वत्सानां पुष्टिदा त्वियं ।। २९२.

माष, तीळ, गहू, गायीचे दूध आणि तूप — हे सर्व मीठ घालून गोळा करून वासरांना दिल्यास त्यांना पुष्टी मिळते.

बलप्रदा विषाणां स्याद् ग्रहनाशाय धूपकः । देवदारु वचा मांसी गुग्गुलुहिङ्गुसर्षपाः ।। २९२.

मजबूत जनावरांच्या शिंगांचा धूर देणे हे झटका वगैरे विकार दूर करण्यासाठी उपयुक्त आहे. देवदारू, वचा, मांसी, गुग्गुळ, हिंग आणि मोहरी यांचा वापर करावा.

ग्रहादिगदनाशाय एष धुपो गवां हितः । घष्टा चैव गवां कार्या धूपेनानेन धूपिता ।। २९२.

गायींना लागणाऱ्या ग्रहादी विकार दूर करण्यासाठी हा धूर उपयुक्त आहे. गायींना चोळून, या मिश्रणाचा धूर द्यावा.

अश्वगन्धातिलैः शुक्लं तेन गौः क्षीरिणी भवेत् । रसायनञ्च पिन्याकं मत्तो यो धार्य्यते गृहे ।। २९२.

अश्वगंधा तेल लावल्याने गाय दूध देणारी होते. तसेच तेल काढून उरलेला पिंड घरात ठेवला तर तो आरोग्यवर्धक ठरतो.

गवां पुरीषे पञ्चम्यां नित्यं शान्त्यै श्रियं यजेत् । वासुदेवञ्च गन्धाद्यैरपरा शान्तिरुच्यते ।। २९२.

पंचमीत रोज गायीच्या शेणाने शांतीसाठी यज्ञ करावा. दुसरी शांतीची क्रिया म्हणजे वासुदेवासाठी सुगंधी पदार्थांनी पूजा करणे.

अश्वयुक्‌शुक्लपक्षस्य पञ्चदश्यां यजेद्धरिं । हरिरुद्रमजं सूर्य्यं श्रियमग्निं घृतेन च ।। २९२.

अश्वयुज महिन्याच्या शुक्ल पक्षातील पंधराव्या दिवशी हरिची पूजा करावी. हरि, रुद्र, अज, सूर्य, श्री आणि अग्नी यांना तुपाने यज्ञ करावा.

दधि सम्प्राश्य गाः पूज्य कार्य्यं वह्निप्रदक्षिणं । वृषाणां योजयेद् युद्धं गीतवाद्यरवैर्वहिः ।। २९२.

दही अर्पण करून गायींची पूजा करावी, नंतर अग्नीची प्रदक्षिणा करावी. बैलांचे युद्ध गाणे आणि वाद्यांच्या गजरात बाहेर घ्यावे.