अग्निपुराणम्

श्रीं श्रीर्महालक्ष्मीतातार्क्ष्यो गुरुरिन्द्रादयोऽर्च्चनम्। सरस्वत्यासनं मूर्त्तिरौं ह्रीं देवी सरस्वती

श्रीं, श्री, महालक्ष्मी, तातार्क्ष्य, गुरु, इंद्र वगैरे यांची पूजा करावी; सरस्वतीचे आसन, मूर्ती, औं, ह्रीं, देवी सरस्वती.

हृदाद्यालक्ष्मीर्म्मेधा च कलातुष्टिश्च पुष्टिका। गौरी प्रभामती दुर्गा गणो गुरुश्च क्षेत्रपः

हृदा वगैरेने अलक्ष्मी, मेधा, कला, तुष्टि, पुष्टिका; गौरी, प्रभामती, दुर्गा, गण, गुरु आणि क्षेत्रपाल यांचा समावेश आहे.

तथा गं गणपतये च ह्रीं गौर्यै च श्रीं श्रियै। ह्रीं त्वरितायै ह्रीं सौ त्रिपुरा चतुर्थ्यन्तनमोन्तकाः

तसेच गं हे गणपतिसाठी, ह्रीं हे गौरीसाठी, श्रीं हे श्रीसाठी; ह्रीं हे त्वरीतेसाठी, ह्रीं, सौ हे त्रिपुरासाठी, चतुर्थी विभक्ती आणि ओमने समाप्त करावे.

प्रणवाद्याञ्च नामाद्यमक्षरं बिन्दुसंयुतम्। ओं युतं वा सर्वमन्त्रपूजनाज्जपतः स्मृताः

नावाच्या सुरुवातीचं अक्षर, त्याला बिंदू किंवा ॐ जोडून, सर्व मंत्रांनी पूजा करताना जप केलं असं मानलं जातं.

होमात्तिलघृताद्यैञ्च धर्म्मकामार्थमोक्षदाः। पूजामन्त्रान् पठेद्यस्तु भुक्तभोगो दिवं व्रजेत्

तीळ, तूप आणि इतर वस्तूंनी होम करताना जो पूजा मंत्रांचा जप करतो, त्याला धर्म, काम, अर्थ आणि मोक्ष मिळतो; सर्व सुखं उपभोगून तो स्वर्गात जातो.

नारद उवाच वक्ष्ये स्नानं क्रियाद्यर्थं नृसिंहेन तु मृत्तिकाम्। गृहीत्वा तां द्विधा कृत्वा मनः स्त्रानमथैकया

नारद म्हणाले: मी आता कर्मासाठीचं स्नान कसं करावं ते सांगतो. नरसिंह मंत्राने माती घ्यावी, ती दोन भाग करावी आणि एका भागाने मन शुद्ध करावं.

निमज्जयाचम्य विन्यस्य सिंहेन कृतारक्षकः। विधिस्नां ततः कुर्य्यात् प्राणायामपुरः सरम्

पाणी घेऊन आचमन करावं, ते बाजूला ठेवावं आणि सिंह मंत्राने स्वतःचं रक्षण करावं. मग प्राणायाम करून विधीपूर्वक स्नान करावं.

हृदि ध्यायन् हरिज्ञानं मन्त्रेणाष्टाक्षरेण हि। त्रिधा पाणितले मृत्सनां दिग्बन्धं सिंहजप्ततः

हृदयात आठ अक्षरी मंत्राने हरिचं ध्यान करावं. हातात माती घेऊन सिंह मंत्र तिन्ही वेळा जपावा आणि सर्व दिशांना रक्षण करावं.

वासुदेवप्रजप्तेन तीर्थंसङ्कल्प्य चालभेत्। गात्रं वेदादिना मन्त्रैः सम्मार्ज्याराध्य मूर्त्तिना

वासुदेव मंत्राने पाणी पवित्र करावं. मग वेद आणि इतर मंत्रांनी शरीर स्वच्छ करावं आणि मूर्तीची पूजा करावी.

कृत्वाघमर्षणं वस्त्रं परिधाय समाचरेत्। विन्यस्य मन्त्रैर्द्विर्म्मार्ज्य पाणिस्थं जलमेव च

अघमर्षण विधी करून, स्वच्छ वस्त्र परिधान करावं. हातात पाणी घेऊन, मंत्रांनी ते दोनदा शुद्ध करावं.

नारायणेन संयम्य वायुमाघ्राय चोत्सृजेत्। जलं ध्यायन् हरिं पश्चद्दत्त्वार्घ्यं द्वादशाक्षरम्

नारायण मंत्राने श्वास रोखावा, मग श्वास आत घेऊन सोडावा. पाण्यात हरिचं ध्यान करावं आणि नंतर बारा अक्षरी मंत्राने अर्घ्य द्यावं.

जप्त्वान्याञ्छतशस्तस्य योगपीठादितः क्रमात्। मन्त्रान् दिक्‌पालपर्यन्तानृषीन् पितृगणानपि

योगपीठापासून सुरुवात करून, दिशा पाल, ऋषी आणि पितरांसाठी, शेकडो इतर मंत्र योग्य क्रमाने जपावेत.

मनुष्यान् सर्वभूतानि स्थावरान्तान्यथावसेत्। न्यस्य चाङ्गानि संहृत्य मन्त्रान्यागगृहं व्रजेत्

सर्व माणसं, सर्व जीव आणि स्थावरांपर्यंत, त्यांची अंगांची स्थापना करावी, मग ती मागे घ्यावी आणि मंत्रांनी पूजा स्थळी जावं.

एवमन्यासु पूजासु मूलाद्यैः स्नानमाचरेत्

इतर सर्व पूजांमध्येही, मुळ मंत्र आणि इतर मंत्रांनी स्नान करावं.

नारद उवाच चक्ष्ये पूजाविधिं विप्रा यत कृत्वा सर्वमाप्नुयात्। प्रक्षालिताङ्‌घ्निराचम्य वाग्यतः कृतसक्षकः

नारद म्हणाले: मी आता पूजा कशी करावी ते सांगतो, ज्यामुळे ब्राह्मणांनो, सर्व काही मिळतं. पाय धुवावेत, आचमन करावं, वाणीवर संयम ठेवावा आणि रक्षण करावं.

प्राङ्‌मुखः स्वस्तिकं बद्‌ध्वा पद्माद्यपरमेव च। यं वीजं नाभिमध्यस्थं धूम्रं चण्डानिलात्मकम्

पूर्वेकडे तोंड करून, स्वस्तिक आणि कमळ किंवा इतर आकृती काढावी. नाभीच्या मध्यभागी, धुरकट आणि प्रचंड वाऱ्यासारखं बीज ध्यानात घ्यावं.

विशेषयेदशेषन्तु ध्यायेत् कायात्तु कल्मषम्। क्षौं हृत्‌पङ्कजमध्यस्थं वीजं ते जोनिधिं स्मरन्

सर्व गोष्टी वेगळ्या कराव्यात, शरीरातील दोष दूर करण्यासाठी ध्यान करावं, आणि हृदयकमळात 'क्षौं' बीज स्मरण करावं, ते जननस्थान मानावं.

अधोद्धर्वतिर्यग्‌गाभिस्तु ज्वालाभिः कल्प्रषं दहेत्। शशाङ्काकृतिवद्ध्यायेदम्बरस्थं सुधाम्बुभिः

खाली, वर आणि आडव्या ज्वाळांनी शरीरातील दोष जाळावेत. मग चंद्रासारखी मूर्ती आकाशात अमृताच्या धारांनी न्हालेली असं ध्यान करावं.

हत्पद्माव्यापिभिर्द्देहं स्वकमाप्लावयेत्सुधीः । सुसुम्नायोनिमार्गेण सर्वनाडीविसर्प्पिभिः

हृदयकमळाच्या किरणांनी आपलं शरीर अमृतानं भरून टाकावं, सुषुम्ना मार्गानं आणि सर्व नाड्यांमधून ते पसरणारं असावं.

शोधयित्वा न्यसेत्तत्त्वं करसुद्धिरथास्त्रकम्। व्यापकं हस्तयोरदौ दक्षिणाङ्गुष्ठतोङ्गकम्

शरीर शुद्ध करून, तत्त्वांची स्थापना करावी. मग हात शुद्ध करावेत आणि अस्त्रमुद्रा करावी. हे सर्व प्रथम उजव्या अंगठ्यापासून हातावर करावं.

मूलं देहे द्वादशाङ्गं न्यसेन्मन्त्रैर्द्विषट्‌ककैः। हृदयं च शिरश्चैव शिखा वर्म्मास्त्रलोचने

मूळ आणि बारा अंगांची शरीरात स्थापना करावी, दोन सहामंत्रांच्या जोडीनं; हृदय, डोकं, शिखा, कवच, अस्त्र आणि डोळे यांचीही स्थापना करावी.

उदरं च तथा पृष्ठं बाहुरुजानुपादकं। मुद्रां दत्त्वा स्मरेद् विष्णुं जप्त्वाष्टशतमर्च्चयेत्

पोट, पाठ, बाहू, गुडघे आणि पाय यांना स्पर्श करून, योग्य हस्तमुद्रा करून, विष्णूचे स्मरण करावे, आठ अक्षरी मंत्र जपावा आणि मग भक्तीभावाने पूजा करावी.

वामे तु वर्द्धनीं न्यस्य पूजाद्रव्यं तु दक्षिणे। प्रक्षाल्यास्त्रेण चार्घ्येण गन्धपुष्पान्विते न्यसेत्

डाव्या बाजूला वाढ करणारी वस्तू ठेवावी आणि उजव्या बाजूला पूजेची सामग्री ठेवावी. त्या वस्तू गंध आणि फुलांनी युक्त अर्घ्याने आणि अस्त्र मंत्राने शुद्ध करून मग ठेवाव्यात.

चैतन्यं सर्व्वगं ज्योतिरष्टजप्तेन वारिणा। फडन्तेन तु संसिच्य हस्ते ध्यात्वा हरिं परे

आठ वेळा जप केलेल्या पाण्याने आणि 'फट्' या अक्षराने त्या वस्तूंवर शिंपडावे, हातात परमेश्वर हरिचे सर्वव्यापी तेज आणि चैतन्य ध्यान करावे.

धर्मं ज्ञानं च वैराग्यमैश्वर्य्यं वह्निदिङमुखाः। अधर्मादीनि गात्राणि पूर्वादौ योगपीठके

धर्म, ज्ञान, वैराग्य आणि ऐश्वर्य हे अग्नि वगैरे दिशांना अर्पण करावेत; अधर्म आणि इतर दोष शरीराच्या अंगांना, पूर्व दिशेपासून योगासनावर अर्पण करावेत.

कूर्मं पीठे ह्यनन्तञ्च यमं सूर्य्यादिमण्डलम्। विमलाद्याः केशरस्थानुग्रहा कर्णिकास्थिता

आसनावर कूर्म, अनंत, यम, सूर्यादी मंडळ, निर्मळ वगैरे देवता, केशरस्थानी कृपा करणारे देव, आणि कर्णिकेत कृपा देणारे देव ध्यानात आणावेत.

पूर्वं स्वहृदये ध्यात्वा आवाह्यार्च्चैच्च मण्डले। अर्घ्यं पाद्यं तथा चामं मधुपर्क्कं पुनश्च तत्

सर्वप्रथम स्वतःच्या हृदयात ध्यान करून, मग मंडलात देवतेचे आवाहन व पूजा करावी. अर्घ्य, पाद्य, आचमन, मधुपर्क आणि पुन्हा हे सर्व अर्पण करावे.

स्नानं वस्त्रोपवीतञ्च भूषणं गन्धपुष्पकम्। धूपदीपनैवेद्यानि पुण्डरीकाक्षविद्यया

स्नान, वस्त्र, उपवित, दागिने, गंध, फुले, धूप, दीप आणि नैवेद्य — हे सर्व पुंडरीकाक्ष मंत्राने अर्पण करावे.

यजेदङ्गानि पूर्वादौ द्वारि पूर्वे परेण्डजम्। दक्षे चक्रं गदां सौम्ये कोणे शङ्खं धनुर्न्यसेत्

पूर्व दिशेपासून अंगांची पूजा करावी; पूर्व दरवाजात पक्षीराज, दक्षिणेला चक्र, सौम्य कोपऱ्यात गदा, आणि शुभ कोपऱ्यात शंख व धनुष्य ठेवावे.