अग्निपुराणम्

ह्रीं गौरीं गं गणः शक्रमुखाश्चण्डीहृदादिकाः। क्रमात्सूर्य्यार्च्यने मन्त्रा दण्डी पूज्यश्च पिङ्गलः

ह्रींने गौरी, गंने गण, इंद्र वगैरे, चंडी, हृदा वगैरे; याप्रमाणे सूर्यपूजेचे मंत्र, दंडी आणि पिंगळ यांचीही पूजा करावी.

उच्चैः श्रवाश्चारुणश्च प्रभूतं विमलं यजेत्। साराध्योपरमसुखं स्कन्दाद्यंमध्यतो यजेत्

उच्चैःश्रवा, अरुण, प्रभूत, विमल यांची पूजा करावी; मध्ये स्कंद व इतर, जे सार आणि श्रेष्ठ सुख देणारे आहेत, त्यांचीही पूजा करावी.

दीप्ता सूक्ष्मा जया भद्रा विभूतिर्विमला तथा। अमोघा विद्युता चैव पूज्याथ सर्वतोमुखी

दीप्ता, सूक्ष्मा, जया, भद्रा, विभूती, विमला, अमोघा, विद्युता आणि सर्वतोमुखी यांचीही पूजा करावी.

अर्क्कासनं हि हं खं ख सोल्कायेति च मूर्तिकाम्। ह्रां ह्रीं स सूर्य्याय नम आं नमो ह्रदयाय च

सूर्याचे आसन म्हणजे हं, खं, ख, सो, उल्का आणि त्यांच्या मूर्ती; ह्रां, ह्रीं, स, 'सूर्याला नमस्कार', आं आणि 'हृदयाला नमस्कार' असे म्हणावे.

अर्क्काय शिकसे तद्वदग्नीशासुरवायुगान् । भूर्भवः स्वरे ज्वालिनि शिखा हुं कवचं स्मृतम्

सूर्य, शिखा, तसेच अग्नी, ईश, असुर, वायू यांच्यासाठी; भूः, भुवः, स्वः या अक्षरांनी ज्वालामयासाठी, शिखा, हुं हे कवच मानले जाते.

मां नेत्रं वस्तथार्क्कास्त्रं राज्ञी शक्तिश्च निष्कुभा । सोमोऽङ्गारकोथ बुधो जीवः शुक्रः शनिः क्रमात्

मं हे नेत्रासाठी, वास्तू म्हणजे अर्कास्त्र, राणी म्हणजे शक्ती, निष्कुभा; सोम, अंगारक, बुध, जीव, शुक्र, शनि हे अनुक्रमे आहेत.

राहुः केतुस्तेजश्चण्डः सङ्‌क्षेपादथ पूजनम्। आसनं मूर्त्तये मूलं हृदाद्यं परिचारकः

राहू, केतू, तेज, चंड; थोडक्यात, पूजा अशी आहे: मूर्तीचे आसन, मूल, हृदा वगैरे आणि सेवक.

विष्णवासनं विष्णुमूर्त्ते रों श्रीं श्रीं श्रीधरो हरिः। ह्रीं सर्वमूर्त्तिमन्त्रीयमिति त्रैलोक्यमोहनः

विष्णूचे आसन, विष्णूची मूर्ती, रों, श्रीं, श्रीं, श्रीधर, हरि; ह्रीं, सर्व मूर्तींसाठी मंत्र—असा तो त्रैलोक्याला मोहित करतो.

ह्रीं हृषीकेशः क्लीं विष्णुः स्वरैर्द्दीर्घैर्हृदादिकम्। समस्तैः पञ्चमी पूजा सङ्‌ग्रामादौ जयादिदा

ह्रीं हे हृषीकेशासाठी, क्लीं हे विष्णूसाठी, दीर्घ स्वरांनी हृदा वगैरे; या सर्वांनी पंचमी विभक्तीने पूजा आणि संग्रामात जयादी फल मिळते.

चक्रं गदां क्रमाच्छङ्खं मुषलं खड्गशार्ङ्गकम्। पाशाङ्कुशौ च श्रीवत्सं कौस्तुभं वनमालया

चक्र, गदा, मग शंख, मुसळ, खड्ग, शार्ङ्ग धनुष्य; पाश, अंकुश, श्रीवत्स, कौस्तुभ, आणि वनमाला यांचीही पूजा करावी.

श्रीं श्रीर्महालक्ष्मीतातार्क्ष्यो गुरुरिन्द्रादयोऽर्च्चनम्। सरस्वत्यासनं मूर्त्तिरौं ह्रीं देवी सरस्वती

श्रीं, श्री, महालक्ष्मी, तातार्क्ष्य, गुरु, इंद्र वगैरे यांची पूजा करावी; सरस्वतीचे आसन, मूर्ती, औं, ह्रीं, देवी सरस्वती.

हृदाद्यालक्ष्मीर्म्मेधा च कलातुष्टिश्च पुष्टिका। गौरी प्रभामती दुर्गा गणो गुरुश्च क्षेत्रपः

हृदा वगैरेने अलक्ष्मी, मेधा, कला, तुष्टि, पुष्टिका; गौरी, प्रभामती, दुर्गा, गण, गुरु आणि क्षेत्रपाल यांचा समावेश आहे.

तथा गं गणपतये च ह्रीं गौर्यै च श्रीं श्रियै। ह्रीं त्वरितायै ह्रीं सौ त्रिपुरा चतुर्थ्यन्तनमोन्तकाः

तसेच गं हे गणपतिसाठी, ह्रीं हे गौरीसाठी, श्रीं हे श्रीसाठी; ह्रीं हे त्वरीतेसाठी, ह्रीं, सौ हे त्रिपुरासाठी, चतुर्थी विभक्ती आणि ओमने समाप्त करावे.

प्रणवाद्याञ्च नामाद्यमक्षरं बिन्दुसंयुतम्। ओं युतं वा सर्वमन्त्रपूजनाज्जपतः स्मृताः

नावाच्या सुरुवातीचं अक्षर, त्याला बिंदू किंवा ॐ जोडून, सर्व मंत्रांनी पूजा करताना जप केलं असं मानलं जातं.

होमात्तिलघृताद्यैञ्च धर्म्मकामार्थमोक्षदाः। पूजामन्त्रान् पठेद्यस्तु भुक्तभोगो दिवं व्रजेत्

तीळ, तूप आणि इतर वस्तूंनी होम करताना जो पूजा मंत्रांचा जप करतो, त्याला धर्म, काम, अर्थ आणि मोक्ष मिळतो; सर्व सुखं उपभोगून तो स्वर्गात जातो.

नारद उवाच वक्ष्ये स्नानं क्रियाद्यर्थं नृसिंहेन तु मृत्तिकाम्। गृहीत्वा तां द्विधा कृत्वा मनः स्त्रानमथैकया

नारद म्हणाले: मी आता कर्मासाठीचं स्नान कसं करावं ते सांगतो. नरसिंह मंत्राने माती घ्यावी, ती दोन भाग करावी आणि एका भागाने मन शुद्ध करावं.

निमज्जयाचम्य विन्यस्य सिंहेन कृतारक्षकः। विधिस्नां ततः कुर्य्यात् प्राणायामपुरः सरम्

पाणी घेऊन आचमन करावं, ते बाजूला ठेवावं आणि सिंह मंत्राने स्वतःचं रक्षण करावं. मग प्राणायाम करून विधीपूर्वक स्नान करावं.

हृदि ध्यायन् हरिज्ञानं मन्त्रेणाष्टाक्षरेण हि। त्रिधा पाणितले मृत्सनां दिग्बन्धं सिंहजप्ततः

हृदयात आठ अक्षरी मंत्राने हरिचं ध्यान करावं. हातात माती घेऊन सिंह मंत्र तिन्ही वेळा जपावा आणि सर्व दिशांना रक्षण करावं.

वासुदेवप्रजप्तेन तीर्थंसङ्कल्प्य चालभेत्। गात्रं वेदादिना मन्त्रैः सम्मार्ज्याराध्य मूर्त्तिना

वासुदेव मंत्राने पाणी पवित्र करावं. मग वेद आणि इतर मंत्रांनी शरीर स्वच्छ करावं आणि मूर्तीची पूजा करावी.

कृत्वाघमर्षणं वस्त्रं परिधाय समाचरेत्। विन्यस्य मन्त्रैर्द्विर्म्मार्ज्य पाणिस्थं जलमेव च

अघमर्षण विधी करून, स्वच्छ वस्त्र परिधान करावं. हातात पाणी घेऊन, मंत्रांनी ते दोनदा शुद्ध करावं.

नारायणेन संयम्य वायुमाघ्राय चोत्सृजेत्। जलं ध्यायन् हरिं पश्चद्दत्त्वार्घ्यं द्वादशाक्षरम्

नारायण मंत्राने श्वास रोखावा, मग श्वास आत घेऊन सोडावा. पाण्यात हरिचं ध्यान करावं आणि नंतर बारा अक्षरी मंत्राने अर्घ्य द्यावं.

जप्त्वान्याञ्छतशस्तस्य योगपीठादितः क्रमात्। मन्त्रान् दिक्‌पालपर्यन्तानृषीन् पितृगणानपि

योगपीठापासून सुरुवात करून, दिशा पाल, ऋषी आणि पितरांसाठी, शेकडो इतर मंत्र योग्य क्रमाने जपावेत.

मनुष्यान् सर्वभूतानि स्थावरान्तान्यथावसेत्। न्यस्य चाङ्गानि संहृत्य मन्त्रान्यागगृहं व्रजेत्

सर्व माणसं, सर्व जीव आणि स्थावरांपर्यंत, त्यांची अंगांची स्थापना करावी, मग ती मागे घ्यावी आणि मंत्रांनी पूजा स्थळी जावं.

एवमन्यासु पूजासु मूलाद्यैः स्नानमाचरेत्

इतर सर्व पूजांमध्येही, मुळ मंत्र आणि इतर मंत्रांनी स्नान करावं.

नारद उवाच चक्ष्ये पूजाविधिं विप्रा यत कृत्वा सर्वमाप्नुयात्। प्रक्षालिताङ्‌घ्निराचम्य वाग्यतः कृतसक्षकः

नारद म्हणाले: मी आता पूजा कशी करावी ते सांगतो, ज्यामुळे ब्राह्मणांनो, सर्व काही मिळतं. पाय धुवावेत, आचमन करावं, वाणीवर संयम ठेवावा आणि रक्षण करावं.

प्राङ्‌मुखः स्वस्तिकं बद्‌ध्वा पद्माद्यपरमेव च। यं वीजं नाभिमध्यस्थं धूम्रं चण्डानिलात्मकम्

पूर्वेकडे तोंड करून, स्वस्तिक आणि कमळ किंवा इतर आकृती काढावी. नाभीच्या मध्यभागी, धुरकट आणि प्रचंड वाऱ्यासारखं बीज ध्यानात घ्यावं.

विशेषयेदशेषन्तु ध्यायेत् कायात्तु कल्मषम्। क्षौं हृत्‌पङ्कजमध्यस्थं वीजं ते जोनिधिं स्मरन्

सर्व गोष्टी वेगळ्या कराव्यात, शरीरातील दोष दूर करण्यासाठी ध्यान करावं, आणि हृदयकमळात 'क्षौं' बीज स्मरण करावं, ते जननस्थान मानावं.

अधोद्धर्वतिर्यग्‌गाभिस्तु ज्वालाभिः कल्प्रषं दहेत्। शशाङ्काकृतिवद्ध्यायेदम्बरस्थं सुधाम्बुभिः

खाली, वर आणि आडव्या ज्वाळांनी शरीरातील दोष जाळावेत. मग चंद्रासारखी मूर्ती आकाशात अमृताच्या धारांनी न्हालेली असं ध्यान करावं.

हत्पद्माव्यापिभिर्द्देहं स्वकमाप्लावयेत्सुधीः । सुसुम्नायोनिमार्गेण सर्वनाडीविसर्प्पिभिः

हृदयकमळाच्या किरणांनी आपलं शरीर अमृतानं भरून टाकावं, सुषुम्ना मार्गानं आणि सर्व नाड्यांमधून ते पसरणारं असावं.