अग्निपुराणम्

जिताः स्वर्गात्परिभ्रप्टा हरिं वै शरणं गताः। सुराणाममयं दत्त्वा अदित्या कश्यपेन च

पराभूत होऊन स्वर्गातून खाली पडलेल्या देवांनी हरिकडे आश्रय घेतला. देवांसाठी अदिती आणि कश्यप यांनी त्याला मायारहित देह दिला.

स्तुतोऽसौ वामनो भूत्वा ह्यदित्यां स क्रतुं ययौ। बलेः श्रीयजमानस्य, राजद्वारेऽगृणात् श्रुतिम्

त्यांनी स्तुती केल्यावर, तो वामन झाला आणि अदितीच्या यज्ञात गेला. बळी राजाच्या द्वारी, जो यजमान होता, त्याने वेदपठण केले.

वेदान् पठन्तं तं श्रुत्वा वामनं वरदोऽब्रवीत्। निवारितोऽपि शुक्रेण बलिर्ब्रूहि यदिच्छसि

वामन वेद म्हणत असल्याचे ऐकून, बळीने, जो वर देणारा होता, असे म्हटले: शुक्राने रोखले तरी, बळी म्हणाला, 'जे हवे आहे ते सांग.'

त्तत्तेऽहं सम्प्रदास्यामि,वामनो बलिमब्रवीत्। पदत्रयं हि गुर्वर्थं देहि दास्ये तमब्रवीत्

वामन बळीला म्हणाला, 'तुला जे हवे आहे ते मी नक्की देईन. माझ्या गुरूंसाठी तीन पावले जमीन दे.' बळी म्हणाला, 'मी देईन.'

तोये तु पतिते हस्ते वामनोऽभूदवामनः। भूर्लोकं स भुवर्लोकं स्वर्लेकञ्च पदत्रयम्

पाण्याचा अर्घ्य दिल्यावर, वामन लहान राहिला नाही. त्याने तीन पावलांत पृथ्वी, आकाश आणि स्वर्ग व्यापले.

चक्रे बलिञ्च सुतलं तच्छक्राय ददौ हरिः। शक्रो देवैर्हरिं स्तुत्वा भुवनेशः सुखीं त्वभूत्

त्याने बळीला सुतळात पाठवले आणि ती भूमी इंद्राला दिली. इंद्राने देवांसह हरिची स्तुती केली आणि तो सुखीपणे लोकांचा स्वामी झाला.

वक्ष्ये परशुरामस्य चावतारं श्रृणु द्विज। उद्वतान् क्षत्रियान् मत्वा भूभारहाणाय सः

मी परशुरामाचा अवतार सांगतो, ऐक ब्राह्मण. क्षत्रियांचा गर्व वाढल्याचे पाहून, पृथ्वीचा भार हलका करण्यासाठी तो अवतरला.

अवतीर्णो हरिः शान्त्यै देवविप्रादिपालकः। जमदग्ने रेणुकायां भार्गवः शस्त्रपारगः

हरि शांततेसाठी, देव, ब्राह्मण आणि इतरांचे रक्षण करण्यासाठी अवतरला. तो जमदग्नी आणि रेणुका यांचा पुत्र, भृगुवंशीय आणि शस्त्रविद्येत पारंगत होता.

दत्तात्रेयप्रसादेन कार्त्तवीर्यो नृपस्त्वभूत्। सहस्त्रबाहुः सर्वोर्वीपतिः स मृगयां गतः

दत्तात्रेयांच्या कृपेने, कार्तवीर्य हा राजा झाला, ज्याला हजार हात होते आणि जो संपूर्ण पृथ्वीचा स्वामी होता. तो शिकार करण्यास गेला.

श्रान्तो निमन्त्रितोऽरण्ये मुनिना जमदग्निना। कामधेनुप्रभावेण भोजितः सबलो नृपः

तो दमला असताना, जमदग्नी ऋषींनी त्याला जंगलात आमंत्रित केले. कामधेनूच्या सामर्थ्याने, राजा व त्याच्या सैन्याचे भोजन झाले.

अप्रार्थयत् कामधेनुं यदा स न ददौ तदा। हृतवानथ रामेण शिरश्छित्त्वा निपातितः

त्याने कामधेनू मागितली आणि न मिळाल्यावर ती बळजबरीने नेली. मग रामाने त्याचे शिर छाटून त्याचा वध केला.

युद्धे परशुना राजा धेनुः स्वाश्रममाययौ । कार्त्तवीर्यस्य पुत्रस्तु जमदग्निर्निपातितः

युद्धात रामाने परशुने राजाचा वध केला आणि गाय आपल्या आश्रमात परतली. पण कार्तवीर्याचा मुलगा जमदग्नीला मारला.

रामे वनं गते वैरादथ रामः समागतः। पितरं निहतं दृष्ट्वा पितृनाशाभिमर्षितः

राम वनात असताना, वैराने राम परत आला. वडिलांचा मृतदेह पाहून, पित्याच्या मृत्यूच्या दुःखाने तो संतापला.

त्रिः सप्तकृत्वः पृथिवीं निःक्षत्रामकरोद्विभुः। कुरुश्रेत्रे पञ्च कुण्डान् कृत्वा सन्तर्प्य वै पितृन्

त्या सामर्थ्यवानाने पृथ्वीवरून तीनदा सात वेळा ताऱ्यांचा पूर्णपणे नाश केला; कुरुक्षेत्रात पाच यज्ञकुंडे करून, त्याने पितरांना योग्य रीतीने तृप्त केले.

काश्यपाय महीं दत्त्वा महेन्द्रे पर्वते स्थितः। कूर्म्मस्य च वराहस्य नृसिंहस्य च वामनम्

त्याने कश्यपाला पृथ्वी दिली आणि महेंद्र पर्वतावर राहिला; तसेच कूर्म, वराह, नरसिंह आणि वामन या त्याच्या अवतारांचीही आठवण झाली.

अवतारं च रामस्य श्रुत्वा याति दिवं नरः

रामाचा अवतार ऐकल्यावर मनुष्याला स्वर्गप्राप्ती होते.

अग्निरुवाच रामायणमहं वक्ष्ये नारदेनोदितं पुरा। वाल्मीकये यथा तद्वत् पठितं भुक्तिमुक्तिदम्

अग्नी म्हणाला: मी रामायण सांगतो, जे पूर्वी नारदांनी सांगितले होते आणि वाल्मीकींनी जसे वाचले तसेच, जे ऐकणाऱ्याला सुख आणि मोक्ष दोन्ही देते.

नारद उवाच विष्णुनाभ्यव्जजो ब्रह्मा मरीचिर्ब्रह्मणः सुतः। मरीचेः कश्यपस्तस्मात् सूर्यो वैवस्वतो मनुः

नारद म्हणाले: विष्णूपासून ब्रह्मा उत्पन्न झाले; ब्रह्मांचे पुत्र मरीचि; मरीचिपासून कश्यप, त्यांच्यापासून सूर्य, आणि सूर्यापासून वैवस्वत मनू.

ततस्तस्मात्तथेक्ष्वाकुस्तस्य वंशे ककुत्स्थकः। ककुत्स्थस्य रघुस्तस्मादजो दशरथस्ततः

मग त्यांच्यापासूनच इक्ष्वाकू जन्मले; त्यांच्या वंशात ककुत्स्थ, ककुत्स्थापासून रघु, रघुपासून अज, आणि त्यानंतर दशरथ.

रावणादेर्वधार्थाय चतुर्द्धाभूत स्वयं हरिः। राज्ञो दशरथाद्रामः कौशल्यायां बभूव ह

रावण वगैरे राक्षसांचा नाश करण्यासाठी हरिने स्वतः चार भाग घेतले; राजा दशरथापासून कौसल्येला राम जन्मला.

कैकेय्यां भरतः पुत्रः सुमित्रायाञ्च लक्ष्मणः। शत्रुघ्नः ऋष्यश्रृङ्गेण तासु सन्दत्तपायसात्

कैकेयीला भरत पुत्र झाला, सुमित्रेला लक्ष्मण; ऋष्यशृंगाने दिलेल्या पायसामुळे शत्रुघ्नाचाही जन्म झाला.

प्राशिताद्यज्ञसंसिद्धाद्राद्रामाद्याश्च समाः पितुः। यज्ञविध्नविनाशाय विश्वामित्रार्थितो नृपः

यज्ञासाठी शुद्ध केलेल्या पायसाचे सेवन करून, राम वगैरे पुत्रांनी वडिलांसोबत काही वर्षे घालवली; विश्वामित्राच्या विनंतीवरून, राजाने त्यांना यज्ञातील विघ्नांचा नाश करण्यासाठी पाठवले.

रामं सम्प्रेषयामास लक्ष्मणं मुनिना सह। रामो गतोऽस्त्रशस्त्राणि शिक्षितस्ताडकान्तकृत

त्याने राम आणि लक्ष्मणाला ऋषीबरोबर पाठवले; रामाने तिथे जाऊन अस्त्र-शस्त्र शिकली आणि ताडकेचा वध केला.

मारीचं मानवास्त्रेण मोहितं दूरतोऽनयत्। सुबाहुं यज्ञहन्तारं सबलञ्चावधीद् बली

रामाने मारीचाला मानवास्त्राने दूरवरून गोंधळवले; बलवान रामाने यज्ञ बिघडवणारा सुबाहू आणि त्याच्या सैन्याचा नाश केला.

सिद्धाश्रमनिवासी च विश्वामित्रादिभिः सह। गतः क्रतुं मैथिलस्य द्रष्टुञ्चापंसहानुजः

सिद्धाश्रमात विश्वामित्र वगैरे ऋषींनी सोबत राहून, राम आपल्या भावासह मिथिलाधिपतीच्या यज्ञाला व धनुष्य पाहण्यासाठी गेला.

शतानन्दनिमित्तेन विश्वामित्रप्रभावतः। रामाय कथितो राज्ञा समुनिः पूजितः क्रतौ

शतानंदाच्या योजनेने आणि विश्वामित्राच्या सामर्थ्याने, त्या यज्ञात सन्मानित झालेल्या ऋषीने रामाला ती कथा सांगितली.

धनुरापूरयामास लीलया स बभञ्ज तत् । वीर्यशुल्कञ्च जनकः सीतां कन्यान्त्वयोनिजाम्

रामाने सहजतेने धनुष्य ओढून ते तोडले; जनकाने पराक्रमाच्या मोबदल्यात, गर्भाशयातून न जन्मलेली कन्या सीता रामाला दिली.

ददौ रामाय रामोऽपि पित्रादौ हि समागते। उपयेमे जानकीन्तामुर्मिलां लक्ष्मणस्तथा

त्याने सीता रामाला दिली; वडील व इतर मंडळी जमल्यावर, रामाने जानकीशी आणि लक्ष्मणाने उर्मिलाशी विवाह केला.

श्रुतकीर्त्तिं माण्डवीञ्च कुशध्वजसुते तथा। जनकस्यानुजस्यैते शत्रुघ्नभरतावुभौ

श्रुतकीर्ती आणि मांडवी, या कुशध्वजाच्या कन्या, जनकाच्या लहान भावाच्या मुली, शत्रुघ्न आणि भरत यांच्याशी विवाहबद्ध झाल्या.