अग्निपुराणम्

भगीरथो दिलीपात्तु येन गङ्गावतारिता । भगीरथात्तु नाभागो नाभागादम्बरीषकः ।। २७३.

दिलीपापासून भागीरथ, ज्याने गंगा पृथ्वीवर आणली. भागीरथापासून नाभाग, आणि नाभागापासून अंबरीष.

सिन्धुद्वीपोऽम्बरीषात्तु श्रुतायुस्तत्सुतः स्मृतः । श्रुतायोर्ऋतपर्णोऽभूत्तस्य कल्माषपादकः ।। २७३.

अंबरीषापासून सिंधुद्वीप, त्याचा पुत्र श्रुतायू, श्रुतायूपासून ऋतपर्ण, आणि त्याचा पुत्र कल्माषपाद.

कल्माषाङ्‌घ्रेः सर्व्वकर्म्मा ह्यनरण्यस्ततोऽभवत् । अनरण्यात्तु निघ्नोऽथ अनमित्रस्ततो रघुः ।। २७३.

कल्माषपाद, ज्याला कल्माषांघ्रि म्हणतात, त्याचा पुत्र अनरण्य, अनरण्यापासून निघ्न, त्याचा पुत्र अनमित्र, आणि त्याच्यापासून रघु.

रघोरभूद्दिलीपस्तु दिलीपाच्चाप्यजो नृपः । दीर्घवाहुरजात् कालस्त्वजापालस्ततोऽभवत् ।। २७३.

रघुपासून दिलीप, दिलीपापासून राजा अज, अजानंतर दीर्घवाहु, त्याचा पुत्र काळ, आणि त्याच्यापासून अजापाल.

तथा दशरथो जातस्तस्य पुत्रचतुष्टयम् । नारायणात्मकाः सर्वे रामस्तस्याग्रजोऽभवत् ।। २७३.

अशा प्रकारे दशरथ जन्मला. त्याला चार पुत्र झाले. ते सर्व नारायणस्वरूप होते, आणि त्यात राम हा ज्येष्ठ होता.

रावणान्तकरो राजा ह्ययोध्यायां रघूत्तमः । वाल्मीकिर्यस्य चरितं चक्रे तन्नारदश्रवात् ।। २७३.

अयोध्येतील रघुकुळातील श्रेष्ठ राजा, ज्याने रावणाचा नाश केला, त्याची कथा वाल्मिकीने नारदाकडून ऐकून रचली.

रामपुत्रौ कुशलवौ सीतायां कुलवर्द्धनौ । अतिथिश्च कुशाज्जज्ञे निषधस्तस्य चात्मजः ।। २७३.

रामाच्या सीतेपासून झालेल्या कुश आणि लव या दोन मुलांनी वंश वाढवला. कुशापासून अतिथी, आणि अतिथीपासून निषध जन्माला आला.

निषधात्तु नलो जज्ञे नभोऽजायत वै नलात् । नभसः पुण्डरीकोऽभूत् सुधन्वा च ततोऽभवत् ।। २७३.

निषधापासून नल, नलापासून नभ, नभापासून पुंडरीक, आणि पुंडरीकापासून सुधन्वा जन्मला.

सुधन्वनो देवानीको ह्यहीनाश्वश्च तुत्सुतः । अहीनाश्वात् सहस्राश्वश्चन्द्रालोकस्ततोऽभवत् ।। २७३.

सुधन्वाचा मुलगा देवानिक, त्याचा मुलगा अहिनाश्व, अहिनाश्वापासून सहस्राश्व, आणि त्याच्यापासून चंद्रावलोक जन्माला आला.

चन्द्रावलोकतस्तारापीड़ोऽस्माच्चन्द्रपर्वतः । चन्द्रगिरेर्भानुरथः श्रुतायुस्तस्य चात्मजः २७३.

चंद्रावलोकापासून तारापीर, त्याच्यापासून चंद्रपर्वत, चंद्रगिरीपासून भानुरथ, आणि त्याचा मुलगा श्रुतायू झाला.

अग्निरुवाच सोमवंशं प्रवक्ष्यामि पठितं पापनाशनम् । विष्णुनाभ्यब्जजो ब्रह्मा ब्रह्मपुत्रोऽत्रिरत्रितः ॥ २७४.

अग्नी म्हणाले – आता मी पापांचा नाश करणारा सोमवंश सांगतो. विष्णूच्या नाभीतून उत्पन्न झालेल्या ब्रह्माचा पुत्र अत्री, आणि अत्रीपासून सोम झाला.

सोमश्चक्रे राजसूयं त्रैलोक्यं दक्षइणआन्ददौ । समाप्तेऽवभृथे सोमं तद्रूपालोकनेच्छवः ॥ २७४.

सोमाने राजसूय यज्ञ केला आणि तीनही लोकांचा दान पुरोहितांना दिला. यज्ञाच्या शेवटी, त्याच्या त्या रूपाचे दर्शन घेण्याची इच्छा असणाऱ्यांनी—

कामवाणाभितप्ताङ्ग्यो नरदेव्यः सिषेविरे । लक्ष्मीर्न्नारायणं त्यक्त्वा सिनीवाली च कर्द्दमम् ॥ २७४.

माणसांच्या राण्यांनी, कामाने व्याकुळ होऊन, त्याची सेवा केली. लक्ष्मीने नारायणाला सोडले, आणि सिनीवालीने कर्दमाला सोडले.

द्युतिं विभावसुन्त्यक्त्वा पुष्टिर्धातारमव्ययम् । प्रभा प्रभाकरन्त्यक्त्वा हविष्मन्तं कुहूः स्वयम् ॥ २७४.

पुष्टीने तेज सोडून, अविनाशी धात्याला सोडले; प्रभेने प्रभाकराला, आणि कुहूने स्वतः हविष्मंताला सोडले.

कीर्त्तिर्जयन्तम्भर्त्तारं वसुर्म्मारीचकश्यपम् । धृतिस्त्यक्त्वा पतिं नन्दीं सोममेवाभजत्तदा ॥ २७४.

कीर्तीने जयंत या पतीला, वसुने मारीच कश्यपाला, आणि धृतिने नंदी या पतीला सोडून त्या वेळी फक्त सोमाचीच सेवा केली.

स्वकीया इव सोमोऽपि कामयामास तास्तदा । एवं कृतापचारस्य तासां भर्त्तृगणस्तदा ॥ २७४.

सोमानेही त्या सर्व स्त्रियांना आपल्याचसारख्या मानून इच्छा धरली. अशा प्रकारे, त्यांनी पतींचा अपमान केला.

न शशाकापचाराय शापैः शस्त्रादिभिः पुनः । सप्तलोकैकनाथत्वमवाप्तस्तपसा ह्युत ॥ २७४.

पतींना त्या अपमानाचा शाप किंवा शस्त्रांनीही बदला घेता आला नाही, कारण सोमाने तपस्येने सातही लोकांचे अधिपत्य मिळवले होते.

विवभ्राम मतिस्तस्य विनयादनया हता । बृहस्पतेः स वै भार्य्यां तारां नाम यशस्विनीम् ॥ २७४.

त्याच्या मनाचा संयम सुटला आणि त्याने बृहस्पतीची प्रसिद्ध पत्नी तारा हिला पळवून नेले.

जहार तरसा सोमो ह्यवमन्याङ्गिरःसुतम् । ततस्तद्‌युद्धमभवत् प्रख्यातं ताकामयम् ॥ २७४.

सोमाने जोराने तारा हिला पळवली आणि अंगिरसपुत्राचा अपमान केला. त्यानंतर ताऱ्यासाठी मोठे युद्ध झाले.

देवानां दानवानाञ्च लोकक्षयकरं महत् । ब्राह्मा निवार्य्योशनसन्तारामङ्गिरसे ददौ ॥ २७४.

देव आणि दानव यांच्यातील ते युद्ध फार भयंकर होते, ज्याने सृष्टीचा नाश होण्याचा धोका निर्माण केला. ब्रह्मदेवाने हस्तक्षेप केला आणि उशनाने तारा परत अंगिरसपुत्राला दिली.

तामन्तःप्रसवां दृष्ट्वा गर्भं त्यजाब्रवीद्गुरुः । गर्भस्त्यक्तः प्रदीप्तोऽथ प्राहाहं सोमसम्भवः ॥ २७४.

ती गर्भवती असल्याचे पाहून गुरूंनी तिला गर्भ टाकायला सांगितले. टाकलेला गर्भ तेजाने प्रकट झाला आणि म्हणाला, 'मी सोमाचा पुत्र आहे.'

एवं सोमाद्‌ बुधः पुत्त्रः पुत्त्रस्तस्य पुरूरवाः । स्वर्गन्त्यक्त्वोर्वशी सा तं वरयामास चाप्सराः ॥ २७४.

अशा प्रकारे सोमापासून बुध, आणि बुधाचा पुत्र पुरूरवा झाला. स्वर्ग सोडून उर्वशी या अप्सरेने त्याला पती म्हणून निवडले.

तथा सहाचरद्राजा दशवर्षाणि पञ्च च । पञ्च षट् सप्त चाष्टौ च दश चाष्टौ महामुने ॥ २७४.

राजा तिच्यासोबत दहा वर्षे आणि पाच, मग पाच, सहा, सात, आठ, दहा आणि आठ वर्षे एकत्र राहिला, हे महर्षे.

एकोऽग्निरभवत् पूर्व्वं तेन त्रेता प्रवर्त्तिता । पुरूरवा योगशीलो गान्धर्व्वलोकमीयिवान् ॥ २७४.

सुरुवातीला एकच अग्नी होता, त्यानेच त्रेतायुगातील विधी सुरू केले. योगाभ्यास करणारा पुरूरवा गंधर्वांच्या लोकात पोहोचला.

आयुर्दृढायुरश्वायुर्धनायुर्धृतिमान् वसुः । दिविजातः शतायुश्च सुषुवे चोर्व्वशी नृपान् ॥ २७४.

आयु, दृढायू, अश्वायू, धनायू, धृतिमान, वसु, दिविजात आणि शतायू — हे सर्व राजा उर्वशीच्या पोटी जन्मले, आणि त्यांना दीर्घायुष्य व सामर्थ्य लाभले होते.

आयुषो नहुषः पुत्रो वृद्धशर्म्मा रजिस्तथा । दर्भो विपाप्मा पञ्चागन्यं रजेः पुत्रशतं ह्यभूत् ॥ २७४.

आयुचा मुलगा नहुष होता; वृद्धशर्मा आणि रजिही त्याचप्रमाणे; दर्भ, विपाप्मा आणि पंचागण्य — राजीचे शंभर पुत्र झाले.

राजेया इति विख्याता विष्णुदत्तवरो रजिः । देवासुरे रणे दैत्यानबधीत् सुरयाचितः ॥ २७४.

राजी हे विष्णूच्या कृपेने प्रसिद्ध झालेले राजपुत्र होते. देवांनी विनंती केल्यावर, राजीने देव-दानवांच्या युद्धात दैत्यांचा पराभव केला.

गतायेन्द्राय पुत्रत्वं दत्वा राज्यं दिवङ्गतः । रजेः पुत्रैर्हृतं राज्यं शक्रस्याथ सुदुर्म्मनाः ॥ २७४.

राजीने आपले राज्य पुत्र म्हणून इंद्राला दिले आणि नंतर तो स्वर्गात गेला. त्यानंतर राजीच्या मुलांनी वाईट हेतूने इंद्राचे राज्य बळकावले.

ग्रहशान्त्यादिविधिना गुरुरिन्द्राय तद्ददौ । मोहयित्वा रजिसुतानासंस्ते निजधर्म्मगाः ॥ २७४.

ग्रहशांतीच्या विधीने गुरुने ते राज्य पुन्हा इंद्राला दिले, राजीच्या मुलांना भ्रमित करून, ज्यामुळे त्यांनी आपले कर्तव्य सोडले.