अग्निपुराणम्

आयुस्तस्य च पुत्रोऽभुत्तस्य पुत्रः सुथोधनः । तस्य पुत्रः पृथुर्न्नाम विश्वगश्वः पृथोः सुतः ।। २७३.

पृथुचा पुत्र आयुष, त्याचा पुत्र सुथोधन, त्याचा पुत्र पृथु, आणि पृथुचा पुत्र विश्वगश्व.

श्रावन्ताद् वृहदश्वोऽभूत कुबलाश्वस्ततो नृपः । धुन्धुमारत्वमगमद्‌धुन्धोर्न्नाम्ना च वै पुरा ।। २७३.

श्रावंतापासून वृहत्श्व, त्याच्यापासून कुबलाश्व, आणि त्याच्यापासून राजा धुंधुमार, ज्याला पूर्वी धुंधु म्हणत.

धुन्धुमारास्त्रयो भूपा दृढ़ाश्वो दण्ड एव च । कपिलोऽथ दृढ़ाश्वात्तु हर्य्यश्वश्च चप्रमोदकः ।। २७३.

धुंधुमाराचे तीन पुत्र होते – दृढाश्व, दंड आणि कपिल. दृढाश्वापासून हर्यश्व आणि प्रमोदक हे दोघे जन्मले.

हर्यश्वाच्च निकुम्भोऽभूत् संहताश्वो निकुम्भतः । अकृशाश्वश्च संहताश्वसुतावुभौ ।। २७३.

हर्यश्वापासून निकुंभ, निकुंभापासून संहताश्व, आणि संहताश्वापासून अकृशाश्व आणि संहताश्व हे दोघे पुत्र झाले.

युवनाश्वो रणाश्वस्य मान्धाता युवनाश्वतः । मान्धातुः पुरुकुत्सोऽभून्मुचुकुन्दो द्वितीयकः ।। २७३.

रणाश्वाचा पुत्र युवनाश्व, युवनाश्वापासून मांधाता, मांधातापासून पुरुकुत्स आणि दुसरा पुत्र मुचुकुंद.

पुरुकुत्सादसस्युश्च सम्भूतो नर्मदाभवः । सम्भूतस्य सुधन्वाऽभूत्त्रिधन्वाथ सुधन्वनः ।। २७३.

पुरुकुत्सापासून नर्मदेच्या पोटी त्रसदस्यु जन्मला. त्रसदस्युपासून सुधन्वा, आणि सुधन्वापासून त्रिधन्वा.

त्रिधन्वनस्तु तरुणस्तस्य सत्यव्रतः सुतः । सत्यव्रतात्सत्यरथो हरिश्चन्द्रश्च तत्‌ सुतः ।। २७३.

त्रिधन्वापासून तरुण, त्याचा पुत्र सत्यव्रत, सत्यव्रतापासून सत्यरथ, आणि त्याचा पुत्र हरिश्चंद्र.

हरिश्चन्द्राद्रोहिताश्वो रोहिताश्वाद्‌वृकोऽभवत् । वृकाद्वाहुश्च वाहोश्च सगरस्तस्य च प्रिया ।। २७३.

हरिश्चंद्रापासून रोहिताश्व, रोहिताश्वापासून वृक, वृकापासून वाही, आणि वाहीपासून सगर, ज्याची प्रिय पत्नी प्रभा होती.

प्रबा षष्टिसहस्राणां सुतानां जननी ह्यऽभूत् । तुष्टादौर्वान्नृपादेकं भानुमत्यसमञ्जसम् ।। २७३.

प्रभा ही साठ हजार पुत्रांची जननी झाली. तुष्टा आणि और्व यांच्या योगे, भानुमतीने असमंजस नावाचा एकमेव राजा जन्माला घातला.

खनन्तः पृथिवीं दग्धा विष्णुना बहुसागराः । असमञ्जसोंऽशुमांश्च दिलीपोंऽशुमतोऽभवत् ।। २७३.

पुत्रांनी पृथ्वी खणली म्हणून ते सर्व विष्णूने जाळले. असमंजसाचा पुत्र अंशुमान, आणि अंशुमानापासून दिलीप.

भगीरथो दिलीपात्तु येन गङ्गावतारिता । भगीरथात्तु नाभागो नाभागादम्बरीषकः ।। २७३.

दिलीपापासून भागीरथ, ज्याने गंगा पृथ्वीवर आणली. भागीरथापासून नाभाग, आणि नाभागापासून अंबरीष.

सिन्धुद्वीपोऽम्बरीषात्तु श्रुतायुस्तत्सुतः स्मृतः । श्रुतायोर्ऋतपर्णोऽभूत्तस्य कल्माषपादकः ।। २७३.

अंबरीषापासून सिंधुद्वीप, त्याचा पुत्र श्रुतायू, श्रुतायूपासून ऋतपर्ण, आणि त्याचा पुत्र कल्माषपाद.

कल्माषाङ्‌घ्रेः सर्व्वकर्म्मा ह्यनरण्यस्ततोऽभवत् । अनरण्यात्तु निघ्नोऽथ अनमित्रस्ततो रघुः ।। २७३.

कल्माषपाद, ज्याला कल्माषांघ्रि म्हणतात, त्याचा पुत्र अनरण्य, अनरण्यापासून निघ्न, त्याचा पुत्र अनमित्र, आणि त्याच्यापासून रघु.

रघोरभूद्दिलीपस्तु दिलीपाच्चाप्यजो नृपः । दीर्घवाहुरजात् कालस्त्वजापालस्ततोऽभवत् ।। २७३.

रघुपासून दिलीप, दिलीपापासून राजा अज, अजानंतर दीर्घवाहु, त्याचा पुत्र काळ, आणि त्याच्यापासून अजापाल.

तथा दशरथो जातस्तस्य पुत्रचतुष्टयम् । नारायणात्मकाः सर्वे रामस्तस्याग्रजोऽभवत् ।। २७३.

अशा प्रकारे दशरथ जन्मला. त्याला चार पुत्र झाले. ते सर्व नारायणस्वरूप होते, आणि त्यात राम हा ज्येष्ठ होता.

रावणान्तकरो राजा ह्ययोध्यायां रघूत्तमः । वाल्मीकिर्यस्य चरितं चक्रे तन्नारदश्रवात् ।। २७३.

अयोध्येतील रघुकुळातील श्रेष्ठ राजा, ज्याने रावणाचा नाश केला, त्याची कथा वाल्मिकीने नारदाकडून ऐकून रचली.

रामपुत्रौ कुशलवौ सीतायां कुलवर्द्धनौ । अतिथिश्च कुशाज्जज्ञे निषधस्तस्य चात्मजः ।। २७३.

रामाच्या सीतेपासून झालेल्या कुश आणि लव या दोन मुलांनी वंश वाढवला. कुशापासून अतिथी, आणि अतिथीपासून निषध जन्माला आला.

निषधात्तु नलो जज्ञे नभोऽजायत वै नलात् । नभसः पुण्डरीकोऽभूत् सुधन्वा च ततोऽभवत् ।। २७३.

निषधापासून नल, नलापासून नभ, नभापासून पुंडरीक, आणि पुंडरीकापासून सुधन्वा जन्मला.

सुधन्वनो देवानीको ह्यहीनाश्वश्च तुत्सुतः । अहीनाश्वात् सहस्राश्वश्चन्द्रालोकस्ततोऽभवत् ।। २७३.

सुधन्वाचा मुलगा देवानिक, त्याचा मुलगा अहिनाश्व, अहिनाश्वापासून सहस्राश्व, आणि त्याच्यापासून चंद्रावलोक जन्माला आला.

चन्द्रावलोकतस्तारापीड़ोऽस्माच्चन्द्रपर्वतः । चन्द्रगिरेर्भानुरथः श्रुतायुस्तस्य चात्मजः २७३.

चंद्रावलोकापासून तारापीर, त्याच्यापासून चंद्रपर्वत, चंद्रगिरीपासून भानुरथ, आणि त्याचा मुलगा श्रुतायू झाला.

अग्निरुवाच सोमवंशं प्रवक्ष्यामि पठितं पापनाशनम् । विष्णुनाभ्यब्जजो ब्रह्मा ब्रह्मपुत्रोऽत्रिरत्रितः ॥ २७४.

अग्नी म्हणाले – आता मी पापांचा नाश करणारा सोमवंश सांगतो. विष्णूच्या नाभीतून उत्पन्न झालेल्या ब्रह्माचा पुत्र अत्री, आणि अत्रीपासून सोम झाला.

सोमश्चक्रे राजसूयं त्रैलोक्यं दक्षइणआन्ददौ । समाप्तेऽवभृथे सोमं तद्रूपालोकनेच्छवः ॥ २७४.

सोमाने राजसूय यज्ञ केला आणि तीनही लोकांचा दान पुरोहितांना दिला. यज्ञाच्या शेवटी, त्याच्या त्या रूपाचे दर्शन घेण्याची इच्छा असणाऱ्यांनी—

कामवाणाभितप्ताङ्ग्यो नरदेव्यः सिषेविरे । लक्ष्मीर्न्नारायणं त्यक्त्वा सिनीवाली च कर्द्दमम् ॥ २७४.

माणसांच्या राण्यांनी, कामाने व्याकुळ होऊन, त्याची सेवा केली. लक्ष्मीने नारायणाला सोडले, आणि सिनीवालीने कर्दमाला सोडले.

द्युतिं विभावसुन्त्यक्त्वा पुष्टिर्धातारमव्ययम् । प्रभा प्रभाकरन्त्यक्त्वा हविष्मन्तं कुहूः स्वयम् ॥ २७४.

पुष्टीने तेज सोडून, अविनाशी धात्याला सोडले; प्रभेने प्रभाकराला, आणि कुहूने स्वतः हविष्मंताला सोडले.

कीर्त्तिर्जयन्तम्भर्त्तारं वसुर्म्मारीचकश्यपम् । धृतिस्त्यक्त्वा पतिं नन्दीं सोममेवाभजत्तदा ॥ २७४.

कीर्तीने जयंत या पतीला, वसुने मारीच कश्यपाला, आणि धृतिने नंदी या पतीला सोडून त्या वेळी फक्त सोमाचीच सेवा केली.

स्वकीया इव सोमोऽपि कामयामास तास्तदा । एवं कृतापचारस्य तासां भर्त्तृगणस्तदा ॥ २७४.

सोमानेही त्या सर्व स्त्रियांना आपल्याचसारख्या मानून इच्छा धरली. अशा प्रकारे, त्यांनी पतींचा अपमान केला.

न शशाकापचाराय शापैः शस्त्रादिभिः पुनः । सप्तलोकैकनाथत्वमवाप्तस्तपसा ह्युत ॥ २७४.

पतींना त्या अपमानाचा शाप किंवा शस्त्रांनीही बदला घेता आला नाही, कारण सोमाने तपस्येने सातही लोकांचे अधिपत्य मिळवले होते.

विवभ्राम मतिस्तस्य विनयादनया हता । बृहस्पतेः स वै भार्य्यां तारां नाम यशस्विनीम् ॥ २७४.

त्याच्या मनाचा संयम सुटला आणि त्याने बृहस्पतीची प्रसिद्ध पत्नी तारा हिला पळवून नेले.

जहार तरसा सोमो ह्यवमन्याङ्गिरःसुतम् । ततस्तद्‌युद्धमभवत् प्रख्यातं ताकामयम् ॥ २७४.

सोमाने जोराने तारा हिला पळवली आणि अंगिरसपुत्राचा अपमान केला. त्यानंतर ताऱ्यासाठी मोठे युद्ध झाले.