अग्निपुराणम्

सारस्वतस्य कल्पस्य प्रोष्ठपद्यन्तु तद्ददेत् । अष्टादशसहस्राणि हेमसिंहसमन्वितं ।। २७२.

सारस्वत कल्पाच्या वेळी, प्रोष्टपद या दिवशी ते द्यावे. ते अठरा हजार श्लोकांचे असून, सोन्याच्या सिंहासह द्यावे.

यत्राह नारदो धर्म्मान् वृहत्कल्पाश्रितानिह । पञ्चविंशसहस्राणि नारदीयं तदुच्यते ।। २७२.

इथे नारदांनी जे धर्म सांगितले आहेत, जे मोठ्या कल्पावर आधारलेले आहेत, ती पंचवीस हजार श्लोकांची रचना 'नारदीय पुराण' म्हणून ओळखली जाते.

सधेनुञ्चाश्विने दद्यात्सिद्धिमात्यन्तिकीं लभेत् । यत्राधिकृत्य शत्रूनान्दर्माधर्मविचारणा ।। २७२.

जर एखाद्याने हे गायीसह आणि अश्विनी देऊन दिले, तर त्याला अत्युच्च सिद्धी मिळते; तिथे शत्रूंबाबत धर्म आणि अधर्माचा विचार केला जातो.

कार्त्तिक्यां नवसाहस्रं मार्कण्डेयमथार्पयेत् । अग्निना यद्वशिष्ठाय प्रोक्तञ्चाग्नेयमेव तत् ।। २७२.

कार्तिक महिन्यात, नव हजार श्लोकांचे मार्कंडेय पुराण द्यावे; अग्नीने वसिष्ठाला जे सांगितले, तेच अग्नी पुराण आहे.

चतुर्दशसहस्राणि भविष्यं सूर्य्यसम्भवं । भवस्तु मनवे प्राह दद्यात् पौष्यां गुड़ादिमत् ।। २७२.

भवाने सूर्यापासून उत्पन्न होणाऱ्या भविष्यातील चौदा हजार श्लोकांची कथा मनुला सांगितली; पौष महिन्यात, गुरुच्या उपस्थितीत, हे द्यावे.

सावर्णिना नारदाय ब्रह्मवैवर्त्तमीरितं । रथान्तरस्य वृत्तान्तमष्टादशसहस्रकं ।। २७२.

सावर्णीने नारदाला ब्रह्मवैवर्त सांगितले, रथांताराचा इतिहास, ज्यात अठरा हजार श्लोक आहेत.

माघ्यान्दद्याद्वराहस्य चरितं ब्रह्मवैवर्त्तमीरितं । रथान्तरस्य वृत्तान्तमष्टादशसहस्रकं ।। २७२.

माघ महिन्यात, ब्रह्मवैवर्तात सांगितलेले वराहाचे चरित्र आणि रथांताराचा अठरा हजार श्लोकांचा इतिहास द्यावा.

आग्येयकल्पे लल्लिङ्गमेकादशसहस्रकम् । तद्दत्वा शिवमाप्नोति फाल्गुन्यां तिलधेनुमत् ।। २७२.

आग्नेय कल्पात, लिंगपुराण हे अकरा हजार श्लोकांचे आहे; ते फाल्गुन महिन्यात, तीळ आणि गायीसह दान केल्यास, शिवप्राप्ती होते.

चतुर्द्दशशहस्राणि वाराहं विष्णुणेरितम् । भूयौ वराहचरितं मानवस्य प्रवृत्तितः ।। २७२.

विष्णूंनी सांगितलेले वराहपुराण चौदा हजार श्लोकांचे आहे, आणि पुन्हा मनुच्या परंपरेनुसार वराहाचे चरित्र सांगितले आहे.

सहेमगरुड़ञ्चैत्र्यां पदमाप्नोति वैष्णवम् । चतुरशीतिसाहस्रं स्कान्दं स्कन्देरितं महत् ।। २७२.

चैत्र महिन्यात सोन्याचा गरुड देऊन, वैष्णव पद मिळते; स्कंदाने सांगितलेले महान स्कंदपुराण चौर्याऐंशी हजार श्लोकांचे आहे.

अधिकृत्य सधर्म्मांश्च कल्पे तत्पुरुषेऽर्पयेत्। वामनं दशसाहस्रं धौमकल्पे हरेः कथा ।। २७२.

धार्मिक लोकांचा विचार करून, त्या कल्पात तत्पुरुष द्यावा; वामनपुराण दहा हजार श्लोकांचे आहे, आणि धौम कल्पात हरिची कथा आहे.

दद्यात् शरदि विषुवे धर्मार्थादिनिवोधनम् । कूर्मञअचाष्टसहस्रञ्च कूर्मोक्तञ्च रसातले ।। २७२.

शरद ऋतूतील विषुवेला, धर्म, अर्थ इत्यादींचे शिक्षण द्यावे; आणि कूर्मपुराण, आठ हजार श्लोकांचे, जे कूर्माने पाताळात सांगितले.

इन्द्रद्युम्नप्रसङ्गेन दद्यात्तद्धेमकूर्मवत् । त्रयोदशसहस्राणि मात्स्यं कल्पादितोऽब्रवीत् ।। २७२.

इंद्रद्युम्नाच्या प्रसंगी, ते सोन्याच्या कूर्मासह द्यावे; कल्पाच्या सुरुवातीला सांगितलेले मत्स्यपुराण तेरा हजार श्लोकांचे आहे.

मत्स्यो हि मनवे दद्याद्विषुवे हेममत्स्यवत् । गारुड़ञ्चाष्टसाहस्रं विष्णूक्तन्तार्क्षकल्पके ।। २७२.

मत्स्यपुराण विषुवेला मनुला, सोन्याच्या मत्स्यासह द्यावे; आणि गरुडपुराण, आठ हजार श्लोकांचे, जे विष्णूंनी तार्क्ष्य कल्पात सांगितले.

विश्वाण्डाद्‌गरुड़ोत्पत्तिं तद्दद्याद्धेमहंसवत् । ब्रह्मा ब्रह्माण्डमाहात्म्यमधिकृत्याब्रवीत्तु ।। २७२.

विश्वांडातून गरुडाचा जन्म, ते सोन्याच्या हंसासह द्यावे; ब्रह्मदेवाने ब्रह्मांडाचे माहात्म्य विचारपूर्वक सांगितले.

वाचकं पूजयेदादौ भोजयेत् पायसैर्द्विजान् । गोभूग्रामसुवर्णादि दद्यात्पर्वणि पर्वणि ।। २७२.

सर्वप्रथम वाचकाची पूजा करावी, आणि द्विजांना पायसाने जेवू घालावे; प्रत्येक सणासणाला गायी, जमीन, गाव, सोने इत्यादी द्यावे.

समाप्ते बारते विप्रं संहितापुस्तकान्यजेत् । शुभे देशे निवेश्याथ क्षौमवस्त्रादिनावृतान् ।। २७२.

समारंभाच्या शेवटी, ब्राह्मणाची पूजा करावी आणि संहितेची पुस्तके अर्पण करावीत; ती शुभ स्थळी ठेवून, कापडात गुंडाळावीत.

नरनारायणऔ पूज्यौ पुस्तकाः कुसुमादिभिः । गोऽन्नभूहेम दत्वाथ भोजयित्वा क्षमापयेत् ।। २७२.

नर आणि नारायण यांची पूजा करावी, आणि पुस्तके फुलांनी सजवावीत; गायी, अन्न, जमीन, सोने द्यावे, जेवू घालून क्षमा मागावी.

महादानानि देयानि रत्नानि विविधानि च । मासकौ द्वौ त्रयश्चैव मासे मासे प्रदापयेत् ।। २७२.

महादाने द्यावीत, आणि विविध रत्नेही द्यावीत; दर महिन्याला दोन किंवा तीन जोड्या वाटाव्यात.

अयनादौ श्रवकस्य दानमादौ विधीयते । श्रीतृभिः सकलैः कार्य्यं श्रावके पूजनं द्विज ।। २७२.

प्रवासाच्या सुरुवातीला भक्ताने दान द्यावे असे सांगितले आहे. सर्व पूजा कार्ये भक्तांसह, वेदपठण करणाऱ्यांसोबतच करावीत, हे द्विज.

इतिहासपुराणानां पुस्तकानि प्रयच्छति । पूजयित्वायुरारोग्यं स्वर्गमोक्षमवाप्नुयात् ।। २७२.

जो कोणी इतिहास व पुराणांच्या पुस्तकांचे दान करतो, पूजा करून, त्याला दीर्घायुष्य, उत्तम आरोग्य, स्वर्ग आणि मुक्ती मिळते.

अग्निरुवाच सूर्य्यवंशं सोमवंशं राज्ञां वंशं वदामि ते । हरेर्ब्रह्मा पद्मगोऽभून्मरीचिर्ब्रह्मणाः सुतः ।। २७३.

अग्नी म्हणाले – मी तुला सूर्यवंश आणि सोमवंश, म्हणजे राजांच्या वंशांची माहिती सांगतो. हरि ब्रह्मा झाला, तो कमळातून जन्मला, आणि मरीचि हा ब्रह्माचा पुत्र होता.

मरीचेः कश्यपस्तस्माद्विवस्वांस्तस्य पत्न्यपि । संज्ञा राज्ञी प्रभा तिस्रो राज्ञी रैवतपुत्रिका ।। २७३.

मरीचि पासून कश्यप झाला; त्याच्यापासून विवस्वान. विवस्वानाच्या तीन पत्नी – संज्ञा, राणी आणि प्रभा – या रैवताच्या कन्या होत्या.

रेवन्तं सुषुवे पुत्रं प्रभातञ्च चप्रभा रवेः । त्वाष्ट्री संज्ञा मनुं पुत्रं यमलौ यमुनां यमम् ।। २७३.

प्रभेने सूर्याला रेवंत आणि प्रभात हे दोन पुत्र दिले. त्वष्ट्री संज्ञेने मनु या पुत्राला जन्म दिला, आणि यम व यमुना हे जुळी मुले यमाला दिली.

छाया संज्ञा च सावर्णिं मनुं वैवस्वतं सुतम् । शनिञ्चि तपतीं विष्टिं संज्ञायाञ्चाश्विनौ पुनः ।। २७३.

छाया आणि संज्ञा या दोघींनी सावर्णि मनु आणि वैवस्वत मनु या पुत्रांना जन्म दिला; तसेच शनि, तपती, विष्टि आणि संज्ञेपासूनच पुन्हा अश्विनी कुमार झाले.

मनोर्वैवस्वतस्यासन् पुत्रा वे न च तत्समाः । इक्ष्वाकुश्चैव नाभागो धृष्टः शर्य्यातिरेव च ।। २७३.

वैवस्वत मनुचे अनेक पुत्र होते, पण त्यांच्यापैकी कोणीही त्याच्या तोडीचे नव्हते. त्यात इक्ष्वाकू, नाभाग, धृष्ट आणि शर्याति हे होते.

नरिष्यन्तस्तथा प्रांशुर्नाभागादिष्टसत्तमाः । करुषश्च पूषध्रश्च अयोध्यायां महाबलाः ।। २७३.

नरिष्यंत, प्रांशु, नाभाग आणि इष्ट हे श्रेष्ठ पुत्र; करुष आणि पूषध्र हे अयोध्येतील बलाढ्य राजे होते.

कन्येला च मनोरासीद्‌बुधात्तस्यां पुरूरवाः । पुरूरवसमुत्पाद्य सेला सुद्युम्नताङ्गता ।। २७३.

मनूची कन्या इला हिचे नाव होते; तिने बुधापासून पुरूरवा या पुत्राला जन्म दिला. पुरूरवा जन्मल्यानंतर इला सुद्युम्न झाली.

सुद्युम्नादुत्कलगयौ विनताश्वस्त्रयो नृपाः । उत्कलस्योत्कलं राष्ट्र विनताश्वस्य पश्चिमा ।। २७३.

सुद्युम्नापासून उत्कल, गया आणि विनताश्व हे तीन राजे झाले. उत्कलचे राज्य उत्कल प्रदेशात होते, तर विनताश्वाचे राज्य पश्चिमेकडे होते.