अग्निपुराणम्

पद्मोत्पलकदम्बैश्च श्रीर्बलं बलाद्रुमोदकैः । विष्णुपादोदकस्नानं सर्वस्नानेभ्य उत्तमम् ।। २६८.

कमळ, नीलकमळ आणि कदंब यांच्या पाण्याने श्री मिळते. बला वृक्षाच्या पाण्याने बळ मिळते. विष्णूच्या पादोदकाने स्नान करणे सर्व स्नानांमध्ये श्रेष्ठ आहे.

एकाकी एककामायेत्येकोर्कं१ विधिवच्चरेत् । अक्रन्दयति सूक्तेन प्रबध्नीयान्मणिं करे ।। २६८.

जो एकटा आहे, त्याने एकाकीपणाची इच्छा ठेवून, योग्य रीतीने सूर्योदयाच्या वेळी विधी करावा आणि 'अक्रंदयति' सूक्ताने हातात मणी बांधावा.

कुष्ठपाठा वचा शुण्ठी शङ्खलोहादिको मणिः । सर्व्वेषामेव कामानामीश्वरो भगवान् हरिः ।। २६८.

कुष्ठ, पाठा, वचा, सुंठ आणि शंख धातूचा मणी सर्व इच्छांचा स्वामी आहे; आणि भगवंत हरि सर्वांचा खरा स्वामी आहे.

तस्य संपूजनादेव सर्व्वान्कामान्समश्नुते । स्नापयित्वा घृतक्षीरैः पूजयित्वा च पित्तहा ।। २६८.

त्याच्या केवळ पूजेमुळे सर्व इच्छा पूर्ण होतात; तूप आणि दूधाने अभिषेक करून, भक्तीने पूजा केल्यावर पित्ताचे विकार दूर होतात.

पञ्चमुद्‌गबलिन्दत्वा अतिसारात् प्रमुच्यते । पञ्चगव्येन संस्नाप्य वातव्याधिं विनाशयेत् ।। २६८.

पाच प्रकारच्या मूगाच्या दाण्यांनी नैवेद्य दिल्यास अतिसारातून मुक्ती मिळते; गायीच्या पाच पदार्थांनी अभिषेक केल्यावर वाताचे रोग नाहीसे होतात.

द्विस्रेहस्नपनात् श्लेष्मरोगहा चातिपूजया । घृतं तैलं तथा क्षौद्रं स्नानन्तु त्रिरसं परं ।। २६८.

दोन वेळा तुपाने किंवा तेलाने अभिषेक केल्यावर कफाचे विकार दूर होतात; विशेष पूजेत तूप, तेल आणि मध यांनी अभिषेक करणे श्रेष्ठ मानले जाते.

स्नानं घृताम्बु द्विस्नेहं समलं घृततैलकम् । क्षौद्रमिक्षुरसं क्षीरं स्नानं त्रिमधुरं स्मृतम् ।। २६८.

तुपाच्या पाण्याने आणि दोन वेळा तूप-तेलाने अभिषेक, तसेच मध, ऊसाचा रस आणि दूध यांनी केलेला अभिषेक 'तीन गोडींचे स्नान' म्हणून ओळखले जाते.

घृतमिक्षुरसं तैलं क्षौद्रञ्च त्रिरसं श्रिये । अनुलेपस्त्रिशुक्लस्तु कर्पूरोशीरचन्दनैः ।। २६८.

तूप, ऊसाचा रस, तेल आणि मध — ही तीन गोडी श्रीमंतीसाठी वापरतात; कर्पूर, उशिर आणि चंदन यांनी बनवलेला 'तीन पांढऱ्या रंगाचा उटणे' श्रेष्ठ मानले जाते.

चन्दनागुरुकर्पूरमृगदर्पैः सकुङ्कुमैः । पञ्चानुलेपनं विष्णोः सर्वकामफलप्रदं ।। २६८.

चंदन, अगर, कर्पूर, कस्तुरी आणि केशर — ही पाच उटणी विष्णूला अर्पण केल्यावर सर्व इच्छा पूर्ण होतात.

त्रिसुगन्धञअच कर्पूरं तथा चन्दनकुङ्कुमैः । मृगदर्पं सकर्पूरं मलयं सर्व्वकामदम् ।। २६८.

कर्पूर, चंदन आणि केशर — ही तीन सुवासिक द्रव्ये; कस्तुरी, कर्पूर आणि मलयगिरीचे चंदन सर्व इच्छा पूर्ण करतात.

जातीफलं सकर्पूरं चन्दनञ्च त्रिशीतकम् । पीतानि शुक्लवर्णानि तथा शुक्लानि भार्गव ।। २६८.

जायफळ, कर्पूर, चंदन आणि तीन थंड द्रव्ये; हे पिवळ्या, पांढऱ्या आणि शुभ्र रंगात, हे भार्गव.

कृष्णानि चैव रक्तानि पञ्चवर्णानि निर्द्दिशेत् । उत्पलं पद्मजाती च त्रिशीतं हरिपूजने ।। २६८.

काळे आणि लाल — असे पाच रंग सांगितले आहेत; कमळ, पद्म आणि तीन थंड द्रव्ये हरिपूजेत वापरतात.

कुङ्कुमं रक्तपद्मानि त्रिरक्तं रक्तमुत्पलं । धूपदीपादिभिः प्रार्च्य विष्णुं शान्तिर्भवेन्नृणां ।। २६८.

केशर, लाल कमळ, तीन प्रकारचे लाल आणि लाल उत्पल; धूप, दिवा इत्यादींनी विष्णूची पूजा केल्यावर लोकांना शांती मिळते.

चतुरस्रकरे कुण्डे ब्राह्मणाश्चाष्ट षोडस । लक्षहोमङ्कोटिहोमन्तिलाज्ययवधान्यकैः ।। २६८.

चौकोनी वेदीत, आठ किंवा सोळा ब्राह्मणांनी लाखो-कोटी वेळा तिळ, तूप, ज्वारी आणि धान्यांनी होम करावा.

पुष्कर उवाच कर्म्म सांवत्सरं राज्ञां जन्मर्क्षे पूजयेच्च तं । मासि मासि च संक्रान्तौ सूर्य्यसोमादिदेवताः ।। २६८.

पुष्कर म्हणतो: राजाने आपला जन्मनक्षत्रावर दरवर्षी तो विधी करावा; प्रत्येक महिन्यात संक्रांतीच्या दिवशी सूर्य, चंद्र वगैरे देवतांची पूजा करावी.

अगस्त्यस्योदयेऽगस्त्यञ्चातुर्म्मास्यं हरिं यजेत् । शयनोत्थापने पञ्चदिनं कुर्य्यात्समुत्सवम् ।। २६८.

अगस्त्याचा उदय झाल्यावर, चार महिन्यांत अगस्त्य आणि हरिची पूजा करावी; शयन आणि उठण्याचा उत्सव पाच दिवस साजरा करावा.

प्रोष्ठपादे सिते पक्षे प्रतिपत्प्रभृतिक्रमात् । शिबिरात् पूर्वदिग्भागे शक्रार्थं भवनञ्चरेत् ।। २६८.

प्रोष्ठपद महिन्यात शुक्ल पक्षात प्रतिपदापासून, पूर्व दिशेला तंबूच्या पुढे इंद्रासाठी घर बांधावे.

तत्र शक्रध्वजं स्थाप्य शचीं शक्रञ्च पूजयेत् । अष्टम्यां वाद्यघोषेण तान्तु यष्टिं प्रवेशयेत् ।। २६८.

तेथे इंद्राचा ध्वज उभारावा आणि शची व इंद्राची पूजा करावी; अष्टमीला वाद्यांच्या गजरात दोऱ्याची काठी आणावी.

एकादश्यां सोपवासो द्वादश्यां केतुमुत्थितम् । यजेद्वस्त्रादिसंवीतं घटस्थं सुरपं शचीं ।। २६८.

एकादशीला उपवास करावा; द्वादशीला ध्वज उभारावा; वस्त्रांनी सजवलेल्या, कलशात ठेवलेल्या देवेंद्र व शचीची पूजा करावी.

वर्द्धस्वेन्द्र जितामित्र वृत्रहन् पाकशासन । देव देव महाभाग त्वं हि भूमिष्ठतां गतः ।। २६८.

वाढ, हे इंद्रा, शत्रूंना जिंकणारा, वृत्राचा वध करणारा, पाकशासनाचा अधिपती; हे महाभाग देव, तू पृथ्वीवर येऊन वसला आहेस.

त्वं प्रभुः शाश्वतश्चैव सर्व्वभूतहिते रतः । अनन्ततेजा वै राजो यशोजयविवर्द्धनः ।। २६८.

तू शाश्वत प्रभू आहेस, सर्व जीवांच्या कल्याणात रमणारा; अनंत तेजाचा, कीर्ती आणि विजय वाढवणारा राजा आहेस.

तेजस्ते वर्द्धयन्त्वेते देवाः शक्रः सुवृष्टिकृत् । ब्रह्मविष्णुमहेशाश्च कार्त्तिकेयो विनायकः ।। २६८.

हे सर्व देव तुझ्या तेजात वाढ करतात – इंद्र जो उत्तम पाऊस पाडतो, ब्रह्मा, विष्णु, महेश, कार्तिकेय आणि विनायक.

आदित्या वसवो रुद्राः साध्याश्च भृगवो दिशः । मरुद्गणा लोकपाला ग्रहा यक्षादिनिम्नगाः ।। २६८.

आदित्य, वसु, रुद्र, साध्य, भृगु, दिशा, मरुतगण, लोकपाल, ग्रह, यक्ष आणि नद्या – हे सर्व.

समुद्रा श्रीर्मही गौरी चण्डिका च सरस्वती । प्रवर्त्तयन्तु ते तेजो जय शक्र शचीपते ।। २६८.

समुद्र, श्री, पृथ्वी, गौरी, चंडिका आणि सरस्वती तुझे तेज प्रकट करो; शचीपती इंद्रा, तुला विजय लाभो.

तव चापि जयान्नित्यं मम सम्पद्यतां शुभं । प्रसीद राज्ञां विप्राणां प्रजानामपि सर्वशः ।। २६८.

तुझ्या विजयामुळे मला नेहमीच शुभ घडो; राजे, ब्राह्मण आणि सर्व प्रजेला कृपा कर.

भवत्प्रसादात् पृथिवी नित्यं शस्यवती भवेत् । शिवं भवतु निर्व्विघ्नं शाम्यन्तामीतयो भृशं ।। २६८.

तुझ्या कृपेने पृथ्वी नेहमी धान्याने समृद्ध राहो; सर्वत्र मंगल आणि विघ्नरहित स्थिती असो, दुःख शांत होवोत.

मन्त्रेणेन्द्रं समभ्यर्च्च्य जितभूः स्वर्गमाप्नुयात् । भद्रकालीं पटे लिख्य पूजयेदाश्विने जये ।। २६८.

मंत्राने इंद्राची पूजा केल्याने पृथ्वी जिंकणारा स्वर्ग मिळवतो; अश्विनी काळात कापडावर भद्रकाळीचे चित्र काढून तिची विजयासाठी पूजा करावी.

शुक्लपक्षे तथाष्टम्यामायुधं कार्म्मुकं ध्वजम् । छत्रञ्च राजलिङ्गानि शस्त्राद्यं कुसुमादिभिः ।। २६८.

शुक्ल पक्षातील अष्टमीला शस्त्रे, धनुष्य, ध्वज, छत्र, राजचिन्हे आणि इतर आयुधे फुलांनी इत्यादींनी पूजावीत.

जाग्रन्निशि बलिन्दद्याद् द्वितीयेऽह्नि पुनर्यजेत् । भद्रकालि महाकालि दुर्गे दुर्गार्त्तिहारिणि ।। २६८.

रात्री जागरण करून बलि द्यावी, दुसऱ्या दिवशी पुन्हा यज्ञ करावा – भद्रकाळी, महाकाळी, दुर्गा, दु:ख दूर करणारी देवी, हिला उद्देशून.