अग्निपुराणम्

भोजयेद्‌ब्राह्मणान्दद्याद्वस्त्रयुग्मं गुरोरपि । विनायकं ग्रहान्प्रार्च्य श्रियं कर्म्मफलं लभेत् ।। २६६.

ब्राह्मणांना जेवू घालावे आणि गुरुला देखील वस्त्रांची जोडी द्यावी. विनायक आणि ग्रहांची पूजा केल्यावर श्री आणि कर्माचे फळ मिळते.

पुष्कर उवाच स्नानं माहेश्रं वक्ष्ये राजादेर्जयवर्द्धनम् । दानवेन्द्राय बलये यज्जगादोशनाः पुरा ।। २६७.

पुष्कर म्हणतो: मी आता माहेश्वर स्नान सांगतो, जे राजांना विजय मिळवून देणारे आहे आणि पूर्वी उशनाने बल या दानवाधिपतीला दिले होते.

पञ्चामृतैस्तु संस्नाप्य पूजयेच्छूलपाणिनं । स्नानान्यन्यानि वक्ष्यामि सर्वदा विजयाय ते ।। २६७.

पंचामृतांनी स्नान करून त्रिशूळधारी भगवानाची पूजा करावी. मी आणखी काही स्नानविधी सांगतो, जे नेहमी विजय मिळवून देतात.

स्नानं घृतेन कथितमायुष्यवर्द्धनं परम् । गोमयेन च लक्ष्मीः स्याद् गोमूत्रेणाघमर्द्दनम् ।। २६७.

तुपाने स्नान केल्याने आयुष्य फार वाढते. गोमयाने लक्ष्मी मिळते आणि गोमूत्राने पापांचा नाश होतो.

क्षीरेण बलबुद्धिः स्याद्दध्ना लक्षअमीविवर्द्धनं । कुशोदकेन पापान्तः वञ्चगव्येन सर्वभाक् ।। २६७.

दुधाने स्नान केल्याने बळ आणि बुद्धी मिळते. दह्याने लक्ष्मी वाढते. कुशाच्या पाण्याने पापांचा अंत होतो आणि पंचगव्याने सर्व काही साध्य होते.

शतमूलेन सर्वाप्तिर्गोश्रृङ्गोदकतोऽर्घजित् । पलाशविल्वकमलकुशस्नानन्तु सर्व्वदं ।। २६७.

शतमूळाच्या पाण्याने सर्व काही मिळते. गाईच्या शिंगातील पाण्याने शत्रूवर विजय मिळतो. पलाश, बेल, कमळ आणि कुश यांच्या स्नानाने सर्व लाभ मिळतात.

वचा हरिद्रे द्वे मुस्तं स्नानं रक्षोहणं परं । आयुष्यञ्च यशस्यञ्च धर्म्ममेधाविवर्द्धनम् ।। २६८.

वचा, दोन प्रकारची हळद आणि मुस्ता यांच्या स्नानाने मोठ्या प्रमाणात संरक्षण मिळते, तसेच आयुष्य, कीर्ती, धर्म आणि मेधा वाढते.

हैमाद्भिश्चैव माङ्गल्यं रूप्यताम्रोदकैस्तथा । रत्नोदकैस्तु विज्यः सौभाग्यञ्च प्रियङ्गुणा ।। २६८.

सोन्याच्या पाण्याने स्नान केल्याने मंगल मिळते, चांदी आणि तांब्याच्या पाण्यानेही तसेच. रत्नांच्या पाण्याने विजय मिळतो आणि प्रियंगूच्या बियांनी सौभाग्य मिळते.

फलाद्बिश्च तथारोग्यं धात्र्यद्भिः परमां श्रियम् । तिलसिद्धार्थकैर्ल्लक्ष्मीः सौभाग्यञ्च प्रियङ्गुणा ।। २६८.

फळांच्या पाण्याने आरोग्य मिळते, आवळ्याच्या पाण्याने उत्तम श्री मिळते. तीळ, मोहरी आणि प्रियंगूच्या बियांनी लक्ष्मी आणि सौभाग्य मिळते.

पद्मोत्पलकदम्बैश्च श्रीर्बलं बलाद्रुमोदकैः । विष्णुपादोदकस्नानं सर्वस्नानेभ्य उत्तमम् ।। २६८.

कमळ, नीलकमळ आणि कदंब यांच्या पाण्याने श्री मिळते. बला वृक्षाच्या पाण्याने बळ मिळते. विष्णूच्या पादोदकाने स्नान करणे सर्व स्नानांमध्ये श्रेष्ठ आहे.

एकाकी एककामायेत्येकोर्कं१ विधिवच्चरेत् । अक्रन्दयति सूक्तेन प्रबध्नीयान्मणिं करे ।। २६८.

जो एकटा आहे, त्याने एकाकीपणाची इच्छा ठेवून, योग्य रीतीने सूर्योदयाच्या वेळी विधी करावा आणि 'अक्रंदयति' सूक्ताने हातात मणी बांधावा.

कुष्ठपाठा वचा शुण्ठी शङ्खलोहादिको मणिः । सर्व्वेषामेव कामानामीश्वरो भगवान् हरिः ।। २६८.

कुष्ठ, पाठा, वचा, सुंठ आणि शंख धातूचा मणी सर्व इच्छांचा स्वामी आहे; आणि भगवंत हरि सर्वांचा खरा स्वामी आहे.

तस्य संपूजनादेव सर्व्वान्कामान्समश्नुते । स्नापयित्वा घृतक्षीरैः पूजयित्वा च पित्तहा ।। २६८.

त्याच्या केवळ पूजेमुळे सर्व इच्छा पूर्ण होतात; तूप आणि दूधाने अभिषेक करून, भक्तीने पूजा केल्यावर पित्ताचे विकार दूर होतात.

पञ्चमुद्‌गबलिन्दत्वा अतिसारात् प्रमुच्यते । पञ्चगव्येन संस्नाप्य वातव्याधिं विनाशयेत् ।। २६८.

पाच प्रकारच्या मूगाच्या दाण्यांनी नैवेद्य दिल्यास अतिसारातून मुक्ती मिळते; गायीच्या पाच पदार्थांनी अभिषेक केल्यावर वाताचे रोग नाहीसे होतात.

द्विस्रेहस्नपनात् श्लेष्मरोगहा चातिपूजया । घृतं तैलं तथा क्षौद्रं स्नानन्तु त्रिरसं परं ।। २६८.

दोन वेळा तुपाने किंवा तेलाने अभिषेक केल्यावर कफाचे विकार दूर होतात; विशेष पूजेत तूप, तेल आणि मध यांनी अभिषेक करणे श्रेष्ठ मानले जाते.

स्नानं घृताम्बु द्विस्नेहं समलं घृततैलकम् । क्षौद्रमिक्षुरसं क्षीरं स्नानं त्रिमधुरं स्मृतम् ।। २६८.

तुपाच्या पाण्याने आणि दोन वेळा तूप-तेलाने अभिषेक, तसेच मध, ऊसाचा रस आणि दूध यांनी केलेला अभिषेक 'तीन गोडींचे स्नान' म्हणून ओळखले जाते.

घृतमिक्षुरसं तैलं क्षौद्रञ्च त्रिरसं श्रिये । अनुलेपस्त्रिशुक्लस्तु कर्पूरोशीरचन्दनैः ।। २६८.

तूप, ऊसाचा रस, तेल आणि मध — ही तीन गोडी श्रीमंतीसाठी वापरतात; कर्पूर, उशिर आणि चंदन यांनी बनवलेला 'तीन पांढऱ्या रंगाचा उटणे' श्रेष्ठ मानले जाते.

चन्दनागुरुकर्पूरमृगदर्पैः सकुङ्कुमैः । पञ्चानुलेपनं विष्णोः सर्वकामफलप्रदं ।। २६८.

चंदन, अगर, कर्पूर, कस्तुरी आणि केशर — ही पाच उटणी विष्णूला अर्पण केल्यावर सर्व इच्छा पूर्ण होतात.

त्रिसुगन्धञअच कर्पूरं तथा चन्दनकुङ्कुमैः । मृगदर्पं सकर्पूरं मलयं सर्व्वकामदम् ।। २६८.

कर्पूर, चंदन आणि केशर — ही तीन सुवासिक द्रव्ये; कस्तुरी, कर्पूर आणि मलयगिरीचे चंदन सर्व इच्छा पूर्ण करतात.

जातीफलं सकर्पूरं चन्दनञ्च त्रिशीतकम् । पीतानि शुक्लवर्णानि तथा शुक्लानि भार्गव ।। २६८.

जायफळ, कर्पूर, चंदन आणि तीन थंड द्रव्ये; हे पिवळ्या, पांढऱ्या आणि शुभ्र रंगात, हे भार्गव.

कृष्णानि चैव रक्तानि पञ्चवर्णानि निर्द्दिशेत् । उत्पलं पद्मजाती च त्रिशीतं हरिपूजने ।। २६८.

काळे आणि लाल — असे पाच रंग सांगितले आहेत; कमळ, पद्म आणि तीन थंड द्रव्ये हरिपूजेत वापरतात.

कुङ्कुमं रक्तपद्मानि त्रिरक्तं रक्तमुत्पलं । धूपदीपादिभिः प्रार्च्य विष्णुं शान्तिर्भवेन्नृणां ।। २६८.

केशर, लाल कमळ, तीन प्रकारचे लाल आणि लाल उत्पल; धूप, दिवा इत्यादींनी विष्णूची पूजा केल्यावर लोकांना शांती मिळते.

चतुरस्रकरे कुण्डे ब्राह्मणाश्चाष्ट षोडस । लक्षहोमङ्कोटिहोमन्तिलाज्ययवधान्यकैः ।। २६८.

चौकोनी वेदीत, आठ किंवा सोळा ब्राह्मणांनी लाखो-कोटी वेळा तिळ, तूप, ज्वारी आणि धान्यांनी होम करावा.

पुष्कर उवाच कर्म्म सांवत्सरं राज्ञां जन्मर्क्षे पूजयेच्च तं । मासि मासि च संक्रान्तौ सूर्य्यसोमादिदेवताः ।। २६८.

पुष्कर म्हणतो: राजाने आपला जन्मनक्षत्रावर दरवर्षी तो विधी करावा; प्रत्येक महिन्यात संक्रांतीच्या दिवशी सूर्य, चंद्र वगैरे देवतांची पूजा करावी.

अगस्त्यस्योदयेऽगस्त्यञ्चातुर्म्मास्यं हरिं यजेत् । शयनोत्थापने पञ्चदिनं कुर्य्यात्समुत्सवम् ।। २६८.

अगस्त्याचा उदय झाल्यावर, चार महिन्यांत अगस्त्य आणि हरिची पूजा करावी; शयन आणि उठण्याचा उत्सव पाच दिवस साजरा करावा.

प्रोष्ठपादे सिते पक्षे प्रतिपत्प्रभृतिक्रमात् । शिबिरात् पूर्वदिग्भागे शक्रार्थं भवनञ्चरेत् ।। २६८.

प्रोष्ठपद महिन्यात शुक्ल पक्षात प्रतिपदापासून, पूर्व दिशेला तंबूच्या पुढे इंद्रासाठी घर बांधावे.

तत्र शक्रध्वजं स्थाप्य शचीं शक्रञ्च पूजयेत् । अष्टम्यां वाद्यघोषेण तान्तु यष्टिं प्रवेशयेत् ।। २६८.

तेथे इंद्राचा ध्वज उभारावा आणि शची व इंद्राची पूजा करावी; अष्टमीला वाद्यांच्या गजरात दोऱ्याची काठी आणावी.

एकादश्यां सोपवासो द्वादश्यां केतुमुत्थितम् । यजेद्वस्त्रादिसंवीतं घटस्थं सुरपं शचीं ।। २६८.

एकादशीला उपवास करावा; द्वादशीला ध्वज उभारावा; वस्त्रांनी सजवलेल्या, कलशात ठेवलेल्या देवेंद्र व शचीची पूजा करावी.