अग्निपुराणम्

इन्द्रोऽभिषिक्तो गुरुणा पुरा दैत्यान् जघान् ह । लिक्पालस्नानङ्कथितं संग्रामादौ जयादिकं ।। २६५.

पूर्वी इंद्राचा गुरुने अभिषेक केला आणि त्याने दैत्यांचा नाश केला; लोकपालांचे स्नान सांगितले आहे, ज्यामुळे युद्धाच्या सुरुवातीला विजय मिळतो.

पुष्कर उवाच विनायकोपसृष्टानां स्नानं सर्वकरं वदे । विनायकः कर्म्मविघ्नसिद्ध्यर्थं विनियोजितः ।। २६६.

पुष्कर म्हणाला: विनायकाने त्रस्त झालेल्यांसाठी सर्व कार्यसिद्धीसाठी आणि विघ्न दूर करण्यासाठी केले जाणारे सर्वसामान्य स्नान मी सांगतो.

गणानामाधिपत्ये च केशवेशपितामहैः । स्वप्नेवगाहतेऽत्यर्थं जलं मुण्डांश्च पश्यति ।। २६६.

गणांचा अधिपती म्हणून केशव आणि पितामह यांच्या इच्छेने विनायक स्वप्नात दिसतो, ज्यामुळे माणसाला वारंवार पाणी आणि मुंडण केलेली माणसे दिसतात.

विनायकोपसृष्टस्तु क्रव्यादानधिरोहति । व्रजमानस्तथात्मानं मन्यतेऽनुगतम्परैः ।। २६६.

विनायकाने बाधित झाल्यावर माणसावर मांसाहारी भूतांचा प्रभाव होतो; जाताना आपल्यामागे कोणी तरी आहे असे वाटते.

विमना विफलारम्भः संसीदत्यनिमित्ततः । कन्या वरं न चाप्नोति च चापत्यं वराङ्गना ।। २६६.

मन खचते, प्रयत्न निष्फळ होतात, कोणतीही कारण नसताना अपयश येते; कन्येला वर मिळत नाही आणि सुंदर स्त्रीला संतती होत नाही.

आचार्य्यत्वं श्रोत्रियश्च न शिष्योऽध्ययनं लबेत् । धनी न लाभमाप्नोति न कृषिञ्च कृषीबलः ।। २६६.

कोणालाही आचार्यपद किंवा वेदाध्ययन मिळत नाही, शिष्याला शिक्षण मिळत नाही; धनिकाला लाभ होत नाही आणि शेतकऱ्याला शेतीत यश येत नाही.

राजा राज्यं न चाप्नोति स्नपननतस्य कारयेत् । हस्तपुष्याश्वयुक्सौम्ये वैष्णवे भद्रपीठके ।। २६६.

राजाला राज्य मिळत नाही; अशा व्यक्तीसाठी हस्त, पुष्य, अश्वयुक्त, सौम्य या शुभ नक्षत्रांत आणि वैष्णव महिन्यात शुभ आसनावर स्नान विधी करावा.

गौरसर्षपकल्केन साज्येनोत्सादितस्य च । सर्वौषधैः सर्वगन्धैः प्रलिप्तशिरसस्तथा ।। २६६.

गायीच्या तुपाचा आणि मोहरीच्या कळकाचा लेप लावावा, तसेच सर्व औषधी आणि सुवासिक द्रव्यांनी डोकेही लिपून घ्यावे.

चतुर्भिः कलसैः स्नानन्तेषु सर्वौषधीः क्षिपेत् । अश्वस्थानाद्‌गजस्थानाद्वल्मीकात् सङ्गमाद्‌ध्रदात् ।। २६६.

स्नानानंतर चार कलशांमध्ये सर्व औषधी टाकाव्यात; हे घोड्यांच्या, हत्तींच्या जागेतून, वाळवीच्या घरातून, संगमातून आणि तळ्यातून आणाव्यात.

मृत्तिकां रोजनाङ्गन्धङ्गुग्गुलुन्तेषु निक्षिपेत् । सहस्राक्षं शतधारमृषिभिः पावनं कृतम् ।। २६६.

माती, रोजना, सुवासिक द्रव्ये आणि गुग्गुळ या कलशांत ठेवाव्यात; ऋषींनी तयार केलेले हजार डोळ्यांचे, शंभर धारांचे पवित्र पाणी वापरावे.

तेन त्वामभिषिञ्चामि पावमान्यः पुनन्तु ते । भगन्ते वरुणो राजा भगं सूर्य्यो बृहस्पतिः ।। २६६.

त्या पाण्याने मी तुला अभिषेक करतो; पवित्र पाणी तुला शुद्ध करो. वरुण राजा, सूर्य आणि बृहस्पती तुला भाग्य देवो.

भगमिन्द्रश्च वायुश्च भगं सप्तर्षयो ददुः । यक्ते केशेषु दौर्भाग्यं सीमन्ते यच्च मूर्द्धनि ।। २६६.

इंद्र, वायू आणि सप्तर्षी तुला भाग्य देवोत. केसात, सिमंतात आणि डोक्यावर असलेले दुर्भाग्य—

ललाटे कर्णयोरक्ष्णोरापस्तद्‌घ्नन्तु सर्वदा । दर्भपिञ्जलिमादाय वामहस्ते ततो गुरुः ।। २६६.

कपाळावर, कानांवर आणि डोळ्यांवर—हे पाणी नेहमीच दूर करो. मग गुरु डाव्या हातात कुश घेवून—

स्नातस्य सार्षपन्तैलं श्रुवेणौडुम्बरेण च । जुहुयान्मूर्द्धनि कुशान् सव्येन परिगृहाय च ।। २६६.

स्नान झालेल्याला उडुंबराच्या चमच्याने मोहरीचे तेल अर्पण करावे; डाव्या हातात कुश धरून डोक्यावर ते ओतावे.

मितश्च सम्मितश्चैव तथा शालककण्टकौ । कुष्माण्डो राजपुत्रश्च एतैः स्वाहासमन्वितैः ।। २६६.

मित, सम्मित, शालक, काटका, कुश्मांड आणि राजपुत्र—या सर्वांना स्वाहा म्हणत अर्पण करावे.

नामभिर्बलिमन्त्रैश्च नमस्कारसमन्वितैः । दद्याच्चतुष्पथे शूर्पे कुशानास्तीर्य्य सर्व्वतः ।। २६६.

नावांनी, बलिदानाच्या मंत्रांनी आणि नमस्कारांनी युक्त अशा रीतीने, चौकात सर्व बाजूंनी सूपावर कुश घालून तेथे अर्पण करावे.

कृताकृतांस्तण्डुलांश्च पललौदनमेव च । मत्स्यान्पङ्कांस्तथैवामान् पुष्पं चित्रं सुरां त्रिधा ।। २६६.

शिजवलेला आणि न शिजवलेला तांदूळ, पेज, मासे, चिखल, विविध फुले आणि तीन प्रकारची मद्ये यांचा नैवेद्य द्यावा.

मुलकं पूरिकां पूपांस्तथैवैण्डविकास्रजः । दध्यन्नं पायसं पिष्टं मोदकं गुड़मर्पयेत् ।। २६६.

मुळा, पुरी, पिठाचे गोड पदार्थ, साखरफुटाणे, दहीभात, पायस, पीठाचे पदार्थ, मोदक आणि गूळ यांचा नैवेद्य अर्पण करावा.

विनायकस्य जननीमुपतिष्ठेत्ततोऽम्बिकां । दूर्व्वासर्षपपुष्पाणां दत्त्वार्घ्यं पूर्णमञ्जलिं ।। २६६.

विनायकाची माता आणि नंतर अंबिका यांची पूजा करावी. दुर्वा, मोहरी आणि फुलांनी भरलेला पूर्ण अंजली अर्घ्य म्हणून द्यावा.

रूपं देहि यशो देहि सौभाग्यं सुभगे मम । पुत्रं देहि धनं देहि सर्व्वान् कामांश्च देहि मे ।। २६६.

माझ्या रूपाला, कीर्तीला, सौभाग्याला वाढ दे. मला पुत्र, धन आणि सर्व इच्छित गोष्टी दे, हे शुभेच्छा देणाऱ्या देवी.

भोजयेद्‌ब्राह्मणान्दद्याद्वस्त्रयुग्मं गुरोरपि । विनायकं ग्रहान्प्रार्च्य श्रियं कर्म्मफलं लभेत् ।। २६६.

ब्राह्मणांना जेवू घालावे आणि गुरुला देखील वस्त्रांची जोडी द्यावी. विनायक आणि ग्रहांची पूजा केल्यावर श्री आणि कर्माचे फळ मिळते.

पुष्कर उवाच स्नानं माहेश्रं वक्ष्ये राजादेर्जयवर्द्धनम् । दानवेन्द्राय बलये यज्जगादोशनाः पुरा ।। २६७.

पुष्कर म्हणतो: मी आता माहेश्वर स्नान सांगतो, जे राजांना विजय मिळवून देणारे आहे आणि पूर्वी उशनाने बल या दानवाधिपतीला दिले होते.

पञ्चामृतैस्तु संस्नाप्य पूजयेच्छूलपाणिनं । स्नानान्यन्यानि वक्ष्यामि सर्वदा विजयाय ते ।। २६७.

पंचामृतांनी स्नान करून त्रिशूळधारी भगवानाची पूजा करावी. मी आणखी काही स्नानविधी सांगतो, जे नेहमी विजय मिळवून देतात.

स्नानं घृतेन कथितमायुष्यवर्द्धनं परम् । गोमयेन च लक्ष्मीः स्याद् गोमूत्रेणाघमर्द्दनम् ।। २६७.

तुपाने स्नान केल्याने आयुष्य फार वाढते. गोमयाने लक्ष्मी मिळते आणि गोमूत्राने पापांचा नाश होतो.

क्षीरेण बलबुद्धिः स्याद्दध्ना लक्षअमीविवर्द्धनं । कुशोदकेन पापान्तः वञ्चगव्येन सर्वभाक् ।। २६७.

दुधाने स्नान केल्याने बळ आणि बुद्धी मिळते. दह्याने लक्ष्मी वाढते. कुशाच्या पाण्याने पापांचा अंत होतो आणि पंचगव्याने सर्व काही साध्य होते.

शतमूलेन सर्वाप्तिर्गोश्रृङ्गोदकतोऽर्घजित् । पलाशविल्वकमलकुशस्नानन्तु सर्व्वदं ।। २६७.

शतमूळाच्या पाण्याने सर्व काही मिळते. गाईच्या शिंगातील पाण्याने शत्रूवर विजय मिळतो. पलाश, बेल, कमळ आणि कुश यांच्या स्नानाने सर्व लाभ मिळतात.

वचा हरिद्रे द्वे मुस्तं स्नानं रक्षोहणं परं । आयुष्यञ्च यशस्यञ्च धर्म्ममेधाविवर्द्धनम् ।। २६८.

वचा, दोन प्रकारची हळद आणि मुस्ता यांच्या स्नानाने मोठ्या प्रमाणात संरक्षण मिळते, तसेच आयुष्य, कीर्ती, धर्म आणि मेधा वाढते.

हैमाद्भिश्चैव माङ्गल्यं रूप्यताम्रोदकैस्तथा । रत्नोदकैस्तु विज्यः सौभाग्यञ्च प्रियङ्गुणा ।। २६८.

सोन्याच्या पाण्याने स्नान केल्याने मंगल मिळते, चांदी आणि तांब्याच्या पाण्यानेही तसेच. रत्नांच्या पाण्याने विजय मिळतो आणि प्रियंगूच्या बियांनी सौभाग्य मिळते.