अग्निपुराणम्

अम्बरीञ्चैव मञ्जिष्ठां मांसीयासकमर्दनैः । प्रियङ्गुसर्षपं कुष्ठम्बलाम्ब्राह्मीञ्च कुङ्कुमं ।। २६५.

अंबर, मंजीष्ठा, मांसी, यासक, प्रियंगू, मोहरी, कुंठ, आंबळा, ब्राह्मी आणि केशर — हेही घ्यावं.

पञ्चगव्यं शक्तुमिश्रं उद्वर्त्त्य स्नानमाचरेत् । मण्डले कर्णिकायाञ्च विष्णुं ब्राह्मणमर्च्चयेत् ।। २६५.

पंचगव्य आणि पीठ मिसळून अंगाला उटण लावावं, मग स्नान करावं; स्नानाच्या जागेच्या मध्यभागी विष्णू आणि ब्राह्मणाची पूजा करावी.

स्नानमण्डलकान् दिक्षु कुर्य्याच्चैव वादिक्षु च । विष्णुब्रह्मेशशक्रादींस्तदस्त्राण्यर्घ्य होमयेत् ।। २६५.

स्नानाच्या जागेत सर्व दिशांना आणि उपदिशांना मंडळ काढावं; विष्णू, ब्रह्मा, शंकर, इंद्र आणि इतरांच्या अस्त्रांना अर्घ्य आणि होम करावा.

एकैकस्य त्वष्टशतं समिधस्तु तिलान् घृतं । भद्रः सुभद्रः सिद्धार्थः कलसाः पुष्टिवर्द्धनाः ।। २६५.

प्रत्येकासाठी एकशे आठ समिधा, तीळ आणि तूप घ्यावं; भद्र, सुभद्र, सिद्धार्थ, कलश आणि समृद्धी वाढवणारे यांचा वापर करावा.

अमोघश्चित्रबानुश्च पर्ज्जन्योऽथ सुदर्शनः । स्थापयेत्तु घटानेतान् साश्विरुद्रमरुद्‌गणान् ।। २६५.

अमोग, चित्रबाणू, पर्जन्य, आणि सुदर्शन — हे कलश ठेवावेत, तसेच अश्विन, रुद्र आणि मरुतगणांसह.

विश्वे देवास्तथा दैत्या वसवो मुनयस्तथा । आवेशयन्तु सुप्रीतास्तथान्या अपि देवताः ।। २६५.

सर्व देव, दैत्य, वसु, ऋषी आणि इतर देवता आनंदाने या कलशात वास करोत.

ओषधीर्न्निक्षिपेत् कुम्भे जयन्तीं विजयां जयां । शतावरीं शतपुष्पां विष्णुक्रान्तापराजिताम् ।। २६५.

कलशात जयंती, विजय, जया, शतावरी, शतपुष्पा, विष्णुक्रांता आणि अपराजिता या औषधी ठेवाव्यात.

उयोतिष्मतीमतिबलाञ्चन्दनोशीरकेशरं । कस्तूरिकाञ्च कर्पूरं बालकं पत्रकं त्वचं ।। २६५.

प्रकाशमान आणि सामर्थ्यवान चंदन, उशीरा, केशर, कस्तुरी, कापूर, बालक, पत्र आणि साल यांचा समावेश करावा.

जातीफलं लवङ्गञ्च मृत्तिकां पञअचगव्यकं । भद्रपीठे स्थितं साध्यं स्नापयेयुर्द्विजा बलात् ।। २६५.

जातीफळ, लवंग, माती आणि गायीचे पाच पदार्थ, हे सर्व शुभ आसनावर ठेवून तयार करावेत आणि ब्राह्मणांनी त्या व्यक्तीला जोराने स्नान घालावे.

राजाभिषेकमन्त्रोक्तदेवानां होमकाः पृथक् । पूर्णाहुतिन्ततो दत्वा गुरवे दक्षिणां ददेत् ।। २६५.

राज्याभिषेकाच्या मंत्रात सांगितलेल्या देवतांसाठी स्वतंत्र हवन करावे; पूर्ण आहुती दिल्यावर गुरूंना दक्षिणा द्यावी.

इन्द्रोऽभिषिक्तो गुरुणा पुरा दैत्यान् जघान् ह । लिक्पालस्नानङ्कथितं संग्रामादौ जयादिकं ।। २६५.

पूर्वी इंद्राचा गुरुने अभिषेक केला आणि त्याने दैत्यांचा नाश केला; लोकपालांचे स्नान सांगितले आहे, ज्यामुळे युद्धाच्या सुरुवातीला विजय मिळतो.

पुष्कर उवाच विनायकोपसृष्टानां स्नानं सर्वकरं वदे । विनायकः कर्म्मविघ्नसिद्ध्यर्थं विनियोजितः ।। २६६.

पुष्कर म्हणाला: विनायकाने त्रस्त झालेल्यांसाठी सर्व कार्यसिद्धीसाठी आणि विघ्न दूर करण्यासाठी केले जाणारे सर्वसामान्य स्नान मी सांगतो.

गणानामाधिपत्ये च केशवेशपितामहैः । स्वप्नेवगाहतेऽत्यर्थं जलं मुण्डांश्च पश्यति ।। २६६.

गणांचा अधिपती म्हणून केशव आणि पितामह यांच्या इच्छेने विनायक स्वप्नात दिसतो, ज्यामुळे माणसाला वारंवार पाणी आणि मुंडण केलेली माणसे दिसतात.

विनायकोपसृष्टस्तु क्रव्यादानधिरोहति । व्रजमानस्तथात्मानं मन्यतेऽनुगतम्परैः ।। २६६.

विनायकाने बाधित झाल्यावर माणसावर मांसाहारी भूतांचा प्रभाव होतो; जाताना आपल्यामागे कोणी तरी आहे असे वाटते.

विमना विफलारम्भः संसीदत्यनिमित्ततः । कन्या वरं न चाप्नोति च चापत्यं वराङ्गना ।। २६६.

मन खचते, प्रयत्न निष्फळ होतात, कोणतीही कारण नसताना अपयश येते; कन्येला वर मिळत नाही आणि सुंदर स्त्रीला संतती होत नाही.

आचार्य्यत्वं श्रोत्रियश्च न शिष्योऽध्ययनं लबेत् । धनी न लाभमाप्नोति न कृषिञ्च कृषीबलः ।। २६६.

कोणालाही आचार्यपद किंवा वेदाध्ययन मिळत नाही, शिष्याला शिक्षण मिळत नाही; धनिकाला लाभ होत नाही आणि शेतकऱ्याला शेतीत यश येत नाही.

राजा राज्यं न चाप्नोति स्नपननतस्य कारयेत् । हस्तपुष्याश्वयुक्सौम्ये वैष्णवे भद्रपीठके ।। २६६.

राजाला राज्य मिळत नाही; अशा व्यक्तीसाठी हस्त, पुष्य, अश्वयुक्त, सौम्य या शुभ नक्षत्रांत आणि वैष्णव महिन्यात शुभ आसनावर स्नान विधी करावा.

गौरसर्षपकल्केन साज्येनोत्सादितस्य च । सर्वौषधैः सर्वगन्धैः प्रलिप्तशिरसस्तथा ।। २६६.

गायीच्या तुपाचा आणि मोहरीच्या कळकाचा लेप लावावा, तसेच सर्व औषधी आणि सुवासिक द्रव्यांनी डोकेही लिपून घ्यावे.

चतुर्भिः कलसैः स्नानन्तेषु सर्वौषधीः क्षिपेत् । अश्वस्थानाद्‌गजस्थानाद्वल्मीकात् सङ्गमाद्‌ध्रदात् ।। २६६.

स्नानानंतर चार कलशांमध्ये सर्व औषधी टाकाव्यात; हे घोड्यांच्या, हत्तींच्या जागेतून, वाळवीच्या घरातून, संगमातून आणि तळ्यातून आणाव्यात.

मृत्तिकां रोजनाङ्गन्धङ्गुग्गुलुन्तेषु निक्षिपेत् । सहस्राक्षं शतधारमृषिभिः पावनं कृतम् ।। २६६.

माती, रोजना, सुवासिक द्रव्ये आणि गुग्गुळ या कलशांत ठेवाव्यात; ऋषींनी तयार केलेले हजार डोळ्यांचे, शंभर धारांचे पवित्र पाणी वापरावे.

तेन त्वामभिषिञ्चामि पावमान्यः पुनन्तु ते । भगन्ते वरुणो राजा भगं सूर्य्यो बृहस्पतिः ।। २६६.

त्या पाण्याने मी तुला अभिषेक करतो; पवित्र पाणी तुला शुद्ध करो. वरुण राजा, सूर्य आणि बृहस्पती तुला भाग्य देवो.

भगमिन्द्रश्च वायुश्च भगं सप्तर्षयो ददुः । यक्ते केशेषु दौर्भाग्यं सीमन्ते यच्च मूर्द्धनि ।। २६६.

इंद्र, वायू आणि सप्तर्षी तुला भाग्य देवोत. केसात, सिमंतात आणि डोक्यावर असलेले दुर्भाग्य—

ललाटे कर्णयोरक्ष्णोरापस्तद्‌घ्नन्तु सर्वदा । दर्भपिञ्जलिमादाय वामहस्ते ततो गुरुः ।। २६६.

कपाळावर, कानांवर आणि डोळ्यांवर—हे पाणी नेहमीच दूर करो. मग गुरु डाव्या हातात कुश घेवून—

स्नातस्य सार्षपन्तैलं श्रुवेणौडुम्बरेण च । जुहुयान्मूर्द्धनि कुशान् सव्येन परिगृहाय च ।। २६६.

स्नान झालेल्याला उडुंबराच्या चमच्याने मोहरीचे तेल अर्पण करावे; डाव्या हातात कुश धरून डोक्यावर ते ओतावे.

मितश्च सम्मितश्चैव तथा शालककण्टकौ । कुष्माण्डो राजपुत्रश्च एतैः स्वाहासमन्वितैः ।। २६६.

मित, सम्मित, शालक, काटका, कुश्मांड आणि राजपुत्र—या सर्वांना स्वाहा म्हणत अर्पण करावे.

नामभिर्बलिमन्त्रैश्च नमस्कारसमन्वितैः । दद्याच्चतुष्पथे शूर्पे कुशानास्तीर्य्य सर्व्वतः ।। २६६.

नावांनी, बलिदानाच्या मंत्रांनी आणि नमस्कारांनी युक्त अशा रीतीने, चौकात सर्व बाजूंनी सूपावर कुश घालून तेथे अर्पण करावे.

कृताकृतांस्तण्डुलांश्च पललौदनमेव च । मत्स्यान्पङ्कांस्तथैवामान् पुष्पं चित्रं सुरां त्रिधा ।। २६६.

शिजवलेला आणि न शिजवलेला तांदूळ, पेज, मासे, चिखल, विविध फुले आणि तीन प्रकारची मद्ये यांचा नैवेद्य द्यावा.

मुलकं पूरिकां पूपांस्तथैवैण्डविकास्रजः । दध्यन्नं पायसं पिष्टं मोदकं गुड़मर्पयेत् ।। २६६.

मुळा, पुरी, पिठाचे गोड पदार्थ, साखरफुटाणे, दहीभात, पायस, पीठाचे पदार्थ, मोदक आणि गूळ यांचा नैवेद्य अर्पण करावा.

विनायकस्य जननीमुपतिष्ठेत्ततोऽम्बिकां । दूर्व्वासर्षपपुष्पाणां दत्त्वार्घ्यं पूर्णमञ्जलिं ।। २६६.

विनायकाची माता आणि नंतर अंबिका यांची पूजा करावी. दुर्वा, मोहरी आणि फुलांनी भरलेला पूर्ण अंजली अर्घ्य म्हणून द्यावा.