अग्निपुराणम्

ते काकाः प्रतिगृह्णन्तु इमं पिण्डं मयोद्धृतम् । काकपिण्डन्तु मन्त्रेण शुनः पिण्डं प्रदापयेत् ।। २६४.

हे कावळ्यांनो, मी दिलेला हा पिंड स्वीकारा. कावळ्याच्या पिंडासाठी मंत्र म्हणावा आणि कुत्र्यांसाठीही पिंड द्यावा.

विवस्वतः कुले जातौ द्वौ श्यावशबलौ शुनौ । तेषां पिण्डं प्रदास्यामि पथि रक्षन्तु मे सदा ।। २६४.

विवस्वानाच्या घरात दोन कुत्रे जन्मतात — एक काळा आणि एक चित्ती. त्यांना मी पिंड अर्पण करतो; त्यांनी नेहमी माझं रक्षण करावं.

प्रतिगृह्लन्तु मे ग्रासं गावस्त्रैलोक्यमातरः ।। २६४.

त्रैलोक्याच्या जननी असलेल्या गायींनी मी दिलेला हा ग्रास स्वीकारावा.

गोग्रासञ्च स्वस्त्ययनं कृत्वा बिक्षां प्रदापयेत् । अतिथीन्दीनान् पूजयित्वा गृही भुञ्जीत च स्वयं ।। २६४.

गायींना शुभेच्छेने ग्रास देऊन, मग भिक्षा द्यावी. पाहुणे आणि गरिबांना सन्मान द्यावा आणि मग गृहस्थाने स्वतः जेवावं.

अग्निरुवाच सर्वार्थसाधनं स्नानं वक्ष्ये शान्तिकरं श्रृणु । स्नापयेच्य सरित्तीरे ग्रहान् विष्णु विचक्षणः ।। २६५.

अग्नी म्हणतो: सर्व इच्छित फल देणारं आणि शांती देणारं स्नान मी सांगतो, ऐक. बुद्धिमानाने नदीच्या काठी ग्रहांचं आणि विष्णूचं स्नान करावं.

देवालये ज्वरार्त्त्यादौ विनायकग्रहार्द्दिते । विद्यार्थिनो ह्रदे गेहे जयकामस्य तीर्थके ।। २६५.

देवळात, ताप किंवा आजार झाल्यावर, किंवा विनायक किंवा ग्रहांचा त्रास असताना; विद्यार्थ्याने घरच्या तळ्यात; विजयाची इच्छा असणाऱ्याने तीर्थावर स्नान करावं.

पद्मिन्यां स्नापयेन्नारीं गर्भो यस्याः स्नवेत्तथा । अशोकसन्निधौ स्नायाज्जातो यस्या विनश्यति ।। २६५.

जिच्या गर्भाची शुद्धी करायची आहे, तिला कमळाच्या तळ्यात स्नान घालावं; ज्याचं मूल गेलं आहे, त्याने अशोकाच्या झाडाजवळ स्नान करावं.

पुष्पार्थिनाञ्च पुष्पाढ्ये पुत्रार्थिनाञ्च सागरे । गृहसौभाग्यकामानां सर्वेषां विष्णुसन्निधौ ।। २६५.

फुलांची इच्छा असणाऱ्यांनी फुलांनी भरलेल्या ठिकाणी स्नान करावं; पुत्राची इच्छा असणाऱ्यांनी समुद्रात; आणि घरच्या सौख्यासाठी सर्वांनी विष्णूच्या सान्निध्यात स्नान करावं.

वैष्णवे रेवतीपुष्ये सर्वेषां स्नानमुत्तमं । स्नानकामस्य सप्ताहम्पूर्वमुत्सादनं स्मृतं ।। २६५.

वैशाख महिन्यात रेवती किंवा पुष्य नक्षत्राला सर्वांसाठी उत्तम स्नान आहे; स्नानाची इच्छा असणाऱ्याने सात दिवस आधी शुद्धी करावी.

पुनर्न्नवां रोचनाञ्च शताङ्गं गुरुणी त्वचं । मधूकं रजनी द्वे च तगरन्नागकेशरम् ।। २६५.

पुनर्नवा, रोचना, शतांग, गुरूची साल, मधूक, दोन प्रकारची हळद, तगर, नागकेशर — हे सर्व वापरावं.

अम्बरीञ्चैव मञ्जिष्ठां मांसीयासकमर्दनैः । प्रियङ्गुसर्षपं कुष्ठम्बलाम्ब्राह्मीञ्च कुङ्कुमं ।। २६५.

अंबर, मंजीष्ठा, मांसी, यासक, प्रियंगू, मोहरी, कुंठ, आंबळा, ब्राह्मी आणि केशर — हेही घ्यावं.

पञ्चगव्यं शक्तुमिश्रं उद्वर्त्त्य स्नानमाचरेत् । मण्डले कर्णिकायाञ्च विष्णुं ब्राह्मणमर्च्चयेत् ।। २६५.

पंचगव्य आणि पीठ मिसळून अंगाला उटण लावावं, मग स्नान करावं; स्नानाच्या जागेच्या मध्यभागी विष्णू आणि ब्राह्मणाची पूजा करावी.

स्नानमण्डलकान् दिक्षु कुर्य्याच्चैव वादिक्षु च । विष्णुब्रह्मेशशक्रादींस्तदस्त्राण्यर्घ्य होमयेत् ।। २६५.

स्नानाच्या जागेत सर्व दिशांना आणि उपदिशांना मंडळ काढावं; विष्णू, ब्रह्मा, शंकर, इंद्र आणि इतरांच्या अस्त्रांना अर्घ्य आणि होम करावा.

एकैकस्य त्वष्टशतं समिधस्तु तिलान् घृतं । भद्रः सुभद्रः सिद्धार्थः कलसाः पुष्टिवर्द्धनाः ।। २६५.

प्रत्येकासाठी एकशे आठ समिधा, तीळ आणि तूप घ्यावं; भद्र, सुभद्र, सिद्धार्थ, कलश आणि समृद्धी वाढवणारे यांचा वापर करावा.

अमोघश्चित्रबानुश्च पर्ज्जन्योऽथ सुदर्शनः । स्थापयेत्तु घटानेतान् साश्विरुद्रमरुद्‌गणान् ।। २६५.

अमोग, चित्रबाणू, पर्जन्य, आणि सुदर्शन — हे कलश ठेवावेत, तसेच अश्विन, रुद्र आणि मरुतगणांसह.

विश्वे देवास्तथा दैत्या वसवो मुनयस्तथा । आवेशयन्तु सुप्रीतास्तथान्या अपि देवताः ।। २६५.

सर्व देव, दैत्य, वसु, ऋषी आणि इतर देवता आनंदाने या कलशात वास करोत.

ओषधीर्न्निक्षिपेत् कुम्भे जयन्तीं विजयां जयां । शतावरीं शतपुष्पां विष्णुक्रान्तापराजिताम् ।। २६५.

कलशात जयंती, विजय, जया, शतावरी, शतपुष्पा, विष्णुक्रांता आणि अपराजिता या औषधी ठेवाव्यात.

उयोतिष्मतीमतिबलाञ्चन्दनोशीरकेशरं । कस्तूरिकाञ्च कर्पूरं बालकं पत्रकं त्वचं ।। २६५.

प्रकाशमान आणि सामर्थ्यवान चंदन, उशीरा, केशर, कस्तुरी, कापूर, बालक, पत्र आणि साल यांचा समावेश करावा.

जातीफलं लवङ्गञ्च मृत्तिकां पञअचगव्यकं । भद्रपीठे स्थितं साध्यं स्नापयेयुर्द्विजा बलात् ।। २६५.

जातीफळ, लवंग, माती आणि गायीचे पाच पदार्थ, हे सर्व शुभ आसनावर ठेवून तयार करावेत आणि ब्राह्मणांनी त्या व्यक्तीला जोराने स्नान घालावे.

राजाभिषेकमन्त्रोक्तदेवानां होमकाः पृथक् । पूर्णाहुतिन्ततो दत्वा गुरवे दक्षिणां ददेत् ।। २६५.

राज्याभिषेकाच्या मंत्रात सांगितलेल्या देवतांसाठी स्वतंत्र हवन करावे; पूर्ण आहुती दिल्यावर गुरूंना दक्षिणा द्यावी.

इन्द्रोऽभिषिक्तो गुरुणा पुरा दैत्यान् जघान् ह । लिक्पालस्नानङ्कथितं संग्रामादौ जयादिकं ।। २६५.

पूर्वी इंद्राचा गुरुने अभिषेक केला आणि त्याने दैत्यांचा नाश केला; लोकपालांचे स्नान सांगितले आहे, ज्यामुळे युद्धाच्या सुरुवातीला विजय मिळतो.

पुष्कर उवाच विनायकोपसृष्टानां स्नानं सर्वकरं वदे । विनायकः कर्म्मविघ्नसिद्ध्यर्थं विनियोजितः ।। २६६.

पुष्कर म्हणाला: विनायकाने त्रस्त झालेल्यांसाठी सर्व कार्यसिद्धीसाठी आणि विघ्न दूर करण्यासाठी केले जाणारे सर्वसामान्य स्नान मी सांगतो.

गणानामाधिपत्ये च केशवेशपितामहैः । स्वप्नेवगाहतेऽत्यर्थं जलं मुण्डांश्च पश्यति ।। २६६.

गणांचा अधिपती म्हणून केशव आणि पितामह यांच्या इच्छेने विनायक स्वप्नात दिसतो, ज्यामुळे माणसाला वारंवार पाणी आणि मुंडण केलेली माणसे दिसतात.

विनायकोपसृष्टस्तु क्रव्यादानधिरोहति । व्रजमानस्तथात्मानं मन्यतेऽनुगतम्परैः ।। २६६.

विनायकाने बाधित झाल्यावर माणसावर मांसाहारी भूतांचा प्रभाव होतो; जाताना आपल्यामागे कोणी तरी आहे असे वाटते.

विमना विफलारम्भः संसीदत्यनिमित्ततः । कन्या वरं न चाप्नोति च चापत्यं वराङ्गना ।। २६६.

मन खचते, प्रयत्न निष्फळ होतात, कोणतीही कारण नसताना अपयश येते; कन्येला वर मिळत नाही आणि सुंदर स्त्रीला संतती होत नाही.

आचार्य्यत्वं श्रोत्रियश्च न शिष्योऽध्ययनं लबेत् । धनी न लाभमाप्नोति न कृषिञ्च कृषीबलः ।। २६६.

कोणालाही आचार्यपद किंवा वेदाध्ययन मिळत नाही, शिष्याला शिक्षण मिळत नाही; धनिकाला लाभ होत नाही आणि शेतकऱ्याला शेतीत यश येत नाही.

राजा राज्यं न चाप्नोति स्नपननतस्य कारयेत् । हस्तपुष्याश्वयुक्सौम्ये वैष्णवे भद्रपीठके ।। २६६.

राजाला राज्य मिळत नाही; अशा व्यक्तीसाठी हस्त, पुष्य, अश्वयुक्त, सौम्य या शुभ नक्षत्रांत आणि वैष्णव महिन्यात शुभ आसनावर स्नान विधी करावा.

गौरसर्षपकल्केन साज्येनोत्सादितस्य च । सर्वौषधैः सर्वगन्धैः प्रलिप्तशिरसस्तथा ।। २६६.

गायीच्या तुपाचा आणि मोहरीच्या कळकाचा लेप लावावा, तसेच सर्व औषधी आणि सुवासिक द्रव्यांनी डोकेही लिपून घ्यावे.

चतुर्भिः कलसैः स्नानन्तेषु सर्वौषधीः क्षिपेत् । अश्वस्थानाद्‌गजस्थानाद्वल्मीकात् सङ्गमाद्‌ध्रदात् ।। २६६.

स्नानानंतर चार कलशांमध्ये सर्व औषधी टाकाव्यात; हे घोड्यांच्या, हत्तींच्या जागेतून, वाळवीच्या घरातून, संगमातून आणि तळ्यातून आणाव्यात.