अग्निपुराणम्

आग्नेयाद्याः क्रमेणाथ ततः शक्तिषु निक्षिपेत् । नन्दिन्यै च सुभाग्यै च सुमङ्गल्यै च भार्गव ।। २६४.

मग आग्नेयीपासून सुरू होणाऱ्या देवतांना, शस्त्रांवर अर्पण करावे; नंदिनी, सुभाग्य आणि सुमंगल्या यांनाही अर्पण करावे, हे भार्गव.

भद्रकाल्यै ततो दत्वा स्थूणायाञ्च तथा श्रिये । हिरणअयकेश्यै च तथा वनस्पतय एव च ।। २६४.

मग भद्रकाळी, खांब, श्री, हिरण्यकेशी आणि वनातील झाडे यांना अर्पण करावे.

धर्म्माधर्ममयौ द्वारे गृहमध्ये ध्रुवाय च । मृत्यवे च बहिर्दद्याद्वरुणायोदकाशये ।। २६४.

दोन दारांवर धर्म आणि अधर्म यांना, घराच्या मध्यभागी ध्रुवाला, बाहेर मृत्यूला आणि पाण्याजवळ वरुणाला अर्पण करावे.

भूतोभ्यश्च बहिर्द्दद्याच्छरणे धनदाय च । इन्द्रायेन्द्रपुरुषेभ्यो दद्यात् पूर्वेण मानवः ।। २६४.

बाहेर भूतांना, आश्रयस्थळी धनदाला, आणि पूर्व दिशेला इंद्र व इंद्रपुरुषांना अर्पण करावे.

यमाय तत् पुरुषेभ्यो दद्याद्दक्षिणतस्तथा । वरुणाय तत्पुरुषेभ्यो दद्यात्पश्चिमतस्तथा ।। २६४.

दक्षिणेला यम आणि यमपुरुषांना, पश्चिमेला वरुण आणि वरुणपुरुषांना अर्पण करावे.

सोमाय सोमपुरुषेभ्य उदग्दद्यादनन्तरं । ब्रह्मणे ब्रह्मपुरुषेभ्यो मध्ये दद्यात्तथैव च ।। २६४.

उत्तर दिशेला सोम आणि सोमपुरुषांना, आणि मध्यभागी ब्रह्मा व ब्रह्मपुरुषांना तशीच अर्पण करावी.

आकाशे च तथा चोद्‌र्ध्वे स्थण्डिलाय क्षितौ तथा । दिवा दिवाचरेभ्यश्च रात्रौ रात्रिचरेषु च ।। २६४.

आकाशात आणि वरच्या बाजूस, पृथ्वीवरील स्थंडिलाला, दिवसा दिव्यात फिरणाऱ्यांना आणि रात्री रात्री फिरणाऱ्यांना अर्पण करावे.

बलिं बहिस्तथा दद्यात्सायं प्रातस्तु प्रत्यहं । पिण्डनिर्वपणं कुर्य्यात् प्रातः सायं न कारयेत् ।। २६४.

बाहेर बलि सायंकाळी आणि सकाळी रोज द्यावा; पिंड अर्पण सकाळी करावा, सायंकाळी करू नये.

पित्रे तु प्रथमं दद्यात्तत्पित्रे तदनन्तरम् । प्रतिपामहाय तन्मात्रे पितृमात्रे ततोऽर्पयेत् ।। २६४.

सर्वप्रथम वडिलांना, मग आजोबांना, त्यानंतर पणजोबांना, आईच्या वडिलांना आणि मग आईच्या आईला अर्पण करावे.

तन्मात्रे दक्षिणाग्रेषु कुशेष्वेवं यज्ते पितृन् । इन्द्रवारुणवायव्या याम्या वा नैर्ऋताश्च ये ।। २६४.

दक्षिण बाजूला कुश घालून, त्या कुशांवर इंद्र, वरुण, वायू, यम किंवा नैऋत यांच्यासाठी पितरांना तर्पण द्यावं.

ते काकाः प्रतिगृह्णन्तु इमं पिण्डं मयोद्धृतम् । काकपिण्डन्तु मन्त्रेण शुनः पिण्डं प्रदापयेत् ।। २६४.

हे कावळ्यांनो, मी दिलेला हा पिंड स्वीकारा. कावळ्याच्या पिंडासाठी मंत्र म्हणावा आणि कुत्र्यांसाठीही पिंड द्यावा.

विवस्वतः कुले जातौ द्वौ श्यावशबलौ शुनौ । तेषां पिण्डं प्रदास्यामि पथि रक्षन्तु मे सदा ।। २६४.

विवस्वानाच्या घरात दोन कुत्रे जन्मतात — एक काळा आणि एक चित्ती. त्यांना मी पिंड अर्पण करतो; त्यांनी नेहमी माझं रक्षण करावं.

प्रतिगृह्लन्तु मे ग्रासं गावस्त्रैलोक्यमातरः ।। २६४.

त्रैलोक्याच्या जननी असलेल्या गायींनी मी दिलेला हा ग्रास स्वीकारावा.

गोग्रासञ्च स्वस्त्ययनं कृत्वा बिक्षां प्रदापयेत् । अतिथीन्दीनान् पूजयित्वा गृही भुञ्जीत च स्वयं ।। २६४.

गायींना शुभेच्छेने ग्रास देऊन, मग भिक्षा द्यावी. पाहुणे आणि गरिबांना सन्मान द्यावा आणि मग गृहस्थाने स्वतः जेवावं.

अग्निरुवाच सर्वार्थसाधनं स्नानं वक्ष्ये शान्तिकरं श्रृणु । स्नापयेच्य सरित्तीरे ग्रहान् विष्णु विचक्षणः ।। २६५.

अग्नी म्हणतो: सर्व इच्छित फल देणारं आणि शांती देणारं स्नान मी सांगतो, ऐक. बुद्धिमानाने नदीच्या काठी ग्रहांचं आणि विष्णूचं स्नान करावं.

देवालये ज्वरार्त्त्यादौ विनायकग्रहार्द्दिते । विद्यार्थिनो ह्रदे गेहे जयकामस्य तीर्थके ।। २६५.

देवळात, ताप किंवा आजार झाल्यावर, किंवा विनायक किंवा ग्रहांचा त्रास असताना; विद्यार्थ्याने घरच्या तळ्यात; विजयाची इच्छा असणाऱ्याने तीर्थावर स्नान करावं.

पद्मिन्यां स्नापयेन्नारीं गर्भो यस्याः स्नवेत्तथा । अशोकसन्निधौ स्नायाज्जातो यस्या विनश्यति ।। २६५.

जिच्या गर्भाची शुद्धी करायची आहे, तिला कमळाच्या तळ्यात स्नान घालावं; ज्याचं मूल गेलं आहे, त्याने अशोकाच्या झाडाजवळ स्नान करावं.

पुष्पार्थिनाञ्च पुष्पाढ्ये पुत्रार्थिनाञ्च सागरे । गृहसौभाग्यकामानां सर्वेषां विष्णुसन्निधौ ।। २६५.

फुलांची इच्छा असणाऱ्यांनी फुलांनी भरलेल्या ठिकाणी स्नान करावं; पुत्राची इच्छा असणाऱ्यांनी समुद्रात; आणि घरच्या सौख्यासाठी सर्वांनी विष्णूच्या सान्निध्यात स्नान करावं.

वैष्णवे रेवतीपुष्ये सर्वेषां स्नानमुत्तमं । स्नानकामस्य सप्ताहम्पूर्वमुत्सादनं स्मृतं ।। २६५.

वैशाख महिन्यात रेवती किंवा पुष्य नक्षत्राला सर्वांसाठी उत्तम स्नान आहे; स्नानाची इच्छा असणाऱ्याने सात दिवस आधी शुद्धी करावी.

पुनर्न्नवां रोचनाञ्च शताङ्गं गुरुणी त्वचं । मधूकं रजनी द्वे च तगरन्नागकेशरम् ।। २६५.

पुनर्नवा, रोचना, शतांग, गुरूची साल, मधूक, दोन प्रकारची हळद, तगर, नागकेशर — हे सर्व वापरावं.

अम्बरीञ्चैव मञ्जिष्ठां मांसीयासकमर्दनैः । प्रियङ्गुसर्षपं कुष्ठम्बलाम्ब्राह्मीञ्च कुङ्कुमं ।। २६५.

अंबर, मंजीष्ठा, मांसी, यासक, प्रियंगू, मोहरी, कुंठ, आंबळा, ब्राह्मी आणि केशर — हेही घ्यावं.

पञ्चगव्यं शक्तुमिश्रं उद्वर्त्त्य स्नानमाचरेत् । मण्डले कर्णिकायाञ्च विष्णुं ब्राह्मणमर्च्चयेत् ।। २६५.

पंचगव्य आणि पीठ मिसळून अंगाला उटण लावावं, मग स्नान करावं; स्नानाच्या जागेच्या मध्यभागी विष्णू आणि ब्राह्मणाची पूजा करावी.

स्नानमण्डलकान् दिक्षु कुर्य्याच्चैव वादिक्षु च । विष्णुब्रह्मेशशक्रादींस्तदस्त्राण्यर्घ्य होमयेत् ।। २६५.

स्नानाच्या जागेत सर्व दिशांना आणि उपदिशांना मंडळ काढावं; विष्णू, ब्रह्मा, शंकर, इंद्र आणि इतरांच्या अस्त्रांना अर्घ्य आणि होम करावा.

एकैकस्य त्वष्टशतं समिधस्तु तिलान् घृतं । भद्रः सुभद्रः सिद्धार्थः कलसाः पुष्टिवर्द्धनाः ।। २६५.

प्रत्येकासाठी एकशे आठ समिधा, तीळ आणि तूप घ्यावं; भद्र, सुभद्र, सिद्धार्थ, कलश आणि समृद्धी वाढवणारे यांचा वापर करावा.

अमोघश्चित्रबानुश्च पर्ज्जन्योऽथ सुदर्शनः । स्थापयेत्तु घटानेतान् साश्विरुद्रमरुद्‌गणान् ।। २६५.

अमोग, चित्रबाणू, पर्जन्य, आणि सुदर्शन — हे कलश ठेवावेत, तसेच अश्विन, रुद्र आणि मरुतगणांसह.

विश्वे देवास्तथा दैत्या वसवो मुनयस्तथा । आवेशयन्तु सुप्रीतास्तथान्या अपि देवताः ।। २६५.

सर्व देव, दैत्य, वसु, ऋषी आणि इतर देवता आनंदाने या कलशात वास करोत.

ओषधीर्न्निक्षिपेत् कुम्भे जयन्तीं विजयां जयां । शतावरीं शतपुष्पां विष्णुक्रान्तापराजिताम् ।। २६५.

कलशात जयंती, विजय, जया, शतावरी, शतपुष्पा, विष्णुक्रांता आणि अपराजिता या औषधी ठेवाव्यात.

उयोतिष्मतीमतिबलाञ्चन्दनोशीरकेशरं । कस्तूरिकाञ्च कर्पूरं बालकं पत्रकं त्वचं ।। २६५.

प्रकाशमान आणि सामर्थ्यवान चंदन, उशीरा, केशर, कस्तुरी, कापूर, बालक, पत्र आणि साल यांचा समावेश करावा.

जातीफलं लवङ्गञ्च मृत्तिकां पञअचगव्यकं । भद्रपीठे स्थितं साध्यं स्नापयेयुर्द्विजा बलात् ।। २६५.

जातीफळ, लवंग, माती आणि गायीचे पाच पदार्थ, हे सर्व शुभ आसनावर ठेवून तयार करावेत आणि ब्राह्मणांनी त्या व्यक्तीला जोराने स्नान घालावे.