अग्निपुराणम्

अरण्यं यान्ति वा ग्राम्याः जलं यान्ति स्थलोद्भवाः । स्थलं वा जलजा यान्ति राजाद्वारादिके शिवाः ।। २६३.

गावातील जनावरे जंगलात जातात, पाण्यातील प्राणी जमिनीवर येतात; किंवा जमिनीवरील प्राणी पाण्यात जातात, आणि शुभ प्राणी राजवाड्याच्या दाराशी येतात.

प्रदोषे कुक्कुटो वासे शिवा चार्कोदये भवेत् । गृहङ्कपोतः प्रविशेत् क्रव्याद्वा मूर्दिध्न लीयते ।। २६३.

संध्याकाळी कोंबडा घरात राहिला, किंवा सूर्य उगवताना शुभ पक्षी दिसला; कबूतर घरात शिरले, किंवा मांसाहारी प्राणी छपरावर पडून राहिला.

मधुरां मक्षिकां कुर्य्यांत् काको मैथुनगो दृशि । प्रासादतोरणोद्यानद्वारप्राकारवेश्मनां ।। २६३.

मधमाशा मध तयार करतात, किंवा कावळा समागम करताना दिसतो; हे सर्व राजवाड्याच्या दार, बाग, प्रवेशद्वार, भिंती आणि घरांमध्ये घडते.

अनिमित्तन्तु पतनं दृढ़ानां राजमृत्यवे । रजसा वाथ कधूमेन दिशो यत्र समाकुलाः ।। २६३.

मजबूत इमारती अचानक कोसळल्या तर राजाचा मृत्यू होतो; किंवा धूळ किंवा धुरामुळे दिशा गोंधळतात.

केतूदयोपरागौ च छिद्रता शशिसूर्ययोः । ग्रहर्क्षविकृतिर्यत्र तत्रापि भयमादिशेत् ।। २६३.

केतूचा उदय किंवा अस्त, चंद्र-सूर्याला डाग पडणे, किंवा ग्रह-नक्षत्रांमध्ये बिघाड झाला तर तिथेही धोका असतो.

अग्निर्यत्र न दीप्येत स्त्रवन्ते चोदकुम्भकाः । मृतिर्भयं शून्य्तादिरुत्पातानां फलम्भवेत् ।। २६३.

जिथे अग्नी पेटत नाही किंवा पाण्याचे घडे गळतात, तिथे मृत्यू, भीती, ओकाटपणा आणि अशुभ घटना घडतात.

पुष्कर उवाच देवपूजादिकं कर्म वक्ष्ये चोत्पातमर्दनम् । आपोहिष्ठेति तिसृभिः स्नातोऽर्घ्यं विष्णवेर्पयेत् ।। २६४.

पुष्कर म्हणतो: मी देवपूजा आणि आपत्ती दूर करण्याची कृत्ये सांगतो; 'आपोहिष्ठ' या तीन मंत्रांनी स्नान करून, विष्णूला अर्घ्य द्यावे.

हिरण्यवर्णा इति च पाद्यञ्च तिसृभिर्द्विज । शन्न आपो ह्याचमनमिदमापोऽभिषेचनं ।। २६४.

'हिरण्यवर्णा' म्हणत तीन मंत्रांनी पाद्य अर्पण करावे, द्विजा; 'शन्न आपः' हा आचमनासाठी, आणि हे पाणी अभिषेकासाठी आहे.

रथे अक्षे च तिसृभिर्गन्धं युवेति वस्त्रकं । पुष्पं पुष्पवतीत्येवं धूपं धूपोसि चाप्यथ ।। २६४.

रथ आणि अक्षावर तीन मंत्रांनी गंध अर्पण करावा; 'युवेति' वस्त्रासाठी, 'पुष्पं पुष्पवती' फुलांसाठी, आणि 'धूपं धूपोऽसि' धूपासाठी म्हणावे.

तेजोसि शुक्रं दीपं स्यान्मधुपर्कं दधीति च । हिरण्यगर्भ इत्यष्टावृचः प्रोक्ता निवेदने ।। २६४.

'तेजोऽसि' तुपासाठी, 'शुक्रं' दिव्यासाठी, 'मधुपर्कं' मधाच्या मिश्रणासाठी, 'दधीति' दह्यासाठी; 'हिरण्यगर्भ' या आठ ऋचा नैवेद्यासाठी सांगितल्या आहेत.

अन्नस्य मनुजश्रेष्ठ पानस्य च सुगन्धिनः । चामरव्यजनोपानच्छत्रं यानासने तथा ।। २६४.

अन्नासाठी, हे श्रेष्ठ पुरुषा, आणि सुगंधी पेयासाठी; चामर, पंखा, पादत्राणे, छत्र, वाहन आणि आसन यांसाठीही.

यत् किञ्चिदेवमादि स्यात्सावित्रेण निवेदयेत् । पौरुषन्तु जपेत् सूक्तं तदेब जुहुयात्तथा ।। २६४.

अशा प्रकारची जी काही वस्तू असेल, ती सावित्री मंत्राने अर्पण करावी. त्या वेळी योग्य मंत्र म्हणावेत आणि तीच वस्तू पुन्हा त्याच पद्धतीने अर्पण करावी.

अर्च्चाभावे तथा वेद्याञ्जले पूर्णघटे तथा । नदीतीतरेऽथ कमले शान्तिः स्याद्विष्णुपूजनात् ।। २६४.

मूर्ती नसेल तर वेदी, जोडलेले हात, पाण्याने भरलेला कलश, नदीचा काठ किंवा कमळ यांचा वापर करावा; विष्णूची पूजा केल्याने मनाला शांती मिळते.

ततो होमः प्रकर्त्तव्यो दीप्यमाने विभावसौ । परिसम्मृज्य पर्य्युक्ष्य परिस्तीर्य्य परिस्तरैः ।। २६४.

त्यांनंतर अग्नी तेजस्वीपणे पेटलेला असताना होम करावा. आधी सर्व स्वच्छ करून, पाणी शिंपडून, आणि ठरलेल्या वस्तूंनी भोवती सजवावे.

सर्व्वान्नाग्रं समुद्‌धृत्य जुहुयात् प्रयतस्ततः । वासुदेवाय देवाय प्रभवे चाव्ययाय च ।। २६४.

मग सर्व अन्नातील उत्तम भाग निवडून, शुद्ध मनाने, वासुदेव या देवतेस, प्रभू आणि अविनाशी यांस अर्पण करावा.

अग्नये चैव सोमाय मित्राय वरुणाय च । इन्द्राय च महाभाग इन्द्राग्निभ्यां तथैव च ।। २६४.

तसेच अग्नी, सोम, मित्र, वरुण, मोठ्या भाग्याचा इंद्र, आणि इंद्र-अग्नी या दोघांनाही अर्पण करावे.

विश्वेभ्यशचैव देवेब्यः प्रजानां पतये नमः । अनुमत्यै तथा राम धन्वन्तरय एव च ।। २६४.

सर्व देवांना, प्रजापतीस नमस्कार करावा; अनुमती, राम आणि धन्वंतरी यांनाही अर्पण करावे.

वास्तोष्पत्यै ततो देव्यै ततः स्विष्टिकृतेऽग्नये । सच्तुर्थ्यन्तनाम्ना तु हुत्वैतेब्यो बलिं हरेत् ।। २६४.

मग वास्तोष्पती, त्या देवीस, आणि स्विष्टकृत अग्नीला अर्पण करावे; प्रत्येकाचे नाव घेऊन अर्पण करून, त्यांना बलि द्यावा.

तक्षोपतक्षमभितः पूर्वेणाग्निमतः परम् । अश्वानामपि धर्मज्ञ ऊर्णानामानि चाप्यथ ।। २६४.

सुतार आणि त्याचा मदतनीस, अग्नीच्या पूर्वेला, तसेच घोडे आणि मेंढ्या यांनाही अर्पण करावे.

निरुन्धी धूम्रिणीका च अस्वपन्ती तथैव च । मेघपत्नी च नामानि सर्व्वेषामेव भार्गव ।। २६४.

निरुंधी, धूम्रिणिका, अश्वपंती आणि मेघपत्नी — हे सर्व नावें आहेत, हे भार्गव.

आग्नेयाद्याः क्रमेणाथ ततः शक्तिषु निक्षिपेत् । नन्दिन्यै च सुभाग्यै च सुमङ्गल्यै च भार्गव ।। २६४.

मग आग्नेयीपासून सुरू होणाऱ्या देवतांना, शस्त्रांवर अर्पण करावे; नंदिनी, सुभाग्य आणि सुमंगल्या यांनाही अर्पण करावे, हे भार्गव.

भद्रकाल्यै ततो दत्वा स्थूणायाञ्च तथा श्रिये । हिरणअयकेश्यै च तथा वनस्पतय एव च ।। २६४.

मग भद्रकाळी, खांब, श्री, हिरण्यकेशी आणि वनातील झाडे यांना अर्पण करावे.

धर्म्माधर्ममयौ द्वारे गृहमध्ये ध्रुवाय च । मृत्यवे च बहिर्दद्याद्वरुणायोदकाशये ।। २६४.

दोन दारांवर धर्म आणि अधर्म यांना, घराच्या मध्यभागी ध्रुवाला, बाहेर मृत्यूला आणि पाण्याजवळ वरुणाला अर्पण करावे.

भूतोभ्यश्च बहिर्द्दद्याच्छरणे धनदाय च । इन्द्रायेन्द्रपुरुषेभ्यो दद्यात् पूर्वेण मानवः ।। २६४.

बाहेर भूतांना, आश्रयस्थळी धनदाला, आणि पूर्व दिशेला इंद्र व इंद्रपुरुषांना अर्पण करावे.

यमाय तत् पुरुषेभ्यो दद्याद्दक्षिणतस्तथा । वरुणाय तत्पुरुषेभ्यो दद्यात्पश्चिमतस्तथा ।। २६४.

दक्षिणेला यम आणि यमपुरुषांना, पश्चिमेला वरुण आणि वरुणपुरुषांना अर्पण करावे.

सोमाय सोमपुरुषेभ्य उदग्दद्यादनन्तरं । ब्रह्मणे ब्रह्मपुरुषेभ्यो मध्ये दद्यात्तथैव च ।। २६४.

उत्तर दिशेला सोम आणि सोमपुरुषांना, आणि मध्यभागी ब्रह्मा व ब्रह्मपुरुषांना तशीच अर्पण करावी.

आकाशे च तथा चोद्‌र्ध्वे स्थण्डिलाय क्षितौ तथा । दिवा दिवाचरेभ्यश्च रात्रौ रात्रिचरेषु च ।। २६४.

आकाशात आणि वरच्या बाजूस, पृथ्वीवरील स्थंडिलाला, दिवसा दिव्यात फिरणाऱ्यांना आणि रात्री रात्री फिरणाऱ्यांना अर्पण करावे.

बलिं बहिस्तथा दद्यात्सायं प्रातस्तु प्रत्यहं । पिण्डनिर्वपणं कुर्य्यात् प्रातः सायं न कारयेत् ।। २६४.

बाहेर बलि सायंकाळी आणि सकाळी रोज द्यावा; पिंड अर्पण सकाळी करावा, सायंकाळी करू नये.

पित्रे तु प्रथमं दद्यात्तत्पित्रे तदनन्तरम् । प्रतिपामहाय तन्मात्रे पितृमात्रे ततोऽर्पयेत् ।। २६४.

सर्वप्रथम वडिलांना, मग आजोबांना, त्यानंतर पणजोबांना, आईच्या वडिलांना आणि मग आईच्या आईला अर्पण करावे.