अग्निपुराणम्

न दीप्यते चेन्धनवांस्तद्राष्ट्रं पीड्यते नृपैः । अग्निवैकृत्यशमनमग्निमन्त्रैश्च भार्गव ।। २६३.

ज्या ठिकाणी लाकूड पेटत नाही, त्या राज्यावर राजे संकट आणतात; अग्नीच्या विकृतीसाठी अग्नीमंत्रांनी उपाय करावा, हे भृगुकुळातील श्रेष्ठा.

अकाले फलिता वृक्षाः क्षीरं रक्तं स्रवन्ति च । वृक्षोत्पातप्रशमनं शिवं पूज्य च कारयेत् ।। २६३.

झाडे वेळीअगोदर फळ देतात आणि दूध रक्तासारखे वाहते, अशा झाडांच्या आपत्तीवर उपाय म्हणून शिवाची मंगल पूजा करावी.

अतिवृष्टिरनावृष्टिर्दुर्भिक्षायोभयं मतं । अनृतौ त्रिदिनारब्घवृष्टिर्ज्ञेया भयाय हि ।। २६३.

अतिवृष्टी, दुष्काळ आणि दुबार ही दोन्ही आपत्ती मानली जातात; ऋतूच्या बाहेर तीन दिवस पाऊस पडला, तर ते भयकारक समजावे.

वृष्टिवैकृत्यनाशः स्यात्पर्जन्येन्द्वर्कपूजनात् । नगरादपसर्पन्ते समीपमुपयान्ति च ।। २६३.

पर्जन्य, इंद्र आणि सूर्य यांची पूजा केल्याने पावसातील बिघाड दूर होतो; शहर सोडून गेलेले लोक परत येतात आणि जवळचे लोकही जवळ येतात.

नद्यो ह्रदप्रश्रवणा विरसाश्च भवन्ति च । सलिलाशयवैकृत्ये जप्तव्यो वारुणो मनुः ।। २६३.

नद्या, तळी आणि झरे यांचे पाणी चवीला बेचव होते; पाण्याच्या स्त्रोतांमध्ये बिघाड झाल्यास वरुणाचा मंत्र म्हणावा.

अकालप्रसवा नार्य्यः कालतो वाप्रजास्तथा । विकृतप्रसवाश्चैव युग्मप्रसवनादिकं ।। २६३.

स्त्रिया वेळीअवेळी अपत्याला जन्म देतात, किंवा योग्य वेळी जन्मलेली मुलेही विकृत असतात; तसेच जुळी मुले किंवा विचित्र जन्म होतात.

स्त्रीणां प्रसववैकृत्ये स्त्रीविप्रादि प्रपूजयेत् । वड़वा हस्तिनी गौर्वा यदि युग्मं प्रसूयते ।। २६३.

स्त्रियांच्या प्रसूतीत बिघाड झाल्यास, स्त्रिया, ब्राह्मण आणि इतरांचा सन्मान करावा; जर घोडी, हत्तीण किंवा गाय जुळी वासरं जन्माला घालतात.

विजात्यं विकृतं वापि षड्‌भिर्मासैर्म्रियेत् वै । विकृतं वा प्रसूयन्ते परचक्रभयं भवेत् ।। २६३.

जर अपत्य वेगळ्या जातीचे किंवा विकृत असेल तर ते सहा महिन्यांत मरते; विकृत अपत्य जन्मले तर परकीय सैन्याचा धोका असतो.

होमः प्रसूतिवैकृत्ये जपो विप्रादिपूजनं । यानि यानान्ययुक्तानि युक्तानि न वहन्ति च ।। २६३.

प्रसूतीतील बिघाडासाठी, होम करावा, मंत्र म्हणावे आणि ब्राह्मण व इतरांची पूजा करावी; जे योग्य नाहीत ते योग्य अपत्य देत नाहीत.

आकाशे तूर्यनादाश्च महद्भयमुपस्थितं । प्रविशन्ति यदा ग्राममारण्या मृगपक्षिणः ।। २६३.

आकाशात वाद्यांचे आवाज ऐकू आले तर मोठा धोका येतो; जंगली प्राणी आणि पक्षी गावात येतात.

अरण्यं यान्ति वा ग्राम्याः जलं यान्ति स्थलोद्भवाः । स्थलं वा जलजा यान्ति राजाद्वारादिके शिवाः ।। २६३.

गावातील जनावरे जंगलात जातात, पाण्यातील प्राणी जमिनीवर येतात; किंवा जमिनीवरील प्राणी पाण्यात जातात, आणि शुभ प्राणी राजवाड्याच्या दाराशी येतात.

प्रदोषे कुक्कुटो वासे शिवा चार्कोदये भवेत् । गृहङ्कपोतः प्रविशेत् क्रव्याद्वा मूर्दिध्न लीयते ।। २६३.

संध्याकाळी कोंबडा घरात राहिला, किंवा सूर्य उगवताना शुभ पक्षी दिसला; कबूतर घरात शिरले, किंवा मांसाहारी प्राणी छपरावर पडून राहिला.

मधुरां मक्षिकां कुर्य्यांत् काको मैथुनगो दृशि । प्रासादतोरणोद्यानद्वारप्राकारवेश्मनां ।। २६३.

मधमाशा मध तयार करतात, किंवा कावळा समागम करताना दिसतो; हे सर्व राजवाड्याच्या दार, बाग, प्रवेशद्वार, भिंती आणि घरांमध्ये घडते.

अनिमित्तन्तु पतनं दृढ़ानां राजमृत्यवे । रजसा वाथ कधूमेन दिशो यत्र समाकुलाः ।। २६३.

मजबूत इमारती अचानक कोसळल्या तर राजाचा मृत्यू होतो; किंवा धूळ किंवा धुरामुळे दिशा गोंधळतात.

केतूदयोपरागौ च छिद्रता शशिसूर्ययोः । ग्रहर्क्षविकृतिर्यत्र तत्रापि भयमादिशेत् ।। २६३.

केतूचा उदय किंवा अस्त, चंद्र-सूर्याला डाग पडणे, किंवा ग्रह-नक्षत्रांमध्ये बिघाड झाला तर तिथेही धोका असतो.

अग्निर्यत्र न दीप्येत स्त्रवन्ते चोदकुम्भकाः । मृतिर्भयं शून्य्तादिरुत्पातानां फलम्भवेत् ।। २६३.

जिथे अग्नी पेटत नाही किंवा पाण्याचे घडे गळतात, तिथे मृत्यू, भीती, ओकाटपणा आणि अशुभ घटना घडतात.

पुष्कर उवाच देवपूजादिकं कर्म वक्ष्ये चोत्पातमर्दनम् । आपोहिष्ठेति तिसृभिः स्नातोऽर्घ्यं विष्णवेर्पयेत् ।। २६४.

पुष्कर म्हणतो: मी देवपूजा आणि आपत्ती दूर करण्याची कृत्ये सांगतो; 'आपोहिष्ठ' या तीन मंत्रांनी स्नान करून, विष्णूला अर्घ्य द्यावे.

हिरण्यवर्णा इति च पाद्यञ्च तिसृभिर्द्विज । शन्न आपो ह्याचमनमिदमापोऽभिषेचनं ।। २६४.

'हिरण्यवर्णा' म्हणत तीन मंत्रांनी पाद्य अर्पण करावे, द्विजा; 'शन्न आपः' हा आचमनासाठी, आणि हे पाणी अभिषेकासाठी आहे.

रथे अक्षे च तिसृभिर्गन्धं युवेति वस्त्रकं । पुष्पं पुष्पवतीत्येवं धूपं धूपोसि चाप्यथ ।। २६४.

रथ आणि अक्षावर तीन मंत्रांनी गंध अर्पण करावा; 'युवेति' वस्त्रासाठी, 'पुष्पं पुष्पवती' फुलांसाठी, आणि 'धूपं धूपोऽसि' धूपासाठी म्हणावे.

तेजोसि शुक्रं दीपं स्यान्मधुपर्कं दधीति च । हिरण्यगर्भ इत्यष्टावृचः प्रोक्ता निवेदने ।। २६४.

'तेजोऽसि' तुपासाठी, 'शुक्रं' दिव्यासाठी, 'मधुपर्कं' मधाच्या मिश्रणासाठी, 'दधीति' दह्यासाठी; 'हिरण्यगर्भ' या आठ ऋचा नैवेद्यासाठी सांगितल्या आहेत.

अन्नस्य मनुजश्रेष्ठ पानस्य च सुगन्धिनः । चामरव्यजनोपानच्छत्रं यानासने तथा ।। २६४.

अन्नासाठी, हे श्रेष्ठ पुरुषा, आणि सुगंधी पेयासाठी; चामर, पंखा, पादत्राणे, छत्र, वाहन आणि आसन यांसाठीही.

यत् किञ्चिदेवमादि स्यात्सावित्रेण निवेदयेत् । पौरुषन्तु जपेत् सूक्तं तदेब जुहुयात्तथा ।। २६४.

अशा प्रकारची जी काही वस्तू असेल, ती सावित्री मंत्राने अर्पण करावी. त्या वेळी योग्य मंत्र म्हणावेत आणि तीच वस्तू पुन्हा त्याच पद्धतीने अर्पण करावी.

अर्च्चाभावे तथा वेद्याञ्जले पूर्णघटे तथा । नदीतीतरेऽथ कमले शान्तिः स्याद्विष्णुपूजनात् ।। २६४.

मूर्ती नसेल तर वेदी, जोडलेले हात, पाण्याने भरलेला कलश, नदीचा काठ किंवा कमळ यांचा वापर करावा; विष्णूची पूजा केल्याने मनाला शांती मिळते.

ततो होमः प्रकर्त्तव्यो दीप्यमाने विभावसौ । परिसम्मृज्य पर्य्युक्ष्य परिस्तीर्य्य परिस्तरैः ।। २६४.

त्यांनंतर अग्नी तेजस्वीपणे पेटलेला असताना होम करावा. आधी सर्व स्वच्छ करून, पाणी शिंपडून, आणि ठरलेल्या वस्तूंनी भोवती सजवावे.

सर्व्वान्नाग्रं समुद्‌धृत्य जुहुयात् प्रयतस्ततः । वासुदेवाय देवाय प्रभवे चाव्ययाय च ।। २६४.

मग सर्व अन्नातील उत्तम भाग निवडून, शुद्ध मनाने, वासुदेव या देवतेस, प्रभू आणि अविनाशी यांस अर्पण करावा.

अग्नये चैव सोमाय मित्राय वरुणाय च । इन्द्राय च महाभाग इन्द्राग्निभ्यां तथैव च ।। २६४.

तसेच अग्नी, सोम, मित्र, वरुण, मोठ्या भाग्याचा इंद्र, आणि इंद्र-अग्नी या दोघांनाही अर्पण करावे.

विश्वेभ्यशचैव देवेब्यः प्रजानां पतये नमः । अनुमत्यै तथा राम धन्वन्तरय एव च ।। २६४.

सर्व देवांना, प्रजापतीस नमस्कार करावा; अनुमती, राम आणि धन्वंतरी यांनाही अर्पण करावे.

वास्तोष्पत्यै ततो देव्यै ततः स्विष्टिकृतेऽग्नये । सच्तुर्थ्यन्तनाम्ना तु हुत्वैतेब्यो बलिं हरेत् ।। २६४.

मग वास्तोष्पती, त्या देवीस, आणि स्विष्टकृत अग्नीला अर्पण करावे; प्रत्येकाचे नाव घेऊन अर्पण करून, त्यांना बलि द्यावा.

तक्षोपतक्षमभितः पूर्वेणाग्निमतः परम् । अश्वानामपि धर्मज्ञ ऊर्णानामानि चाप्यथ ।। २६४.

सुतार आणि त्याचा मदतनीस, अग्नीच्या पूर्वेला, तसेच घोडे आणि मेंढ्या यांनाही अर्पण करावे.