अग्निपुराणम्

पुष्कर उवाच साम्नां विधानं कथितं वक्षअये चाथर्व्वणामथ । शान्तातीयं गणं हुत्वा शान्तिमाप्नोति मानवः ।। २६१.

पुष्कर म्हणतो: सामांचा विधी सांगितला. आता मी अथर्वण विधी सांगतो. शांतातीय गटाचे हवन केल्याने माणसाला शांती मिळते.

भैषज्यञ्च गणं हुत्वा सर्व्वान्रोगान् व्यपोहति । त्रिसप्तीयं गणं हुत्वा सर्व्वपपैः प्रमुच्यते ।। २६१.

भैषज्य गटाचे हवन केल्याने सर्व रोग दूर होतात. त्रिसप्तीय गटाचे हवन केल्याने सर्व पापांपासून मुक्ती मिळते.

क्कचिन्नाप्नोति च भयं हुत्वा चैवाभयङ्गणं । न क्कचिज्जायते राम गणं हुत्वा पराजितं ।। २६१.

कधी कधी अभयांग गटाचे हवन केल्याने भीती येत नाही. राम, या गटाचे हवन केल्यावर कधीच पराभव होत नाही.

आयुष्यञ्च गणं हुत्वा अपमृत्युं व्यपोहति । स्वस्तिमाप्नोति सर्व्वत्र हुत्वा स्वस्त्यनङ्गणं ।। २६१.

आयुष्य गटाचे हवन केल्याने अकाली मृत्यू टळतो. स्वस्त्यन गटाचे हवन केल्याने सर्वत्र कल्याण मिळते.

श्रेयसा योगमाप्नोति शर्म्मवर्म्मगणन्तथा । वास्तोष्पत्यगणं हुत्वा वास्तुदोषान् व्यपोहति ।। २६१.

या विधींमुळे श्रेष्ठत्वाची प्राप्ती होते आणि रक्षण करणाऱ्या कवचाचा लाभ होतो. वास्तोष्पत्य गटाचे हवन केल्याने घरातील दोष दूर होतात.

तथा रौद्रगणं हुत्वा सर्व्वान् दोषान् व्यषोहति । एतैर्दशगुणैर्होमो ह्यष्टादशसु शान्तिषु ।। २६१.

त्याचप्रमाणे, रौद्र गटाचे हवन केल्याने सर्व दोष नाहीसे होतात. या दहा प्रकारच्या विधींनी अठरा शांतीमध्ये हवन करावे.

वैष्णवी शान्तिरैन्द्री च व्राह्मी रौद्री तथैव च । वायव्या वारुणी चैव कौवेरी भार्गवी तथा ।। २६१.

वैष्णवी शांती, ऐंद्र, ब्राह्मी आणि रौद्री अशा शांती आहेत. त्याचप्रमाणे वायवी, वारुणी, कौवेरी आणि भार्गवी शांती देखील आहेत.

प्राजापत्या तथा त्वाष्ट्री कौमारी वह्निदेवता । मारुद्‌गणा च गान्धारी शान्तिर्नैर्ऋतकी तथा ।। २६१.

प्राजापत्य, त्वाष्ट्री, कौमारी, अग्निदेवी, मारुतगण, गांधारी, शांती आणि नैरृतकी या सर्व देवी आहेत.

शान्तिराङ्गिरसी याम्या पार्थिवी सर्व्वकामदा । यस्त्वां मृत्युरिति ह्येतज्जप्तं मृत्युविनाशनं ।। २६१.

शांती, आङ्गिरसी, याम्या, पार्थिवी, सर्व इच्छा पूर्ण करणारी — जो कोणी 'तूच मृत्यू आहेस' असे म्हणत जप करतो, त्याचा मृत्यू नष्ट होतो.

सुपर्णंस्त्वेति हुत्वा च भुजगैर्नैव बाध्यते । इन्द्रेण दत्तमित्येतत् सर्वकामकरम्भवेत् ।। २६१.

'सुपर्णम्' या मंत्राने होम केल्यावर सर्प त्रास देत नाहीत; हे इंद्राने दिले असून, सर्व इच्छा पूर्ण करणारे आहे.

इन्द्रेण दत्तमित्येतत् सर्वबाधाविनाशनं । इमा देवीति मन्त्रश्च सर्वशान्तिकरः परः ।। २६१.

हे इंद्राने दिलेले असून, सर्व बाधा दूर करणारे आहे; 'या सर्व देवी आहेत' हा मंत्र अत्यंत शांतिदायक आहे.

देवा मरुत इत्येतत् सर्वकामकरम्भवेत् । यमस्य लोकादित्येत्त् दुःस्वप्नशमनम्परं ।। २६१.

'देवा, मारुत' हा मंत्र सर्व इच्छा पूर्ण करतो; 'यमाच्या लोकातून' हा मंत्र वाईट स्वप्न दूर करण्यासाठी विशेष प्रभावी आहे.

इन्द्रश्च पञ्चबणिजेति१ पण्यलाभकरं परं । कामो मे वाजीति हुतं स्त्रीणां सौबाग्यवर्द्धनं ।। २६१.

'इंद्र आणि पाच व्यापारी' हा मंत्र माल मिळविण्यास अत्यंत उपयुक्त आहे; 'माझ्या इच्छा आणि बळ वाढो' असा होम स्त्रियांचे सौभाग्य वाढवतो.

तुभ्यमेव जबीमन्नित्ययुतन्तु हुतम्भवेत् । अग्नेगोबिन्न इत्येतत्२ मेधावृद्धिकरम्परं ।। २६१.

'तुलाचच मी नेहमी नैवेद्य अर्पण करतो' असे म्हणत होम केल्याने बुद्धी वाढते; 'अग्ने, गोविज्ञान असलेला' हा मंत्र मेधा वाढवण्यासाठी श्रेष्ठ आहे.

ध्रुवं ध्रुवेणेति हुतं स्थानलाभकरं भवेत् । अलक्तजीवेति शुना कृषिलाभकरं भवेत् ।। २६१.

'ध्रुव, ध्रुवासह' असा होम केल्याने स्थान मिळते; 'लाखसारखा मी जगू' असे कुत्र्यासह म्हटल्यास शेतीत यश मिळते.

अहन्ते भग्न इत्येतत् भवेत्‌सौभाग्यवर्द्धनं । ये मे पाशास्तथाप्येतत् बन्धनान्मोक्षकारणं ।। २६१.

'मी तुला मोडलं' असे म्हटल्याने सौभाग्य वाढते; 'हे माझे बंधन' असे म्हटल्याने बंधनातून मुक्तता होते.

शपत्वहन्निति रिपून् नाशयेद्धोमजाप्यतः । त्वमुत्तममितीत्येतद्‌यशोबुद्धिविवर्द्धनं ।। २६१.

'शपथभंग करणाऱ्याला मी मारले' असा होम केल्याने शत्रू नष्ट होतात; 'तू सर्वश्रेष्ठ आहेस' असे म्हटल्याने कीर्ती आणि बुद्धी वाढते.

यथा मृगमतीत्येतत् स्त्रीणां सौभाग्यवर्द्धनं । येन चेहदिदञ्चैव गर्भलाभकरं भवेत् ।। २६१.

'जसा हरिण जातो' असे म्हटल्याने स्त्रियांचे सौभाग्य वाढते; 'ज्यामुळे येथे आणि हे' असे म्हटल्याने संतती प्राप्त होते.

वृहस्पतिर्न्नः परिपातु पथि स्वस्त्ययनं भवेत् । मुञअचामि त्वेति कथितमपमृत्युनिवारणं ।। २६१.

'बृहस्पती आमचे रक्षण करो' असे म्हटल्याने वाटचालीत कल्याण होते; 'मी तुला सोडतो' असे म्हटल्याने अकाली मृत्यू टळतो.

अथर्वशिरसोऽद्येता सर्वपापैः प्रमुच्यते । प्राधान्येन तु मन्त्राणां किञ्चित् कर्म तवेरितं ।। २६१.

जो कोणी आज अथर्वशीर्ष म्हणतो, तो सर्व पापांतून मुक्त होतो; मंत्रांमध्ये काही कर्मे मुख्य सांगितली आहेत.

वृक्षाणआं यज्ञियानान्तु समिधः प्रथमं हविः । आज्यञ्च व्रीहयश्चैव तथा वै गौरसर्षपाः ।। २६१.

यज्ञासाठीच्या लाकडांपैकी प्रथम समिधा अर्पण करावी; तूप, तांदूळ, गायीचे दूध आणि मोहरीही त्याचप्रमाणे वापरावी.

अक्षतानि तिलाश्चैव दधिक्षीरे च भार्गव । दर्भास्तथैव दूर्वाश्च विल्वानि कमलानि च ।। २६१.

अखंड तांदूळ, तीळ, दही, दूध, दर्भ, दूर्वा, बेलफळ आणि कमळ ही सर्व द्रव्ये वापरावीत.

शान्तिपुष्टिकराण्याहुर्द्रव्याण्येतानि सर्वशः । तैलङ्कणानि धर्मज्ञ राजिका रुधिरं विषं ।। २६१.

ही सर्व द्रव्ये शांती आणि पोषण देणारी मानली आहेत; तेलाचा पेंड, काळी मोहरी, रक्त आणि विषही वापरतात.

समिधः कण्टकोपेता अभिचारेषु योजयेत् । आर्षं वै दैवतं छन्दो बिन्योगज्ञ आचरेत् ।। २६१.

काटेरी समिधा अभिचार कर्मात वापरावी; ऋषी, देवता आणि छंद जाणूनच विधी करावा.

पुष्कर उवाच श्रीसूक्तं प्रतिवेदञ्च क्षेयं लक्षअमीविवर्द्धनं । हिरण्यवर्णा हरिणीमृचः पञ्चदश श्रियः ।। २६३.

पुष्कर म्हणाला: प्रत्येक वेदाच्या शेवटी श्रीसूक्त म्हणावे, ते लक्ष्मी वाढवणारे आहे; 'हिरण्यवर्णा हरिणी' पासून पंधरा ऋचा श्रीच्या आहेत.

रथेष्वक्षेषु वाजेति चतस्रो यजुषि श्रियः । स्रावन्तीयं तथा साम श्रीसूक्तं सामवेदके ।। २६३.

यजुर्वेदात रथाच्या अक्षांवर श्रीच्या चार स्तुती म्हणतात; आणि सामवेदात, 'श्रीसूक्त' श्रावंतीय म्हणून गातात.

श्रियं धातर्मयि धेहि प्रोक्तमाथर्वणे तथा । श्रीसूक्तं यो जपेद्‌भक्त्या हत्वा श्रीस्तस्य वै भवेत् ।। २६३.

अथर्ववेदातही 'धारण करणाऱ्या परमेश्वरा, माझ्यात श्री ठेव' अशी प्रार्थना आहे. जो भक्तीने श्रीसूक्त म्हणतो, त्याला श्रीची कृपा नक्कीच मिळते.

पद्मानि चाथ विल्वानि हुत्वाज्यं वा लिलान् श्रियः । एकन्तु पौरुषं सूक्तं प्रतिवेदन्तु सर्वदं ।। २६३.

कोणी कमळ, बेलाची पाने किंवा तूप अर्पण केल्याने श्रीची कृपा मिळते; आणि प्रत्येक वेदात नेहमीच पुरुषसूक्त म्हणावे.

सूक्तेन दद्यान्निष्पापो ह्येकैकया१ जलाञ्जलिं । स्नात एकैकया पुष्पं विष्णोर्द्दत्वाघहा भवेत् ।। २६३.

प्रत्येक सूक्तासोबत पाण्याचा अंजली अर्पण केल्याने पाप नष्ट होते; स्नान करून प्रत्येक सूक्तासोबत विष्णूला एक फूल दिल्यास सर्व दोष दूर होतात.