अग्निपुराणम्

अहं स्द्रेति इत्येतद्वाग्मी भवति मानवः । न योनौ जायते विद्वान् जपन्रतीति रात्रिषु ।। २५९.

'अहं स्द्रेति' हा मंत्र जपल्याने माणूस वाग्मी होतो. विद्वानांनी रात्री 'रतीति' हा मंत्र जपल्यास पुन्हा गर्भात जन्म घेत नाही.

रात्रिसुक्तं जपन्रात्रौ रात्रिं क्षेमी नयेन्नरः । कल्पयन्तीति च चजपन्नित्यं कृत्त्वारिनाशनं ।। २५९.

रात्रीच्या वेळी रात्रीसूक्त म्हणल्याने माणूस रात्री सुरक्षितपणे घालवतो; आणि नेहमी ते म्हणल्यावर, शत्रू नष्ट करण्याचा विधी करून, त्याला सुरक्षितता मिळते असे सांगितले आहे.

आयुष्यञ्चैव वर्च्चस्यं सूक्तं दाक्षायणं महत् । उत देवा इति जपेदामयघ्नं धृतव्रतः ।। २५९.

दीर्घायुष्य आणि तेज देणारे मोठे दाक्षायण सूक्त, व्रतस्थ माणसाने म्हणावे; आणि 'उत देवाः' हे सूक्त रोग नष्ट करण्यासाठी म्हणावे.

अयप्तग्ने जनित्येतज्जपेदग्निभये सति । अरण्यानीत्यरण्येषु जपेत्तद्बयनाशनं ।। २५९.

अग्नीची भीती असताना 'अयप्तग्ने जनित' हे म्हणावे; आणि जंगलात 'अरण्यानी' हे म्हणावे, कारण तेथील भीती दूर होते.

व्राह्मीमासाद्य सूक्ते द्वे ऋचं चब्राह्मीं शतावरीं । पृथगद्भिर्घृतैर्वाथ मेधां लक्ष्मीञ्च विन्दति ।। २५९.

ब्राह्मी वनस्पती जवळ गेल्यावर, दोन सूक्ते आणि ब्राह्मी शतावरी ऋचा वेगवेगळ्या तुपाच्या आहुतीसह म्हणाव्यात; त्यामुळे बुद्धी आणि समृद्धी मिळते.

माम इत्यसपत्नघ्नं संग्रामं विजिगीषतः । ब्रह्मणोग्निः संविदानं गर्भमृत्युनिवारणं ।। २५९.

युद्धात विजय मिळवू इच्छिणाऱ्याने 'माम' हे सूक्त म्हणावे, ते शत्रू दूर करते; 'ब्रह्मणोग्निः संविदानं' हे गर्भातील मृत्यू आणि अपत्यनाश टाळते.

अपैहीति जपेत्सूक्तं शुषिर्दुस्वप्ननाशनं । येनेदमिति वै जप्त्वा समाधिं विन्दते परं ।। २५९.

'अपैहि' हे सूक्त वाईट स्वप्नं आणि दुःख दूर करते, म्हणून ते म्हणावे; 'येनिदम्' हे म्हणल्याने परम समाधी प्राप्त होते.

मयो भूर्व्वात इत्येतत् गवां स्वस्त्ययनं परं । शाम्वरीमिन्द्रजालं वा मायामेतेन वारयेत् ।। २५९.

'मयो भूर्वाता' हे सूक्त गायींसाठी अत्यंत शुभ आहे; 'शांवरी' किंवा 'इंद्रजाल' या सूक्तांनी माया आणि जादू दूर करता येते.

महीत्रीणामवरस्त्विति पथि स्वस्त्ययनं जपेत् । अग्नये बिद्विषन्नेवं जपेच्च रिपुनाशनं ।। २५९.

'महीत्रीणामवरः' हे मार्गावर म्हणल्याने शुभता मिळते; 'अग्नये बिद्विषन्' हे म्हणल्याने शत्रू नष्ट होतात.

वास्तोष्पतेन मन्त्रेण यजेत् गृहदेवताः । जपस्यैष विधिः प्रोक्तो हुते ज्ञेयो विशेषतः ।। २५९.

'वास्तोष्पति' मंत्राने घरातील देवतांची पूजा करावी; जपाचा हा विधी सांगितला आहे, विशेषतः आहुती देताना हे लक्षात ठेवावे.

होमान्ते दक्षिणा देयै पापशान्तिर्हुतेन तु । हुतं शाम्यति चान्नेन अन्नहेमप्रदानतः ।। २५९.

होमाच्या शेवटी दक्षिणा द्यावी; आहुतीने पाप शांत होते; अन्नाने आहुती तृप्त होते, आणि अन्न व सोने दान केल्यानेही तृप्ती मिळते.

विप्राशिषस्त्वमोघाः स्युषंहिःस्नानन्तु सर्वतः । सिद्धार्थका यवा धान्यं पयो दधि घृतं तथा ।। २५९.

ब्राह्मणांचे आशीर्वाद कधीही व्यर्थ जात नाहीत; सर्वत्र स्नान करणे शुभ आहे; सिद्धार्थक, ज्वारी, धान्य, दूध, दही आणि तूप हेही शुभ मानले जातात.

क्षीरवृक्षास्तथेध्मन्तु हामा वै सर्वकामदाः । समिपः कण्टकिन्यश्च राजिका रुधिरं विषं ।। २५९.

दूध देणारी झाडे आणि समिधा, या सर्व इच्छा पूर्ण करणाऱ्या आहेत; जवळच काटेरी झाडे, मोहरी, रक्त आणि विष असते.

अबिचारे तथा शैलं अशनं शक्तवः पथः । दधि भैक्ष्यं फलं मृलमृग्विधानमुदाहृतं ।। २५९.

अभिचारात दगड, अन्न, शस्त्रे आणि रस्ते यांचा वापर होतो; दही, भिक्षा, फळे आणि पशुयागाची पद्धत सांगितली आहे.

पुष्कर उवाच यजुर्विधानं वक्ष्यामि भुक्तिमुक्तिप्रदं श्रृणु । ॐकारपूर्व्विका राम महाव्याहृतयो मता ।। २६०.

पुष्कर म्हणतो: मी यजुर्वेदाचा विधी सांगतो, जो भोग आणि मुक्ती देतो; ऐक. ओंकाराने सुरू होणाऱ्या महाव्याहृती अत्यावश्यक मानल्या आहेत, हे लक्षात ठेव, राम.

सर्व्वकल्मषनाशिन्यः सर्व्वकामप्रदास्तथा । आज्यहुतिसहस्रेण देवानाराधयेद्‌बुधः ।। २६०.

या सर्व पाप नष्ट करतात आणि सर्व इच्छा पूर्ण करतात; हजार आहुती तुपाच्या देऊन ज्ञानी माणसाने देवांची पूजा करावी.

मनसः काङ्क्षितं राम मनसेप्सितकामदं । शान्तिकामो यवैः कुर्य्यात्तिलैः पापापनुत्तये ।। २६०.

राम, मनात जी इच्छा आहे, ती पूर्ण होते; शांतता हवी असल्यास ज्वारीने, आणि पाप दूर करायचे असल्यास तीळ वापरावेत.

धान्यैः सिद्धार्थकैश्चैव सर्व्वकामकरैस्तथा । औदुम्बरीभिरिध्मामिः पशुकामस्य शस्यते ।। २६०.

धान्य आणि सिद्धार्थक या सर्व इच्छा पूर्ण करणाऱ्या आहेत; आणि उडुंबराच्या समिधेने, ज्याला पशू हवे आहेत त्याने हा विधी करावा.

दध्ना चैवान्नकामस्य पथसा शान्तिमिच्छतः । अपामार्गसमिद्भिस्तु कामयन् कनकं बहु ।। २६०.

अन्नाची इच्छा असणाऱ्याने दह्याने, शांतता हवी असल्यास मार्गाने, आणि ज्याला भरपूर सोने हवे आहे त्याने अपामार्गाच्या समिधेने विधी करावा.

कन्याकामो घृताक्तानि युग्मशो ग्रथितानि तु । जातीपुष्पाणि जुहुयाद्‌ग्रामार्थी तिलतण्डुलान् ।। २६०.

ज्याला कन्येची इच्छा असेल त्याने तुप लावलेली जाईची फुले जोडीनं अर्पण करावीत. गावाच्या भरभराटीसाठी तीळ आणि तांदूळ यांचा यज्ञ करावा.

वश्यकर्मणि शाखोटवासापामार्गमेव च । विषासृङ्‌मिश्रसमिधो व्याधिघातस्य भार्गव ।। २६०.

कोणाला वश करायचं असल्यास शाकोठ आणि आपामार्ग यांची लाकूड वापरावी. रोग दूर करण्यासाठी विष आणि रक्त मिसळलेल्या समिधा अर्पण कराव्यात, भार्गव.

क्रुद्धस्तु जुहुयात्सम्यक् शत्रूणां वधकाम्यया । सर्व्वव्रीहिमयीं कृत्वा राज्ञः प्रतिकृतिं द्विज ।। २६०.

कोणी रागावलेला असेल आणि शत्रूंचा नाश करायची इच्छा असेल, तर विविध प्रकारच्या तांदळांनी केलेली राजाची प्रतिमा नीट तयार करून ती यज्ञात अर्पण करावी, द्विज.

सहस्नशस्तु जुहुयाद्राजा वशगतो भवेत् । वस्त्रकामस्य पुष्पाणि दूर्व्वा व्याधिविनाशिनी ।। २६०.

हे एक हजार वेळा अर्पण केल्यास राजा आपल्या वश होतो. वस्त्राची इच्छा असल्यास फुले आणि दुर्वा, जी रोग नष्ट करते, यांचा यज्ञ करावा.

ब्रह्मवर्च्चसकामस्य वासोग्रञ्च विधीयते । प्रत्यङ्गिरेषु जुहुयात्तुषकण्टकभस्मभिः ।। २६०.

ब्रह्मतेज मिळवायचं असल्यास वस्त्र द्यावं. प्रत्यंगिरा विधीत तुषकंटकाच्या भस्माने अर्पण करावं.

विद्वेषणे च पक्ष्माणि काककौशिकयोस्तथा । कापिलञ्च घृतं हुत्वा तथा चन्द्रग्रहे द्विज ।। २६०.

द्वेष निर्माण करायचा असल्यास कावळा आणि कौशिक पक्ष्याच्या पापण्या अर्पण कराव्यात. तसेच कपिला तुप अर्पण करावे आणि चंद्रग्रहणाच्या वेळी हे करावे, द्विज.

वचाचूर्णेन सम्पातात्समानीय च तां वचां । सहस्रमन्त्रितां भुक्त्वा मेधावी जायते नरः ।। २६०.

वचा मुळं गळताना गोळा करून, हजार मंत्रांनी अभिमंत्रित करून खाल्ल्यास माणूस बुद्धिमान होतो.

एकादशाङ्गुलं शङ्कु लौहं खादिरमेव च। द्विषतो वधोसीति जपन्निखनेद्रिपुवेश्मनि ।। २६०.

अकरा बोटांची लोखंडाची किंवा खदिराच्या लाकडाची सळी, शत्रूच्या घरात शत्रूनाशक मंत्र म्हणत पुरावी.

उच्चाटनमिदं कर्म शत्रूणां कथितं तव । चक्षुष्पा इति जप्त्वा च विनष्टञ्चक्षुराप्नुयात् ।। २६०.

हे शत्रूंच्या उच्छाटनाचं कर्म सांगितलं आहे. 'चक्षुष्पा' हा मंत्र म्हणताच, ज्याचं दृष्टी गेलं आहे त्याला पुन्हा दृष्टी मिळते.

उपयुञ्जत इत्येतदनुवाकन्तथान्नदं । तनूपाग्ने सदिति दूर्व्वां हुत्वार्त्तिवर्ज्जितः ।। २६०.

'उपयुञ्जत' आणि 'तनूपाग्ने सद्' हे अनुक्रमणिका वचन वापरून दुर्वा अर्पण केल्यास रोग दूर होतात.