अग्निपुराणम्

प्रथमं साहसं दद्याद्विक्रूष्टे द्विगुणं तथा । अचौरञ्चौरेऽभिवदन् दाप्यः पञ्चशतं दमं ।। २५८.

पहिल्या वेळी अपराध केल्यास दंड घ्यावा; पुन्हा केल्यास दुप्पट दंड घ्यावा; निरपराध माणसाला चोर म्हणून खोटे आरोप केल्यास पाचशे दंड द्यावा.

राज्ञोऽनिष्टप्रवक्तारं तस्यैवाक्रोशकं तथा । मृताङ्गलग्नविक्रेतुर्गुरोस्ताड़यितुस्तथा ।। २५८.

राजाच्या अपयशाची बातमी सांगणारा, त्याचप्रमाणे त्याला शिव्या देणारा, मृत व्यक्तीच्या वस्तू विकणारा आणि गुरूला नदी ओलांडून नेणारा — हे सर्व दोषी ठरतात.

तन्मन्त्रस्य च भेत्तारं छित्त्वा जिह्वां प्रवासयेत् । राजयानासनारोढुर्दण्डो मध्यमसाहसः ।। २५८.

जो मंत्र फोडतो, त्याची जीभ कापून त्याला देशाबाहेर पाठवावे. आणि जो राजाच्या आसनावर बेकायदेशीरपणे बसतो, त्याला मध्यम प्रकारचा दंड द्यावा.

. द्विनेत्रभेदिनो राजद्विष्टादेशकृतस्तथा । विप्रत्वेन च शूद्रस्य जीवतोऽष्टशतो दमः ।। २५८.

दोन डोळ्यांना इजा करणारा, राजाच्या द्वेषयुक्त आज्ञेप्रमाणे वागणारा, किंवा शूद्र असून स्वतःला ब्राह्मण म्हणवणारा — या तिघांना जिवंत असताना आठशे दंड भरावा लागतो.

यो मन्येताजितोऽस्मीति न्याये नाभिपराजितः । तमायान्तं पुनर्ज्जित्वा दण्डयेद् द्विगुणं दमं ।। २५८.

जो न्यायाने हरला असूनही 'मी हरलो नाही' असे समजतो, आणि पुन्हा पराभूत होतो, त्याला दुप्पट दंड द्यावा.

राज्ञाऽन्यायेन यो दण्डा गृहीतो वरुणायतं । निवेद्य दद्याद्विप्रेभ्यः स्वयं त्रिशद्‌गुणीकृतं ।। २५८.

राजाने अन्यायाने दंड लावला असल्यास, तो दंड ब्राह्मणांना सांगून द्यावा आणि स्वतः तीनपट द्यावा.

धर्म्मश्चार्थश्च कीत्तिश्च लोकपङ्‌क्तिरुपग्रहः । प्रजाभ्यो बहुमानञ्च स्वर्गस्थानञ्च शाश्वत्म् ।। २५८.

धर्म, संपत्ती, कीर्ती, लोकांचा आधार, प्रजांचा सन्मान आणि स्वर्गातील शाश्वत स्थान — हे सर्व मिळते.

अग्निरुवाच ऋग्यजुःसामाथर्वविधानं पुष्करोदितम् । भुक्तिभुक्तिकरं जप्याद्धोमाद्रामाय तद्वदे ।। २५९.

अग्नी म्हणतो: ऋग्वेद, यजुर्वेद, सामवेद आणि अथर्ववेद यांचे पूष्कराने सांगितलेले विधी जप किंवा होम केल्याने भोग आणि मोक्ष दोन्ही मिळतात, तसेच रामासाठी केलेल्या अर्पणानेही.

पुष्कर उवाच । प्रतिवेदन्तु कर्म्माणि कार्य्याणि प्रवदामि ते । प्रथमं ऋग्विधानं वै श्रृणु त्वं भुक्तिमुक्तिदम् ।। २५९.

पूष्कर म्हणतो: प्रत्येक वेदासाठी करावयाची कृत्ये मी तुला सांगतो. प्रथम, भोग आणि मोक्ष देणारे ऋग्वेदीय विधी ऐक.

अन्तर्ज्जले तथा होमे जपतो मनसेप्सितम् । कामं करोति गायत्री प्राणायामाद्विशेपतः ।। २५९.

पाण्यात, होम करताना किंवा जप करताना, प्राणायामाने गायत्री जपल्यास मनातील इच्छा पूर्ण होते.

गायत्र्या दशसाहस्रो जपो नक्ताशिनो द्विज । बहुस्नातस्य तत्रैव सर्वकल्पमनाशनः ।। २५९.

जो ब्राह्मण रात्री उपवास करून, वारंवार स्नान करून, गायत्रीचा दहा हजार वेळा जप करतो, त्याला सर्व विधींचे फळ मिळते, अन्नाशिवायही.

दशायुतानि जप्त्वाऽथ हविष्याशी स मुक्तिभाक् । प्रणवो हि परं ब्रह्म तज्जपः सर्वपापहा ।। २५९.

दहा हजार वेळा जप करून, केवळ हविष्य अन्न खाल्ल्यास तो मोक्ष प्राप्त करतो; कारण प्रणव म्हणजेच परब्रह्म, त्याचा जप सर्व पापे नष्ट करतो.

ओंकारशतकजप्तन्तु नाभिमात्रोदके स्थितः जलं पिवेत् स सर्वेस्तु पापैर्वै विप्रमुच्यते ।। २५९.

नाभीपर्यंत पाण्यात उभा राहून, 'ॐ' शंभर वेळा जप करून ते पाणी प्यायल्यास, सर्व पापांपासून मुक्ती मिळते.

मात्रात्रयं त्रयो वेदास्त्रयो देवास्त्रयोऽग्नयः । महाव्याहृतयः सप्त लोका होमोऽखिलाघहा ।। २५९.

तीन मात्रा, तीन वेद, तीन देव, तीन अग्नी, सात महाव्याहृती, सात लोक — या सर्वांचे होम केल्याने सर्व पापे नष्ट होतात.

गायत्री परमा जाप्या महाव्याहृतयस्तथा । अन्तर्ज्जले तथा रामप्रोक्तश्चैवाघमर्षणः ।। २५९.

गायत्री हा सर्वश्रेष्ठ जप आहे, तसेच महाव्याहृतीही; पाण्यात, रामाने सांगितलेल्या प्रकारे, अघमर्षण सूक्तही जपावे.

अग्निमीले पुरोहितं सूक्तोऽयं वह्निदैवतः । शिरसा धारयन् वह्निं यो जपेत्परिवत्सरम् ।। २५९.

'अग्निमीळे पुरोहितम्' हे सूक्त अग्निदेवतेसाठी आहे; जो वर्षभर डोक्यावर अग्नी धारण करून हे जपतो, त्याला त्याचे फळ मिळते.

होमं त्रिषवणं भैक्ष्यमनग्निज्चवलनञ्चरेत् । अतः परमृचः सप्त वाय्वाद्या याः प्रकीर्त्तिताः ।। २५९.

तीन वेळा होम करावा, भिक्षा मागावी आणि अग्निविरहित अन्न टाळावे; त्यानंतर, वायूपासून सुरू होणाऱ्या ऋचांपैकी सात ऋचा सांगितल्याप्रमाणे जपाव्यात.

ता जपन् प्रयतो नित्यमिष्टान् कामान् समश्नुते । मेधाकामो जपेन्नित्यं सदसन्यमितित्यृचम् ।। २५९.

या ऋचा भक्तीने रोज जपल्यास इच्छित सुख मिळते; बुद्धी हवी असेल तर 'सदसन्न्यमिति' ही ऋचा नेहमी जपावी.

अन्वयो यन्निमाः प्रोक्ताः नवर्चो मृत्युनाशनाः । शुनःशेफमृषिं बद्धः सन्निरुद्धोऽथ वा२ जपेत् ।। २५९.

अन्वय आणि अर्थ सांगितलेल्या या नव ऋचा मृत्यू नष्ट करतात; शुनःशेप ऋषीने जसे जपले, तसे जपावे, जरी बांधलेले किंवा अडवलेले असले तरी.

मुच्यते सर्वपापेभ्यो गदी वाप्यगदो भवेत् । य इच्छेच्छाश्वतं कामं मित्रं प्राज्ञं पुरन्दरं ।। २५९.

जो कोणी शाश्वत, प्रिय, बुद्धिमान मित्र पुरंदराची इच्छा करतो, तो पापी असो वा निरोगी, सर्व पापांपासून मुक्त होतो.

ऋग्भिः षोड़शभिः कुर्य्यादिन्द्रस्येति दिने दिने । हिहण्यस्तूपमित्येतज्जपन् शत्रून् प्रबाधते ।। २५९.

रोज इंद्रासाठी ऋग्वेदातील सोळा ऋचा म्हणाव्यात आणि 'हिहण्यस्तूपम्' हा मंत्र जपावा, त्यामुळे शत्रूंचा पराभव होतो.

क्षेमी भवति चाध्वानो ये ते पन्था जपन् नरः । रौद्रीभिः षड्‌भिरीशानं स्तूयाद् यो वै दिने दिने ।। २५९.

जो पुरुष दररोज रौद्र स्वरूपाच्या सहा ऋचा ईशानाचे स्तवन करतो, त्याच्या प्रवासातील वाटा सुरक्षित होतात.

चरुं वा कल्पयेद्रौद्रं तस्यशान्तिः पराभवेत् । उदित्युदन्तमादित्यमुपतिष्ठन् दिने दिने ।। २५९.

किंवा रौद्र चरू तयार करून, रोज उगवत्या आणि मावळत्या सूर्याची पूजा केल्यास त्याला अत्युच्च शांती मिळते.

क्षिपेज्जलाञ्जलीन् सप्त मनोदुःखविनाशनं । द्विषन्तमित्यथार्द्धर्च्चं यद्विप्रान्तं जपन् स्मरेत् ।। २५९.

सात वेळा पाण्याचे अंजली अर्पण करावेत, जे मनातील दुःख दूर करतात. 'द्विषन्तम्' आणि अर्ध ऋचा म्हणत, ऋषींनी सांगितलेले स्मरण करावे.

आगस्कृत् सप्तरात्रेण विद्वेषमधिगच्छति । आरोग्यकामी रोगी वा प्रस्कन्नस्योत्तमं जपेत् ।। २५९.

जे पाप केले असेल, त्याचे निवारण सात रात्रींमध्ये होते. आरोग्याची इच्छा असो वा आजारी असो, पतितांसाठी श्रेष्ठ मंत्र जपावा.

उत्तमस्तस्य चार्द्धर्च्चो जपेद्वै विविधासने । उदयत्यायुरक्ष्यय्यं तेजो मध्यन्दिने जपेत् ।। २५९.

तो पुरुष विविध आसनात श्रेष्ठ अर्ध ऋचा म्हणावा. सूर्य उगवतांना आणि मध्यान्ही जप केल्यास, त्याला अक्षय आयुष्य व तेज मिळते.

अस्तं प्रतिगते सूर्य्ये द्विषन्तं प्रतिबाधते । न वयश्चेति सूक्तानि जपन् शत्रून्नियच्छति ।। २५९.

सूर्य मावळताना 'द्विषन्तम्' म्हणल्याने शत्रू दूर होतात; 'न वयश्' या सूक्तांचा जप केल्याने शत्रूंवर नियंत्रण मिळते.

. एकाद्श सुपर्णस्य सर्व्वकामान्विनिर्द्दिशेत् । आद्यात्मिकी कइत्येता जपन्मोक्षमवाप्नुयात् ।। २५९.

सुपर्णाच्या अकरा ऋचा म्हणल्याने सर्व इच्छा पूर्ण होतात; या आत्म्याशी संबंधित म्हणून जपल्यास मोक्ष प्राप्त होतो.

आ नो भद्रा इत्यनेन दीर्घमायुरबाप्नुयात् । त्वं सीमेति च सूक्तेन नवं पश्येन्निशाकरं ।। २५९.

'आ नो भद्राः' या मंत्राने दीर्घायुष्य मिळते; 'त्वं सीम' या सूक्ताने नवीन चंद्रदर्शन होते.