अग्निपुराणम्

परद्रव्यगृहाणाञ्च पृच्छका गूढ़चारिणः । निराया व्ययवन्तश्च विनष्टद्रव्यविक्रयाः ।। २५८.

जे दुसऱ्याच्या घरात जातात, वारंवार विचारतात, घराघरात फिरतात, उगाचच भटकतात, जास्त खर्च करतात किंवा हरवलेला माल विकतात, त्यांनाही धरावे.

गृहीतः शङ्कया चौर्य्येनाम्नानञ्चेद्विशोधयेत् । दापयित्वा हृतं द्रव्यं चोरदण्डेन दण्डयेत् ।। २५८.

कोणीतरी चोरीच्या शंकेवरून पकडला गेला, तर त्याने शपथ घेऊन आपली निर्दोषता सिद्ध करावी; दोषी आढळल्यास चोरलेला माल परत द्यावा आणि चोराचा दंड मिळावा.

चौरं प्रदाप्यापहृतं घातयेद्विविधैर्बधैः । सचिह्नं ब्राह्मणं कृत्वा स्वराष्ट्राद्विप्रवासयेत् ।। २५८.

चोराने चोरलेला माल परत द्यावा आणि विविध शिक्षांनी त्याला दंड द्यावा; ब्राह्मण असल्यास त्याला खूण करून आपल्या देशाबाहेर हाकलावे.

घातितेऽपहृते दोषो ग्रामभर्त्तुरमिर्गते । म्वसीम्नि दद्याद्ग्रामस्तु पदं वा यत्र गच्छति ।। २५८.

कोणीतरी खून किंवा चोरी केली तर गावाचा प्रमुख हजर असेल तर दोष त्याच्यावर येतो; तो नसल्यास, जिथे घटना घडली तिथल्या गावाने किंवा त्या जागेने दंड भरावा.

पञ्चग्रामी वहिः क्रोशाद्दशग्राम्यऽथ वा पुनः । वन्दिग्राहांस्तथा वाजिकञ्जराणाञ्च हारिणः ।। २५८.

पाच किंवा दहा गावांच्या बाहेरचा माणूस, प्रवाशांना लुबाडणारे, घोडे किंवा हरिण चोरणारे—

प्रसह्य घातिश्चैव शूलमारोपयेन्नरान् । उत्क्षेपकग्रन्थिभेदौ करसन्दंशहीतकौ ।। २५८.

जे जबरदस्तीने खून करतात त्यांना शूळावर बसवावे; जो फेकून देतो, सांधे मोडतो किंवा हातांना कात्रीने इजा करतो—

कार्य्यौ द्वितीयापराधे करपादैकहीनकौ । भक्तावकाशाग्न्युदकमन्त्रोपकरणव्ययान् ।। २५८.

दुसऱ्यांदा अपराध केल्यास एक हात किंवा एक पाय कापावा; तसेच अन्न, निवारा, अग्नी, पाणी, पूजा सामान यांचा खर्च भरावा.

दत्त्वा चौरस्य हन्तुर्वा जानतो दम उत्तमः । शस्त्रावपाते गर्भस्य पातने चोत्तमो दमः ।। २५८.

चोर किंवा खून करणाऱ्याला, जर तो अपराध सर्वांना माहीत असेल, तर सर्वात कठोर शिक्षा द्यावी; शस्त्राने गर्भपात किंवा गर्भनाश केल्यासही तीच कठोर शिक्षा द्यावी.

उत्तमो वाऽधमो वापि पुरुषस्त्रीप्रमापणे । शिलां बद्‌ध्बा क्षिपेदप्सु नरघ्नीं विषदां स्त्रियं ।। २५८.

कोणताही पुरुष उच्च किंवा नीच असो, जर त्याने पुरुष किंवा स्त्रीचा खून केला, तर त्या स्त्रीला दगड बांधून पाण्यात टाकावे.

विषाग्निदां निजगुरुनिजापत्यप्रमापणीं । विकर्णकरनासौष्ठीं कृत्वा गोभिः प्रमापयेत् ।। २५८.

जेव्हा एखादी स्त्री विष किंवा आग देते, स्वतःच्या गुरुचा किंवा मुलाचा खून करते, किंवा कान, नाक, ओठ कापते, तिला गायींनी तुडवून मारावे.

क्षेत्रवेश्मवनग्रामविवीतखलदाहकाः । राजपत्न्यभिऽगामी च दग्धव्यास्तु कटाग्निना ।। २५८.

जे शेत, घर, जंगल, गाव, खळे किंवा धान्यगोदाम पेटवतात, किंवा राजाच्या पत्नीशी संबंध ठेवतात, त्यांना काठीच्या आगीनं जाळावे.

पुमान् संग्रहणे ग्राह्यः केशाकेशिपरस्त्रियाः । स्वजातावुत्तमो दण्ड आनुलोम्ये तु मध्यमः ।। २५८.

परस्त्रीसोबत पकडला गेलेला पुरुष, तिचे केस पकडून धरावा; ती स्वतःच्या जातीची असेल तर सर्वात मोठा दंड द्यावा; योग्य विवाह असेल तर मध्यम दंड द्यावा.

प्रातिलोम्ये बधः पुंसां नार्य्याः कर्णावकर्त्तनम् । नीवीस्तनप्रावरणनाभिकेशावमर्द्दनम् ।। २५८.

वर्णव्यवस्थेच्या विरुद्ध संबंध आल्यास पुरुषाला ठार मारावे, आणि स्त्रीचे कान कापावेत; तिचा कंबरपट्टा, छातीचे वस्त्र, नाभी आणि केस चिरडावेत.

अदेशकालसम्भाषं सहावस्थानमेव च । स्त्री निषेधे शतं दद्याद् द्विशतन्तु दमं पुमान् ।। २५८.

अयोग्य ठिकाणी किंवा वेळी बोलणे, किंवा एकत्र राहणे यासाठी स्त्रीने शंभर दंड द्यावा; पुरुषाने त्याच्या दुप्पट दंड द्यावा.

प्रतिषेधे तयोर्दण्डो यथा संग्रहणे तथा । पशून् गच्छञ्छतं दाप्यो हीनां स्त्रीं गाश्च मध्यमम् ।। २५८.

मनाई केल्यानंतरही त्यांनी तसेच केले, तर पकडल्यासारखीच शिक्षा द्यावी; गुरे मागे लागल्यास शंभर दंड द्यावा; नीच स्त्रीसाठी मध्यम दंड आणि गायी द्याव्यात.

अवरुद्धासु दासीषु भुजिष्यासु तथैव च । गम्यास्वपि पूमान्दाप्यः पञ्चाशत् पणिकन्दमम् ।। २५८.

बांधलेल्या दासी, सेविका किंवा सहज मिळणाऱ्या स्त्रीसोबत संबंध ठेवल्यास पुरुषाने पन्नास पणाचा दंड द्यावा.

प्रसह्य दास्यबिगमे दण्डो दशपणः स्मृतः । कुबन्धेनाङ्क्य गमयेदन्त्याप्रव्रजितागमे ।। २५८.

दासीशी जबरदस्तीने संबंध ठेवल्यास दहा पणाचा दंड आहे; डाग लावलेल्या, अंत्यज किंवा संन्यासी स्त्रीसोबत संबंध ठेवल्यास त्याला गावभर फिरवावे.

न्यूनं वाप्यधिकं वापि लिखेद् यो राजशासनम् । कूटस्वर्णव्यवहारी विमांसस्य च विक्रयी ।। २५८.

जो राजाज्ञा कमी किंवा जास्त लिहितो, बनावट सोने विकतो किंवा गहाण ठेवलेली वस्तू विकतो—

अभक्षैर्दूषयन् विप्रं दण्ड उत्तमसाहसम् । कूटस्वर्णव्यवहारी विमांसस्य च विक्रयी ।। २५८.

ब्राह्मणाला निषिद्ध अन्न देऊन दूषित करणाऱ्याला सर्वात मोठा दंड द्यावा; बनावट सोने विकणारा किंवा गहाण ठेवलेली वस्तू विकणाऱ्यालाही—

अङ्गहीनश्च कर्त्तव्यो दाप्यश्चोत्तमसाहसं । शक्तो ह्यमोक्षयन् स्वामी दंष्ट्रिणः श्रृङ्गिणस्तथा ।। २५८.

त्याला अपंग करावे आणि सर्वात मोठा दंड द्यावा; जर मालक सक्षम असूनही दात किंवा शिंग असलेले जनावर सोडत असेल—

प्रथमं साहसं दद्याद्विक्रूष्टे द्विगुणं तथा । अचौरञ्चौरेऽभिवदन् दाप्यः पञ्चशतं दमं ।। २५८.

पहिल्या वेळी अपराध केल्यास दंड घ्यावा; पुन्हा केल्यास दुप्पट दंड घ्यावा; निरपराध माणसाला चोर म्हणून खोटे आरोप केल्यास पाचशे दंड द्यावा.

राज्ञोऽनिष्टप्रवक्तारं तस्यैवाक्रोशकं तथा । मृताङ्गलग्नविक्रेतुर्गुरोस्ताड़यितुस्तथा ।। २५८.

राजाच्या अपयशाची बातमी सांगणारा, त्याचप्रमाणे त्याला शिव्या देणारा, मृत व्यक्तीच्या वस्तू विकणारा आणि गुरूला नदी ओलांडून नेणारा — हे सर्व दोषी ठरतात.

तन्मन्त्रस्य च भेत्तारं छित्त्वा जिह्वां प्रवासयेत् । राजयानासनारोढुर्दण्डो मध्यमसाहसः ।। २५८.

जो मंत्र फोडतो, त्याची जीभ कापून त्याला देशाबाहेर पाठवावे. आणि जो राजाच्या आसनावर बेकायदेशीरपणे बसतो, त्याला मध्यम प्रकारचा दंड द्यावा.

. द्विनेत्रभेदिनो राजद्विष्टादेशकृतस्तथा । विप्रत्वेन च शूद्रस्य जीवतोऽष्टशतो दमः ।। २५८.

दोन डोळ्यांना इजा करणारा, राजाच्या द्वेषयुक्त आज्ञेप्रमाणे वागणारा, किंवा शूद्र असून स्वतःला ब्राह्मण म्हणवणारा — या तिघांना जिवंत असताना आठशे दंड भरावा लागतो.

यो मन्येताजितोऽस्मीति न्याये नाभिपराजितः । तमायान्तं पुनर्ज्जित्वा दण्डयेद् द्विगुणं दमं ।। २५८.

जो न्यायाने हरला असूनही 'मी हरलो नाही' असे समजतो, आणि पुन्हा पराभूत होतो, त्याला दुप्पट दंड द्यावा.

राज्ञाऽन्यायेन यो दण्डा गृहीतो वरुणायतं । निवेद्य दद्याद्विप्रेभ्यः स्वयं त्रिशद्‌गुणीकृतं ।। २५८.

राजाने अन्यायाने दंड लावला असल्यास, तो दंड ब्राह्मणांना सांगून द्यावा आणि स्वतः तीनपट द्यावा.

धर्म्मश्चार्थश्च कीत्तिश्च लोकपङ्‌क्तिरुपग्रहः । प्रजाभ्यो बहुमानञ्च स्वर्गस्थानञ्च शाश्वत्म् ।। २५८.

धर्म, संपत्ती, कीर्ती, लोकांचा आधार, प्रजांचा सन्मान आणि स्वर्गातील शाश्वत स्थान — हे सर्व मिळते.

अग्निरुवाच ऋग्यजुःसामाथर्वविधानं पुष्करोदितम् । भुक्तिभुक्तिकरं जप्याद्धोमाद्रामाय तद्वदे ।। २५९.

अग्नी म्हणतो: ऋग्वेद, यजुर्वेद, सामवेद आणि अथर्ववेद यांचे पूष्कराने सांगितलेले विधी जप किंवा होम केल्याने भोग आणि मोक्ष दोन्ही मिळतात, तसेच रामासाठी केलेल्या अर्पणानेही.

पुष्कर उवाच । प्रतिवेदन्तु कर्म्माणि कार्य्याणि प्रवदामि ते । प्रथमं ऋग्विधानं वै श्रृणु त्वं भुक्तिमुक्तिदम् ।। २५९.

पूष्कर म्हणतो: प्रत्येक वेदासाठी करावयाची कृत्ये मी तुला सांगतो. प्रथम, भोग आणि मोक्ष देणारे ऋग्वेदीय विधी ऐक.