अग्निपुराणम्

अन्यहस्ते च विक्रीतं दुष्टं वा दुष्टवद्यदि । विक्रीनीते दमस्तत्र तन्मूल्यादद्विगुणो भवेत् ।। २५८.

कोणीतरी दुसऱ्याला विकलेला माल खराब निघाला किंवा तसा वागवला गेला, तर विक्रेत्याने त्या किमतीच्या दुप्पट दंड भरावा.

क्षयं वृद्धिञ्च बणिजापण्यानामविजानता । क्रीत्वा नानुशयः कार्य्यः कुर्वन् षड्‌भागदण्डभाक् ।। २५८.

व्यापाऱ्यांकडून माल घेताना त्याची वाढ किंवा घट माहित नसल्यास खरेदीदाराला दोष द्यायचा नाही; पण जाणूनबुजून तसे केल्यास त्याला सहाव्या भागाचा दंड भरावा लागतो.

समवायेन वणिजां लाभार्थं कर्म कुर्वतां । लाभालाभौ यथा द्रव्यं यथा वा संविदा कृतौ ।। २५८.

व्यापाऱ्यांनी एकत्र येऊन नफा मिळवण्यासाठी व्यवहार केला, तर नफा-तोटा त्यांनी गुंतवलेल्या भांडवलानुसार किंवा ठरल्याप्रमाणे वाटावा.

प्रतिपिद्धमनादिष्टं प्रमादाद्यच्च नाशितं । स तद्दद्याद् विप्लवाच्च रक्षइताद्दसमांशभाक् ।। २५८.

कोणीतरी सांभाळायला दिलेला माल सांगितल्याशिवाय निष्काळजीपणामुळे हरवला, तर जबाबदार व्यक्तीने तो भरून द्यावा; आणि आपत्तीमुळे हरवला, तर दहाव्या भागाचा दंड द्यावा.

अर्थप्रक्षएपणाद्विंशं भागं शुल्कं नृपो हरेत् । व्यासिद्धं राजयोग्यञ्च विक्रीतं राजगामि तत् ।। २५८.

घोषित नफ्यातून राजा वीसावा भाग कर म्हणून घ्यावा; आणि जो माल विकायला बंदी आहे किंवा राजासाठी योग्य आहे, तो विकल्यास तो माल राजाकडे जावा.

मित्थ्या वदन् परीमाणं शुल्कस्थानादपक्रमम् । दाप्यस्त्वष्टगुणं यश्च सव्याजक्रयविक्रयी ।। २५८.

ज्याने चुकीचे मोजमाप दिले, कर चुकवला किंवा फसवणूक करून खरेदी-विक्री केली, त्याने त्या किमतीच्या आठपट दंड भरावा.

देशान्तरगते प्रेते द्रव्यं दायादबान्धवाः । ज्ञातयो वा हरेयुस्तदागतास्तैर्विना नृपः ।। २५९.

कोणीतरी परदेशात मरण पावला, तर त्याचे मालमत्ता उपस्थित वारसदार किंवा नातेवाईकांनी घ्यावी; कुणीच नसल्यास ती राजाकडे जावी.

जिह्मं त्यजेयुर्निर्लोभमशक्तोऽन्येन कारयेत् । अनेन विधिराख्यात ऋत्विक्कर्षककर्मिणां ।। २५९.

लोभ न ठेवता वाकडेपण सोडावे; शक्य नसेल, तर दुसऱ्याने ते करावे. हा नियम यज्ञ करणारे, शेतकरी आणि काम करणाऱ्यांसाठी सांगितला आहे.

ग्राहकैर्गृह्यते चौरो लोप्त्रेणाथ पदेन वा । पूर्वकर्मापराधी वा तथैवाशुद्धवासकः ।। २५८.

खरेदीदारांनी चोराला फावड्याने, पावलांच्या खुणांनी, किंवा तो पूर्वीही गुन्हेगार असेल किंवा त्याचे कपडे अस्वच्छ असतील, तर पकडावे.

अन्येपि शङ्कया ग्राह्य जातिनामादिनिह्नवैः । द्यूतस्त्रीपानशक्ताश्च शुष्कभिन्नमुखस्वराः ।। २५८.

शक्य असल्यास, जातीचे किंवा नावाचे लपवणारे, जुगार खेळणारे, मद्यपान करणारे, किंवा ज्यांचा आवाज कोरडा किंवा फुटलेला आहे, अशांनाही शंका आल्यास धरावे.

परद्रव्यगृहाणाञ्च पृच्छका गूढ़चारिणः । निराया व्ययवन्तश्च विनष्टद्रव्यविक्रयाः ।। २५८.

जे दुसऱ्याच्या घरात जातात, वारंवार विचारतात, घराघरात फिरतात, उगाचच भटकतात, जास्त खर्च करतात किंवा हरवलेला माल विकतात, त्यांनाही धरावे.

गृहीतः शङ्कया चौर्य्येनाम्नानञ्चेद्विशोधयेत् । दापयित्वा हृतं द्रव्यं चोरदण्डेन दण्डयेत् ।। २५८.

कोणीतरी चोरीच्या शंकेवरून पकडला गेला, तर त्याने शपथ घेऊन आपली निर्दोषता सिद्ध करावी; दोषी आढळल्यास चोरलेला माल परत द्यावा आणि चोराचा दंड मिळावा.

चौरं प्रदाप्यापहृतं घातयेद्विविधैर्बधैः । सचिह्नं ब्राह्मणं कृत्वा स्वराष्ट्राद्विप्रवासयेत् ।। २५८.

चोराने चोरलेला माल परत द्यावा आणि विविध शिक्षांनी त्याला दंड द्यावा; ब्राह्मण असल्यास त्याला खूण करून आपल्या देशाबाहेर हाकलावे.

घातितेऽपहृते दोषो ग्रामभर्त्तुरमिर्गते । म्वसीम्नि दद्याद्ग्रामस्तु पदं वा यत्र गच्छति ।। २५८.

कोणीतरी खून किंवा चोरी केली तर गावाचा प्रमुख हजर असेल तर दोष त्याच्यावर येतो; तो नसल्यास, जिथे घटना घडली तिथल्या गावाने किंवा त्या जागेने दंड भरावा.

पञ्चग्रामी वहिः क्रोशाद्दशग्राम्यऽथ वा पुनः । वन्दिग्राहांस्तथा वाजिकञ्जराणाञ्च हारिणः ।। २५८.

पाच किंवा दहा गावांच्या बाहेरचा माणूस, प्रवाशांना लुबाडणारे, घोडे किंवा हरिण चोरणारे—

प्रसह्य घातिश्चैव शूलमारोपयेन्नरान् । उत्क्षेपकग्रन्थिभेदौ करसन्दंशहीतकौ ।। २५८.

जे जबरदस्तीने खून करतात त्यांना शूळावर बसवावे; जो फेकून देतो, सांधे मोडतो किंवा हातांना कात्रीने इजा करतो—

कार्य्यौ द्वितीयापराधे करपादैकहीनकौ । भक्तावकाशाग्न्युदकमन्त्रोपकरणव्ययान् ।। २५८.

दुसऱ्यांदा अपराध केल्यास एक हात किंवा एक पाय कापावा; तसेच अन्न, निवारा, अग्नी, पाणी, पूजा सामान यांचा खर्च भरावा.

दत्त्वा चौरस्य हन्तुर्वा जानतो दम उत्तमः । शस्त्रावपाते गर्भस्य पातने चोत्तमो दमः ।। २५८.

चोर किंवा खून करणाऱ्याला, जर तो अपराध सर्वांना माहीत असेल, तर सर्वात कठोर शिक्षा द्यावी; शस्त्राने गर्भपात किंवा गर्भनाश केल्यासही तीच कठोर शिक्षा द्यावी.

उत्तमो वाऽधमो वापि पुरुषस्त्रीप्रमापणे । शिलां बद्‌ध्बा क्षिपेदप्सु नरघ्नीं विषदां स्त्रियं ।। २५८.

कोणताही पुरुष उच्च किंवा नीच असो, जर त्याने पुरुष किंवा स्त्रीचा खून केला, तर त्या स्त्रीला दगड बांधून पाण्यात टाकावे.

विषाग्निदां निजगुरुनिजापत्यप्रमापणीं । विकर्णकरनासौष्ठीं कृत्वा गोभिः प्रमापयेत् ।। २५८.

जेव्हा एखादी स्त्री विष किंवा आग देते, स्वतःच्या गुरुचा किंवा मुलाचा खून करते, किंवा कान, नाक, ओठ कापते, तिला गायींनी तुडवून मारावे.

क्षेत्रवेश्मवनग्रामविवीतखलदाहकाः । राजपत्न्यभिऽगामी च दग्धव्यास्तु कटाग्निना ।। २५८.

जे शेत, घर, जंगल, गाव, खळे किंवा धान्यगोदाम पेटवतात, किंवा राजाच्या पत्नीशी संबंध ठेवतात, त्यांना काठीच्या आगीनं जाळावे.

पुमान् संग्रहणे ग्राह्यः केशाकेशिपरस्त्रियाः । स्वजातावुत्तमो दण्ड आनुलोम्ये तु मध्यमः ।। २५८.

परस्त्रीसोबत पकडला गेलेला पुरुष, तिचे केस पकडून धरावा; ती स्वतःच्या जातीची असेल तर सर्वात मोठा दंड द्यावा; योग्य विवाह असेल तर मध्यम दंड द्यावा.

प्रातिलोम्ये बधः पुंसां नार्य्याः कर्णावकर्त्तनम् । नीवीस्तनप्रावरणनाभिकेशावमर्द्दनम् ।। २५८.

वर्णव्यवस्थेच्या विरुद्ध संबंध आल्यास पुरुषाला ठार मारावे, आणि स्त्रीचे कान कापावेत; तिचा कंबरपट्टा, छातीचे वस्त्र, नाभी आणि केस चिरडावेत.

अदेशकालसम्भाषं सहावस्थानमेव च । स्त्री निषेधे शतं दद्याद् द्विशतन्तु दमं पुमान् ।। २५८.

अयोग्य ठिकाणी किंवा वेळी बोलणे, किंवा एकत्र राहणे यासाठी स्त्रीने शंभर दंड द्यावा; पुरुषाने त्याच्या दुप्पट दंड द्यावा.

प्रतिषेधे तयोर्दण्डो यथा संग्रहणे तथा । पशून् गच्छञ्छतं दाप्यो हीनां स्त्रीं गाश्च मध्यमम् ।। २५८.

मनाई केल्यानंतरही त्यांनी तसेच केले, तर पकडल्यासारखीच शिक्षा द्यावी; गुरे मागे लागल्यास शंभर दंड द्यावा; नीच स्त्रीसाठी मध्यम दंड आणि गायी द्याव्यात.

अवरुद्धासु दासीषु भुजिष्यासु तथैव च । गम्यास्वपि पूमान्दाप्यः पञ्चाशत् पणिकन्दमम् ।। २५८.

बांधलेल्या दासी, सेविका किंवा सहज मिळणाऱ्या स्त्रीसोबत संबंध ठेवल्यास पुरुषाने पन्नास पणाचा दंड द्यावा.

प्रसह्य दास्यबिगमे दण्डो दशपणः स्मृतः । कुबन्धेनाङ्क्य गमयेदन्त्याप्रव्रजितागमे ।। २५८.

दासीशी जबरदस्तीने संबंध ठेवल्यास दहा पणाचा दंड आहे; डाग लावलेल्या, अंत्यज किंवा संन्यासी स्त्रीसोबत संबंध ठेवल्यास त्याला गावभर फिरवावे.

न्यूनं वाप्यधिकं वापि लिखेद् यो राजशासनम् । कूटस्वर्णव्यवहारी विमांसस्य च विक्रयी ।। २५८.

जो राजाज्ञा कमी किंवा जास्त लिहितो, बनावट सोने विकतो किंवा गहाण ठेवलेली वस्तू विकतो—

अभक्षैर्दूषयन् विप्रं दण्ड उत्तमसाहसम् । कूटस्वर्णव्यवहारी विमांसस्य च विक्रयी ।। २५८.

ब्राह्मणाला निषिद्ध अन्न देऊन दूषित करणाऱ्याला सर्वात मोठा दंड द्यावा; बनावट सोने विकणारा किंवा गहाण ठेवलेली वस्तू विकणाऱ्यालाही—