अग्निपुराणम्

करौ विमृदितव्रीहेर्लक्षयित्वा ततो न्यसेत् । सप्ताश्वत्थस्य पत्राणि तावत् सूत्रेण वेष्टयेत् ।। २५५.

दोन हातांवर दाबलेला तांदूळ ठेवून, त्यावर सात अश्वत्थाच्या पानांची मोजणी करून, ती एकत्र दोऱ्याने बांधावीत.

त्वमेव सर्वभूतानामन्तश्चरसि पावक । साक्षिवत् पुण्यपापेभ्यो ब्रूहि सत्यङ्करे मम ।। २५५.

हे अग्नी, तू सर्व जीवांमध्ये वावरतोस; तू पुण्य आणि पापाचा साक्षीदार आहेस, माझ्यासाठी सत्य सांग.

तस्येत्युक्तवतो लौहं पश्चाशत्‌पलिकं समम् । अग्निवर्णं न्यसेत् पिण्डं हस्तयोरुभयोरपि ।। २५५.

हे बोलून, दोन्ही हातांमध्ये पन्नास पल वजनाचं, अग्नीप्रमाणे चमकणारं लोखंडाचं गोळं समान ठेवावं.

स तमादाय सप्तैव मण्डलानि शनैर्व्रजेत् । षोड़शङ्गुलकं ज्ञेयं मण्डलं तावदन्तरम् ।। २५५.

ते घेतल्यावर, सात वर्तुळांमधून हळूहळू जावं; प्रत्येक वर्तुळ सोळा बोटांच्या अंतरावर असावं.

मुक्त्वाग्निं मृदितव्रीहिरदग्धः शुद्धिमाप्नुयात् । अन्तरा पतिते पिण्डे सन्देहे वा पुनर्हरेत् ।। २५५.

अग्नीमधून गेल्यावर, दाबलेला तांदूळ जर न जळता राहिला, तर तो शुद्ध मानावा; पण गोळं पडलं किंवा शंका आली, तर परत परीक्षा घ्यावी.

पवित्राणां पवित्र त्वं शोध्यं शोधय पावक। सत्येन माभिरक्षस्व वरुणेत्यभिशस्तकम् ।। २५५.

हे सर्वात शुद्ध करणारा अग्नी, जे शुद्ध करायचं आहे ते शुद्ध कर; सत्याच्या बळावर मला वाचव, हे वरुण — असं शपथ घेतात.

नाभिदघ्नोदकस्थस्य गृहीत्वोरू जलं विशेत् । समकालमिषुं मुक्तमानीयाद्यो जवी नरः ।। २५५.

नाभीपर्यंत पाण्यात उभा राहून, मांडी धरून, पाण्यात जावं; त्याच वेळी बाण सोडावा आणि जो चपळ असेल त्याने तो आणावा.

यदि तस्मिन्निमग्नाङ्गं पश्येच्चेच्छुद्धिमाप्नुयात् । त्वं विष ब्रह्मणः पुत्र सत्यधर्मे व्यवस्थितः ।। २५५.

पाण्यात बुडाल्यावर त्याचं शरीर दिसलं, तर तो शुद्ध होतो; तू विष आहेस, ब्रह्माचा पुत्र, सत्यधर्मात स्थित आहेस.

त्रायस्वास्मादभीशापात् सत्येन भव मेऽमृतम् । एवमुक्त्वा विषं शार्ङ्ग भक्षयेद्धिमशैलजं ।। २५५.

या शापाच्या फटक्यापासून मला वाचव; सत्याच्या बळावर मला अमर कर; असं म्हणून, हे शार्ङ्ग, हिमालयातील पवित्र विष खावं.

यस्य वेगैर्विना जीर्णं शुद्धिं तस्य विनिर्द्दिशेत् । देवानुग्रान् समभ्यर्च्च्य तत्स्नानोदकमाहरेत् ।। २५५.

जर कोणतीही वाईट परिणाम न होता ते पचलं, तर त्याला शुद्ध घोषित करावं; देवांची पूजा करून, स्नानासाठी पाणी आणावं.

संश्राव्य पाययेत्तस्माज्जलात्तु प्रसृतित्रयम् । आचतुर्द्दशमादह्नो यस्य नो राजदैविकम् ।। २५५.

हे सर्वांना सांगून, त्या पाण्यातून तीन वेळा ओंजळभर प्यावं; चौदाव्या दिवशीपर्यंत राजकीय किंवा दैवी काहीही वाईट घडलं नाही —

व्यसनं जायते घोरं स शुद्धः स्यादसंशयम् । सत्यवाहनशस्त्राणि गोबीजकनकानि च ।। २५५.

कोणतंही भयंकर संकट आलं नाही, तर तो नक्कीच शुद्ध आहे; सत्याची शस्त्रं, गायी, बियाणं आणि सोने —

देवतागुरुपादाश्च इष्टापूर्त्तकृतानि च । इत्येते सुकराः प्रोक्ताः शपथाः स्वल्पसंशये ।। २५५.

देवतांचे आणि गुरुंचे पाय, यज्ञ आणि दानाची कृत्यं — या शपथा थोड्या शंकेसाठी सोप्या सांगितल्या आहेत.

अग्निरुवाच सीग्नो विवादे क्षेत्रस्य सामन्ताः स्थविरा गणाः गोपाः सीमाकृषाणा ये सर्वे च वनगोचराः ।। २५७.

अग्नी म्हणाला: शेताच्या वादात गावचे वयोवृद्ध, गवळी, सीमा आखणारे, आणि जंगल व शेतात जाणारे सर्व लोक —

नयेयुरेते सीमानं स्थलाङ्गारतुषद्रुमैः । सेतुवल्मीकनिम्नास्थिचैत्याद्यैरुपलक्षिताम् ।। २५७.

हे लोक माती, कोळसा, तांदळाच्या साली, झाडं, ओढ्याचे बांध, मुंग्यांचे वारुळे, खड्डे, दगडांचे ढिगारे आणि अशा चिन्हांनी सीमा ठरवतात.

रक्तस्रग्वसनाः सीमान्नयेयुः क्षितिधारिणः ।। २५८.

लाल फुलांच्या माळा व लाल वस्त्र घातलेले लोक सीमारेषा दाखवायला पुढे जावेत, हे पृथ्वीचे राजांनो.

अनृते तु पृथग्दण्ड्या राज्ञा मध्यमसाहसम् । अभावे ज्ञातृचिह्नानां राजा सीम्नः प्रवर्त्तकः ।। २५८.

खोटं बोलल्यास दोषी व्यक्तींना राजा वेगळं दंड द्यावा, मध्यम दंड ठोठावावा. सीमारेषा ओळखणारे नसतील, तर राजा स्वतःच सीमा ठरवतो.

आरामायतनग्रामनिपानोद्यानवेश्मसु । एष एव विधिर्ज्ञेयो वर्षाग्वुप्रवहेषु च ।। २५८.

बाग, देवळं, गाव, पाणवठे, उद्यानं आणि घरं, तसेच पावसाचं पाणी वाहण्याची जागा — या सर्वांसाठीही हाच नियम लागू आहे.

मर्य्यादायाः प्रभेदेषु क्षेत्रस्य हरणे तथा । मर्य्यादायाश्च दण्ड्याः स्युरधमोत्तममध्यमाः ।। २५८.

सीमेची फूट किंवा शेतजमिन चोरली गेल्यास, सीमा मोडणाऱ्यांना कमी, जास्त किंवा मध्यम दंड द्यावा.

न निषेध्योऽल्पबाधस्तु सेतुः कल्याणकारकः । परभूमिं हरन् कूपः स्वल्पक्षेत्रो बहूदकः ।। २५८.

जो पूल किंवा बंधारा फारसा त्रास देत नाही आणि लोकांच्या भल्याचा आहे, तो बंद करू नये; पण दुसऱ्याच्या जमिनीवर असलेला विहीर, जरी लहान क्षेत्रात असला तरी त्यात भरपूर पाणी असेल, तर तो चालत नाही.

स्वामिने योऽनिवेद्यैव क्षेत्रे सेतुं प्रकल्पयेत् । उत्पन्ने स्वामिनो भोगस्तदभावे महीपतेः ।। २५८.

जो कोणी शेतमालकाला न सांगता शेतात बंधारा बांधतो, त्याचा उपयोग मालकाला मिळावा; मालक नसल्यास तो राजाला मिळावा.

फालाहतमपि क्षेत्रं यो न कुर्यान्न कारयेत् । स प्रदाप्योऽकृष्टफलं क्षेत्रमन्येन कारयेत् ।। २५८.

ज्याने नांगरलेलं शेत स्वतः न पिकवलं किंवा दुसऱ्याला पिकवू दिलं नाही, त्याने न पिकवलेल्या शेताचं उत्पन्न भरपाई द्यावी आणि दुसऱ्याने ते शेत पिकवावं.

मासानष्टौ तु महिषो सस्यघातम्थ कारिणी । दण्डनाया तदर्द्धन्तु गौस्तदर्द्धनजाविकं ।। २५८.

म्हैस जर पिकाची हानी केली, तर आठ महिने दंड द्यावा; गाय असेल, तर त्याचा निम्मा; मेंढी किंवा शेळी असेल, तर गायीच्या दंडाचा निम्मा द्यावा.

भक्षयित्वोपविष्टानां यथोक्ताद् द्विगुणो दमः । सममेषां विवितेपि खरेष्ट्रं महिषीसमम् ।। २५८.

ज्या जनावरांनी पिक खाल्लं आणि तिथेच बसली, त्यांना ठरलेल्या दंडाचा दुप्पट दंड द्यावा; वेगळ्या जागेत असणाऱ्या म्हशीला गायीइतकाच दंड द्यावा.

यावत् सस्यं विनष्टन्तु तावत् क्षेत्री फलं लभेत् । पालस्ताड्योऽथ गोस्वामी पूर्वोक्तं दण्डमर्हति ।। २५८.

जितकं पीक नष्ट झालं, तितकं उत्पन्न शेतमालकाला मिळावं; गुरं राखणाऱ्याला शिक्षा द्यावी आणि गायीच्या मालकाला आधी सांगितलेला दंड द्यावा.

पथि ग्रामविवीतन्ते क्षेत्रे दोषो न विद्यते । अकामतः कामचारे चौरवद्दण्डमर्हति ।। २५८.

गावाच्या कडेला किंवा रस्त्यावर शेतात गेल्यास दोष नाही; पण मुद्दाम केल्यास, चोरासारखा दंड द्यावा.

महोक्षोत्सृष्टपशवः सूतिकागन्तुका च गौः । पालो येषान्तु ते मोच्या दैवराजपरिप्लुताः ।। २५८.

मोठ्या बैलाने सोडलेली जनावरे, वासरू होणारी गाय किंवा नव्याने आलेली गाय — यांची राखण करणाऱ्यांना दोष नाही, कारण ते दैव किंवा राजाच्या आज्ञेने झालेले असतात.

यथार्पितान् पशून् गोपः सायं प्रत्यर्पयेत्तथा । प्रमादमृतनष्टांश्च प्रदाप्यः कृतवेतनः ।। २५८.

गोपाळाने जशी जनावरे सांभाळायला घेतली, तशीच संध्याकाळी परत द्यावी; बेफिकिरीमुळे किंवा मृत्यूमुळे हरवलेली जनावरे, पगार घेतल्यावर त्याने भरपाई द्यावी.

पालदोषविनाशे तु पाले दण्डो विधीयते । अर्द्धत्रयोदशपणः स्वामिनो द्रव्यमेव च ।। २५८.

गुरं राखणाऱ्याच्या चुकीमुळे नुकसान झाल्यास, त्याला तेरा आणि अर्धा पणा दंड द्यावा आणि मालकाला त्याचं मालमत्ता परत द्यावी.