अग्निपुराणम्

तुलाग्न्यापो विषं कोषो दिव्यानीह विशुद्धये । महाभियोगेष्वेतानि शीर्षकस्थेऽभियोक्तरि ।। २५५.

तोल, अग्नी, पाणी, विष आणि पेटी ही शुद्धतेसाठीची कसोटी आहेत, मोठ्या आरोपांमध्ये, जेव्हा फिर्यादी पुढे असतो.

रुच्या वान्यतरः कुर्य्यादितरो वर्त्तयेच्छिरः । विनापि शीर्षकात् कुर्य्यान्नृपद्रोहेऽथ पातके ।। २५५.

इच्छेनुसार कोणतीही एक बाजू कसोटी देऊ शकते, आणि दुसऱ्याने आपले शिर ठेवावे; कसोटी न घेताही राजद्रोह किंवा मोठ्या अपराधात तसे करता येते.

नासहस्राद्धरेत् फालं न तुलान्न विषन्तथा । नृपार्थेष्वभियोगेषु वहेयुः शुचयः सदा ।। २५५.

हजारासाठी नांगर, तोल किंवा विष घेऊ नये; राजकीय प्रकरणांमध्ये नेहमी शुद्ध व्यक्तींनीच कसोटी द्यावी.

सहस्रार्थे लुलादीनि कोषमल्पेऽपि दापयेत् । शतार्द्धं दापयेच्छुद्धमशुद्धो दण्डभाग भवेत् ।। २५५.

हजारासाठी तोल वगैरे, आणि पेटी अगदी कमी रकमेकरिता द्यावी; पन्नासाच्या अर्ध्यासाठी शुद्ध व्यक्तीला कसोटी द्यावी, अशुद्ध व्यक्तीस दंड द्यावा.

सचेलस्नातमाहूय सूर्य्योदय उपोषितम् । कारयेत्सर्वदिव्यानि नृपब्राह्मणसन्निधौ ।। २५५.

व्यक्तीला बोलावून, स्नान व वस्त्र घालून, सूर्य उगवण्यापूर्वी उपवास ठेवून, राजा व ब्राह्मण यांच्या उपस्थितीत सर्व कसोट्या घ्याव्यात.

तुला स्त्रीबालवृद्धान्धपङ्गुब्राह्मणरोगिणां । अग्निर्ज्जलं वा शूद्रस्य यवाः सप्त विषस्य वा ।। २५५.

स्त्री, बालक, वृद्ध, आंधळे, अपंग, ब्राह्मण आणि आजारी यांना तोलाची कसोटी; शूद्राला अग्नी किंवा पाणी; सात जौ किंवा विषही वापरावे.

तुलाधारणविद्वद्भिरभियुक्तस्तुलाश्रितः । प्रतिमानसमीभूतो रेखां कृत्वावतारितः ।। २५५.

तोल उचलण्याचे ज्ञान असलेल्या आरोपीला तोलावर ठेवावे, तोलाच्या वजनाशी समसमान करावे, रेषा काढून खाली उतरवावे.

आदित्यचन्द्रावनिलोऽनलश्च द्यौर्भूमिरापो हृदयं यमश्च । अहश्च रात्रिस्च उभे च सन्ध्ये धर्म्मश्च जानाति नरस्य वृत्तम् ।। २५५.

सूर्य, चंद्र, वारा, अग्नी, आकाश, पृथ्वी, पाणी, हृदय, यम, दिवस, रात्र, दोन्ही संध्याकाळी आणि धर्म — हे सर्व मनुष्याच्या वागणुकीची माहिती ठेवतात.

त्वं तुले सत्यधामासि पुरा देवैविनिर्मिता । सत्यं वदस्व कल्याणि संशयान्मां विमोचय ।। २५५.

तू सत्याचा आधार आहेस, तुला देवांनी पूर्वीच तयार केलं आहे. हे शुभ तुला, कृपया सत्य सांग आणि माझ्या मनातील शंका दूर कर.

यद्यस्मि पापकृन्मातस्ततो मां त्वमधो नय । शुद्धश्चेद्‌गमयोद्‌र्ध्वम्मां तुलामित्यभिमन्त्रयेत् ।। २५५.

आई, जर मी पापी असेन तर तू मला खाली ने; आणि जर मी शुद्ध असेन तर वर ने — अशा प्रकारे तुला सांगावं.

करौ विमृदितव्रीहेर्लक्षयित्वा ततो न्यसेत् । सप्ताश्वत्थस्य पत्राणि तावत् सूत्रेण वेष्टयेत् ।। २५५.

दोन हातांवर दाबलेला तांदूळ ठेवून, त्यावर सात अश्वत्थाच्या पानांची मोजणी करून, ती एकत्र दोऱ्याने बांधावीत.

त्वमेव सर्वभूतानामन्तश्चरसि पावक । साक्षिवत् पुण्यपापेभ्यो ब्रूहि सत्यङ्करे मम ।। २५५.

हे अग्नी, तू सर्व जीवांमध्ये वावरतोस; तू पुण्य आणि पापाचा साक्षीदार आहेस, माझ्यासाठी सत्य सांग.

तस्येत्युक्तवतो लौहं पश्चाशत्‌पलिकं समम् । अग्निवर्णं न्यसेत् पिण्डं हस्तयोरुभयोरपि ।। २५५.

हे बोलून, दोन्ही हातांमध्ये पन्नास पल वजनाचं, अग्नीप्रमाणे चमकणारं लोखंडाचं गोळं समान ठेवावं.

स तमादाय सप्तैव मण्डलानि शनैर्व्रजेत् । षोड़शङ्गुलकं ज्ञेयं मण्डलं तावदन्तरम् ।। २५५.

ते घेतल्यावर, सात वर्तुळांमधून हळूहळू जावं; प्रत्येक वर्तुळ सोळा बोटांच्या अंतरावर असावं.

मुक्त्वाग्निं मृदितव्रीहिरदग्धः शुद्धिमाप्नुयात् । अन्तरा पतिते पिण्डे सन्देहे वा पुनर्हरेत् ।। २५५.

अग्नीमधून गेल्यावर, दाबलेला तांदूळ जर न जळता राहिला, तर तो शुद्ध मानावा; पण गोळं पडलं किंवा शंका आली, तर परत परीक्षा घ्यावी.

पवित्राणां पवित्र त्वं शोध्यं शोधय पावक। सत्येन माभिरक्षस्व वरुणेत्यभिशस्तकम् ।। २५५.

हे सर्वात शुद्ध करणारा अग्नी, जे शुद्ध करायचं आहे ते शुद्ध कर; सत्याच्या बळावर मला वाचव, हे वरुण — असं शपथ घेतात.

नाभिदघ्नोदकस्थस्य गृहीत्वोरू जलं विशेत् । समकालमिषुं मुक्तमानीयाद्यो जवी नरः ।। २५५.

नाभीपर्यंत पाण्यात उभा राहून, मांडी धरून, पाण्यात जावं; त्याच वेळी बाण सोडावा आणि जो चपळ असेल त्याने तो आणावा.

यदि तस्मिन्निमग्नाङ्गं पश्येच्चेच्छुद्धिमाप्नुयात् । त्वं विष ब्रह्मणः पुत्र सत्यधर्मे व्यवस्थितः ।। २५५.

पाण्यात बुडाल्यावर त्याचं शरीर दिसलं, तर तो शुद्ध होतो; तू विष आहेस, ब्रह्माचा पुत्र, सत्यधर्मात स्थित आहेस.

त्रायस्वास्मादभीशापात् सत्येन भव मेऽमृतम् । एवमुक्त्वा विषं शार्ङ्ग भक्षयेद्धिमशैलजं ।। २५५.

या शापाच्या फटक्यापासून मला वाचव; सत्याच्या बळावर मला अमर कर; असं म्हणून, हे शार्ङ्ग, हिमालयातील पवित्र विष खावं.

यस्य वेगैर्विना जीर्णं शुद्धिं तस्य विनिर्द्दिशेत् । देवानुग्रान् समभ्यर्च्च्य तत्स्नानोदकमाहरेत् ।। २५५.

जर कोणतीही वाईट परिणाम न होता ते पचलं, तर त्याला शुद्ध घोषित करावं; देवांची पूजा करून, स्नानासाठी पाणी आणावं.

संश्राव्य पाययेत्तस्माज्जलात्तु प्रसृतित्रयम् । आचतुर्द्दशमादह्नो यस्य नो राजदैविकम् ।। २५५.

हे सर्वांना सांगून, त्या पाण्यातून तीन वेळा ओंजळभर प्यावं; चौदाव्या दिवशीपर्यंत राजकीय किंवा दैवी काहीही वाईट घडलं नाही —

व्यसनं जायते घोरं स शुद्धः स्यादसंशयम् । सत्यवाहनशस्त्राणि गोबीजकनकानि च ।। २५५.

कोणतंही भयंकर संकट आलं नाही, तर तो नक्कीच शुद्ध आहे; सत्याची शस्त्रं, गायी, बियाणं आणि सोने —

देवतागुरुपादाश्च इष्टापूर्त्तकृतानि च । इत्येते सुकराः प्रोक्ताः शपथाः स्वल्पसंशये ।। २५५.

देवतांचे आणि गुरुंचे पाय, यज्ञ आणि दानाची कृत्यं — या शपथा थोड्या शंकेसाठी सोप्या सांगितल्या आहेत.

अग्निरुवाच सीग्नो विवादे क्षेत्रस्य सामन्ताः स्थविरा गणाः गोपाः सीमाकृषाणा ये सर्वे च वनगोचराः ।। २५७.

अग्नी म्हणाला: शेताच्या वादात गावचे वयोवृद्ध, गवळी, सीमा आखणारे, आणि जंगल व शेतात जाणारे सर्व लोक —

नयेयुरेते सीमानं स्थलाङ्गारतुषद्रुमैः । सेतुवल्मीकनिम्नास्थिचैत्याद्यैरुपलक्षिताम् ।। २५७.

हे लोक माती, कोळसा, तांदळाच्या साली, झाडं, ओढ्याचे बांध, मुंग्यांचे वारुळे, खड्डे, दगडांचे ढिगारे आणि अशा चिन्हांनी सीमा ठरवतात.

रक्तस्रग्वसनाः सीमान्नयेयुः क्षितिधारिणः ।। २५८.

लाल फुलांच्या माळा व लाल वस्त्र घातलेले लोक सीमारेषा दाखवायला पुढे जावेत, हे पृथ्वीचे राजांनो.

अनृते तु पृथग्दण्ड्या राज्ञा मध्यमसाहसम् । अभावे ज्ञातृचिह्नानां राजा सीम्नः प्रवर्त्तकः ।। २५८.

खोटं बोलल्यास दोषी व्यक्तींना राजा वेगळं दंड द्यावा, मध्यम दंड ठोठावावा. सीमारेषा ओळखणारे नसतील, तर राजा स्वतःच सीमा ठरवतो.

आरामायतनग्रामनिपानोद्यानवेश्मसु । एष एव विधिर्ज्ञेयो वर्षाग्वुप्रवहेषु च ।। २५८.

बाग, देवळं, गाव, पाणवठे, उद्यानं आणि घरं, तसेच पावसाचं पाणी वाहण्याची जागा — या सर्वांसाठीही हाच नियम लागू आहे.

मर्य्यादायाः प्रभेदेषु क्षेत्रस्य हरणे तथा । मर्य्यादायाश्च दण्ड्याः स्युरधमोत्तममध्यमाः ।। २५८.

सीमेची फूट किंवा शेतजमिन चोरली गेल्यास, सीमा मोडणाऱ्यांना कमी, जास्त किंवा मध्यम दंड द्यावा.