अग्निपुराणम्

सप्तर्षिभिः परिवृतो निशां ब्राह्मीं चरिष्यसि। उपस्थितस्य मे श्रृङ्गे निबध्नीहि महाहिना

'सप्तर्षींच्या सोबतीने तू ब्रह्माची रात्र पार करशील. मी आल्यावर, माझ्या शिंगाला मोठ्या सर्पाने नौका बांध.'

इत्युक्त्वान्तर्दृधे मत्स्यो मनुः कालप्रतीक्षकः । स्थितः समुद्र उद्वेले नावमारुरुहे तदा

असे सांगून मासा अदृश्य झाला आणि मनू योग्य वेळेची वाट पाहू लागला. समुद्र उसळल्यावर त्याने नौकेत प्रवेश केला.

एकश्रृङ्गधरो मत्स्यो हैमो नियुतयोजनः। नालम्बबन्ध तच्छृङ्गे मत्स्याख्यं च पुराणकम्

एकशिंगी, सोन्यासारखा, कोट्यवधी योजनांचा तो मासा, त्याच्या शिंगाला दोरी बांधली होती. त्याला मत्स्यपुराण असे म्हणतात.

शुश्राव मत्स्यात्पापघ्नं संस्तुवन् स्तुतिभिश्च तम् । ब्रह्मवेदप्रहर्त्तारं हयग्रीवञ्च दानवम्

मनूने त्या पापांचा नाश करणाऱ्या माशाकडून, स्तुती करत असताना, वेद चोरणाऱ्या हयग्रीव दानवाची कथा ऐकली.

अवधीद् वेदमन्त्नाद्यान् पालयामास केशवः। प्राप्ते कल्पेऽथ बाराहे कूर्म्मरूपोऽभवद्धरिः

केशवाने वेद चोरणाऱ्या दानवाचा वध केला आणि वेदांचे रक्षण केले. नवीन कल्प सुरू झाल्यावर, हरिने वराह आणि मग कूर्म रूप घेतले.

अग्निरुवाच अवतारं वराहस्य वक्ष्येऽहं पापनाशनम् । हिरण्याक्षोऽसुरेशोऽभूद् देवान् जित्वा दिवि स्थितः

अग्नी म्हणाले: मी वराह अवताराची कथा सांगतो, जी पापांचा नाश करणारी आहे. हिरण्याक्ष हा असुरांचा राजा होता. त्याने देवांना जिंकून स्वर्गात स्थान मिळवले.

देवैर्गत्वा स्तुतो विष्णुर्यज्ञरूपो वराहकः । अभूत् तं दानवं हत्वा दैत्यैः साकञ्च कण्टकम्

देवतांनी जाऊन विष्णूची, जो यज्ञस्वरूप वराह झाला होता, स्तुती केली. त्याने त्या दैत्याचा आणि इतर दैत्यांच्या त्रासदायकांचा नाश केला.

धर्मदेवादिरक्षाकृतं ततः सोऽन्तर्द्दधे हरिः। हिरण्याक्षस्य वै भ्राता हिरण्यकशिपुस्तथा

धर्मदेव व इतर देवतांचे रक्षण केल्यावर, हरि अदृश्य झाला. हिरण्याक्षाचा भाऊ म्हणजे हिरण्यकशिपू.

जितदेवयज्ञभागः सर्वदेवाधिकारकृत्। नारसिंहवपुः कृत्वा तं जघान सुरैः सह

त्याने देवांच्या यज्ञातील भाग काढून घेतला आणि सर्व देवांवर सत्ता गाजवली. नृसिंह रूप धारण करून, त्याने देवांसह त्याचा वध केला.

स्वपदस्थान् सुरांश्चक्रे नारसिंहः सुरैः स्तुतः। देवासुरे पुरा युद्धे बलिप्रभृतिभिः सुराः

नृसिंह, देवांनी स्तुती केलेला, त्याने देवांना त्यांच्या जागी परत नेले. पूर्वी देव आणि असुरांमध्ये झालेल्या युद्धात, बळी व इतरांनी देवांना पराभूत केले.

जिताः स्वर्गात्परिभ्रप्टा हरिं वै शरणं गताः। सुराणाममयं दत्त्वा अदित्या कश्यपेन च

पराभूत होऊन स्वर्गातून खाली पडलेल्या देवांनी हरिकडे आश्रय घेतला. देवांसाठी अदिती आणि कश्यप यांनी त्याला मायारहित देह दिला.

स्तुतोऽसौ वामनो भूत्वा ह्यदित्यां स क्रतुं ययौ। बलेः श्रीयजमानस्य, राजद्वारेऽगृणात् श्रुतिम्

त्यांनी स्तुती केल्यावर, तो वामन झाला आणि अदितीच्या यज्ञात गेला. बळी राजाच्या द्वारी, जो यजमान होता, त्याने वेदपठण केले.

वेदान् पठन्तं तं श्रुत्वा वामनं वरदोऽब्रवीत्। निवारितोऽपि शुक्रेण बलिर्ब्रूहि यदिच्छसि

वामन वेद म्हणत असल्याचे ऐकून, बळीने, जो वर देणारा होता, असे म्हटले: शुक्राने रोखले तरी, बळी म्हणाला, 'जे हवे आहे ते सांग.'

त्तत्तेऽहं सम्प्रदास्यामि,वामनो बलिमब्रवीत्। पदत्रयं हि गुर्वर्थं देहि दास्ये तमब्रवीत्

वामन बळीला म्हणाला, 'तुला जे हवे आहे ते मी नक्की देईन. माझ्या गुरूंसाठी तीन पावले जमीन दे.' बळी म्हणाला, 'मी देईन.'

तोये तु पतिते हस्ते वामनोऽभूदवामनः। भूर्लोकं स भुवर्लोकं स्वर्लेकञ्च पदत्रयम्

पाण्याचा अर्घ्य दिल्यावर, वामन लहान राहिला नाही. त्याने तीन पावलांत पृथ्वी, आकाश आणि स्वर्ग व्यापले.

चक्रे बलिञ्च सुतलं तच्छक्राय ददौ हरिः। शक्रो देवैर्हरिं स्तुत्वा भुवनेशः सुखीं त्वभूत्

त्याने बळीला सुतळात पाठवले आणि ती भूमी इंद्राला दिली. इंद्राने देवांसह हरिची स्तुती केली आणि तो सुखीपणे लोकांचा स्वामी झाला.

वक्ष्ये परशुरामस्य चावतारं श्रृणु द्विज। उद्वतान् क्षत्रियान् मत्वा भूभारहाणाय सः

मी परशुरामाचा अवतार सांगतो, ऐक ब्राह्मण. क्षत्रियांचा गर्व वाढल्याचे पाहून, पृथ्वीचा भार हलका करण्यासाठी तो अवतरला.

अवतीर्णो हरिः शान्त्यै देवविप्रादिपालकः। जमदग्ने रेणुकायां भार्गवः शस्त्रपारगः

हरि शांततेसाठी, देव, ब्राह्मण आणि इतरांचे रक्षण करण्यासाठी अवतरला. तो जमदग्नी आणि रेणुका यांचा पुत्र, भृगुवंशीय आणि शस्त्रविद्येत पारंगत होता.

दत्तात्रेयप्रसादेन कार्त्तवीर्यो नृपस्त्वभूत्। सहस्त्रबाहुः सर्वोर्वीपतिः स मृगयां गतः

दत्तात्रेयांच्या कृपेने, कार्तवीर्य हा राजा झाला, ज्याला हजार हात होते आणि जो संपूर्ण पृथ्वीचा स्वामी होता. तो शिकार करण्यास गेला.

श्रान्तो निमन्त्रितोऽरण्ये मुनिना जमदग्निना। कामधेनुप्रभावेण भोजितः सबलो नृपः

तो दमला असताना, जमदग्नी ऋषींनी त्याला जंगलात आमंत्रित केले. कामधेनूच्या सामर्थ्याने, राजा व त्याच्या सैन्याचे भोजन झाले.

अप्रार्थयत् कामधेनुं यदा स न ददौ तदा। हृतवानथ रामेण शिरश्छित्त्वा निपातितः

त्याने कामधेनू मागितली आणि न मिळाल्यावर ती बळजबरीने नेली. मग रामाने त्याचे शिर छाटून त्याचा वध केला.

युद्धे परशुना राजा धेनुः स्वाश्रममाययौ । कार्त्तवीर्यस्य पुत्रस्तु जमदग्निर्निपातितः

युद्धात रामाने परशुने राजाचा वध केला आणि गाय आपल्या आश्रमात परतली. पण कार्तवीर्याचा मुलगा जमदग्नीला मारला.

रामे वनं गते वैरादथ रामः समागतः। पितरं निहतं दृष्ट्वा पितृनाशाभिमर्षितः

राम वनात असताना, वैराने राम परत आला. वडिलांचा मृतदेह पाहून, पित्याच्या मृत्यूच्या दुःखाने तो संतापला.

त्रिः सप्तकृत्वः पृथिवीं निःक्षत्रामकरोद्विभुः। कुरुश्रेत्रे पञ्च कुण्डान् कृत्वा सन्तर्प्य वै पितृन्

त्या सामर्थ्यवानाने पृथ्वीवरून तीनदा सात वेळा ताऱ्यांचा पूर्णपणे नाश केला; कुरुक्षेत्रात पाच यज्ञकुंडे करून, त्याने पितरांना योग्य रीतीने तृप्त केले.

काश्यपाय महीं दत्त्वा महेन्द्रे पर्वते स्थितः। कूर्म्मस्य च वराहस्य नृसिंहस्य च वामनम्

त्याने कश्यपाला पृथ्वी दिली आणि महेंद्र पर्वतावर राहिला; तसेच कूर्म, वराह, नरसिंह आणि वामन या त्याच्या अवतारांचीही आठवण झाली.

अवतारं च रामस्य श्रुत्वा याति दिवं नरः

रामाचा अवतार ऐकल्यावर मनुष्याला स्वर्गप्राप्ती होते.

अग्निरुवाच रामायणमहं वक्ष्ये नारदेनोदितं पुरा। वाल्मीकये यथा तद्वत् पठितं भुक्तिमुक्तिदम्

अग्नी म्हणाला: मी रामायण सांगतो, जे पूर्वी नारदांनी सांगितले होते आणि वाल्मीकींनी जसे वाचले तसेच, जे ऐकणाऱ्याला सुख आणि मोक्ष दोन्ही देते.

नारद उवाच विष्णुनाभ्यव्जजो ब्रह्मा मरीचिर्ब्रह्मणः सुतः। मरीचेः कश्यपस्तस्मात् सूर्यो वैवस्वतो मनुः

नारद म्हणाले: विष्णूपासून ब्रह्मा उत्पन्न झाले; ब्रह्मांचे पुत्र मरीचि; मरीचिपासून कश्यप, त्यांच्यापासून सूर्य, आणि सूर्यापासून वैवस्वत मनू.

ततस्तस्मात्तथेक्ष्वाकुस्तस्य वंशे ककुत्स्थकः। ककुत्स्थस्य रघुस्तस्मादजो दशरथस्ततः

मग त्यांच्यापासूनच इक्ष्वाकू जन्मले; त्यांच्या वंशात ककुत्स्थ, ककुत्स्थापासून रघु, रघुपासून अज, आणि त्यानंतर दशरथ.