अग्निपुराणम्

मेघान्धकारवृष्टग्निपर्वताद्‌भुतदर्शनं । दरस्थानं च सैन्यानां दर्शनं ध्वजशालिनां ।। २४१.

मेघ, अंधार, पाऊस, अग्नी, पर्वत यांचे अद्भुत दर्शन, तसेच सैन्याचा ठावठिकाणा आणि ध्वज असलेल्या लोकांचे दर्शन.

छिन्नपाटितभिन्नानां संसृतानां व दर्शनं । इतीन्द्रजालं द्विषताम्भीत्यर्थमुपकल्पयेत् ।। २४१.

कापलेले, फाडलेले, तुटलेले किंवा एकत्र झालेले यांचे दर्शन; असे करून शत्रूंना घाबरवण्यासाठी जादू वापरावी.

अग्निरुवाच रामोक्तोक्ता मथा नीतिः स्त्रीणां राजन् नृणां वदे । लक्षणं यत्समुद्रेण गर्गायोक्तं यथा पुरा ।। २४३.

अग्नी म्हणाले: रामाने सांगितलेली नीती, राजन, स्त्रिया आणि पुरुष दोघांसाठी सारखीच आहे; जी चिन्हे समुद्राने सांगितली आणि पूर्वी गर्गाने सांगितली होती.

समुद्र उवाच । पुंसाञ्च लक्षणं वक्ष्ये स्त्रीणाञ्चैव शुभाशुभं । एकाधिको द्विशुक्लश्च त्रिगम्भीरस्तथैव च ।। २४३.

समुद्र म्हणाले: मी पुरुषांची आणि स्त्रियांची शुभ-अशुभ लक्षणे सांगतो: एक अधिक, दोन पांढरे, तीन खोल, असे.

त्रित्रिकस्त्रिप्रलम्बश्च त्रिभिर्व्याप्नोति यस्तया । त्रिबलीमांस्त्रिविनतस्त्रिकालज्ञश्च सुव्रत ।। २४३.

तीन प्रकारचे, तीन लोंबते, तीन गोष्टींनी व्यापलेले; तीन रेषा, तीन वाकडे, आणि तीन काळ जाणणारा, हे सर्व श्रेष्ठ आहे.

पुरुषः स्यात्सुलक्षण्यो विपुलश्च तथा त्रिषु । चतुर्ल्लेशस्तथा यश्च तथैव च चतुःसमः ।। २४३.

पुरुषाच्या अंगात तीन ठिकाणी रुंदी आणि सुंदर लक्षणे असतात; चार चिन्हे आणि चार बाबतीत समता असते.

चतुष्किष्कुश्चतुर्दंश्च सप्तस्नेहो नवामलः । दशपद्मो दशव्यूहो न्यग्रोधपरिमण्डलं ।। २४३.

चार मांडी, चार दात, सात स्निग्धता, नऊ शुद्धता, दहा कमळे, दहा मांडणी, आणि वडाच्या झाडासारखी गोलाई.

षडुन्नतोऽष्टवंशश्च सप्तस्नहो नवामलः । दशपद्मो दशव्यूहो न्यग्रोधपरिमण्डलः ।। २४३.

सहा उंच, आठ भाग, सात स्निग्धता, नऊ शुद्धता, दहा कमळे, दहा मांडणी, आणि वडाच्या झाडासारखी गोलाई.

चतुर्दशसमद्वन्द्वः षोडशाक्षश्च शस्यते । धर्मार्थकामसंयुक्तो धर्मो ह्येकाधिको मतः ।। २४३.

चौदा समजोड्या, सोळा डोळे हे प्रशंसनीय; धर्म, अर्थ, काम युक्त, आणि धर्म एक अधिक मानला जातो.

तारकाभ्यां विना नेत्रे शुक्लदन्तो द्विशुक्लकः । गाम्बीरस्त्रिश्रवा नाभिः सत्त्वञ्चैकं त्रिकं स्मृतं ।। २४३.

ताऱ्यांशिवाय डोळे, पांढरे दात, दोन पांढरे, खोल, तीन कान, नाभी; एक गुण, तीन लक्षात ठेवावे.

अनसूया दया क्षान्तिर्मङ्गलाचारयुक्तता । शौचं स्पृहा त्वकार्पण्यमनायासश्च शौर्य्यता ।। २४३.

मत्सर नसणे, दया, सहनशीलता, मंगल वर्तन, स्वच्छता, इच्छा, नम्रता, सहजता आणि शौर्य.

त्रित्रिकस्त्रिप्रलम्बः स्याद्‌वृषणो भुजयोर्नरः । दिग्देशजातिवर्गांश्च तेजसा यशसा श्रिया ।। २४३.

तीन प्रकारचे, तीन लोंबते, पुरुषाचे वृषण आणि बाहू; दिशा, जन्म, जाती, तेज, कीर्ती आणि संपत्ती.

व्याप्नोति यस्त्रिकव्यापि त्रिबलीमान्नरस्त्वसौ । उदरे बलयस्तिस्त्रो नरन्त्रिविनतं श्रृणु ।। २४३.

जो तीन प्रकारे व्यापतो, तीन रेषा असतात; पोटात तीन बळ; आणि जो तीनदा वाकडा असतो, त्याचे ऐक.

देवतानां द्विजानाञ्च गुरूणां प्रणतस्तु यः । धर्मार्थकामकालज्ञस्त्रिकालज्ञोऽभिधीयते ।। २४३.

जो देवता, ब्राह्मण आणि गुरु यांना नमस्कार करतो, धर्म, अर्थ आणि काम या तिन्ही गोष्टींचा योग्य काळ जाणतो, त्याला त्रिकाळज्ञ म्हणतात.

उरो ललाटं वक्त्रञ्च त्रिवस्तीर्णो विलेखवान् । द्वौ पाणी द्वौ तथा पादौ ध्वजच्छत्रादिभिर्युतौ ।। २४३.

ज्याने छाती, कपाळ आणि चेहरा यावर तीन रेषा ओढलेल्या असतात, ज्याचे दोन्ही हात आणि दोन्ही पाय ध्वज, छत्री वगैरेने सुशोभित असतात.

अङ्गुल्यो हृदयं पृष्ठं कटिः शस्तं चतुःसमं । षण्णवत्यह्गुलोत्सेधश्चतुष्किष्कुप्रमाणतः ।। २४३.

बोटांचे सांधे, हृदय, पाठ आणि कंबर हे प्रत्येक चार भागांत विभागलेले असतात; उंची छप्पन्न बोटांची आणि चार विटांची माप असते.

द्रंष्ट्राश्चतस्रश्चन्द्राभाश्चतुःकृष्णं वदामि ते । नेत्रतारौ ब्रुवौ श्मश्रुः कृष्णाः केशास्तथैव च ।। २४३.

चार दात चंद्रासारखे चमकदार आणि चार काळे असतात; डोळ्यांची बुबुळं, भुवया, दाढी आणि केस हे सुद्धा काळे असतात.

नासायां वदने स्वेदे कक्षयोर्विडगन्धकः । ह्रस्वं लिङ्गं तथा ग्रीवा जङ्घे स्याद्वेदह्रस्वकं ।। २४३.

नाक आणि चेहऱ्यावर घाम येतो, बगलांना वाईट वास असतो; लिंग आणि मान लहान असतात, तसेच पोटऱ्या देखील वेदांनुसार लहान असतात.

सूक्ष्माण्यह्गुलिपर्वाणि नखकेशद्विजत्वचः । हनू नेत्रे ललाटे च नासा दीर्घा स्तनान्तरं ।। २४३.

बोटांचे सांधे सूक्ष्म असतात, नखे, केस, दात आणि त्वचा हे द्विज आहेत; जबडा, डोळे, कपाळ आणि नाक लांब असतात, तसेच छातीतील जागा.

वक्षः कक्षौ खा नासोन्नतं वक्त्रं कृकाटिका । स्रिग्धास्त्वक्केशदन्ताश्च लोम दृष्टिर्नखाश्च वाक् ।। २४३.

छाती, बगल, तोंड, नाक हे उंच असतात; चेहरा गोल असतो; त्वचा, केस आणि दात गुळगुळीत असतात; केस, नजर, नखे आणि वाणी देखील तशीच.

जान्वोरुर्वोश्च पृष्ठस्थ वंशौ द्वौ करनासयोः । नेत्रे नासपुटौ कर्णौ मेढ्रं पायुमुखेऽमलं ।। २४३.

गुडघे आणि मांड्या यांच्या मागे दोन बांबूंसारखे भाग असतात; डोळे, नाकपुड्या, कान, गुप्तेंद्रिय आणि गुदद्वार यांच्या छिद्रांत पवित्रता असते.

जिह्वोष्ठे तालुनेत्रे तु हस्तपादौ नखास्तथा । शिश्नाग्रवक्त्रं शस्यन्ते पद्माभा दश देहिनां ।। २४३.

जीभ, ओठ, टाळू, डोळे, हात, पाय आणि नखे, तसेच लिंगाचे टोक आणि तोंड, ही देहधारकांची दहा कमळासारखी सुंदर चिन्हे मानली जातात.

पाणिपादं सुखं ग्रीवा श्रवणे हृदयं शिरः । ललाटमुदरं पृष्ठं वृहन्तः पूजिता दश ।। २४३.

हात आणि पाय सुखद असतात, मान, कान, हृदय, डोके, कपाळ, पोट आणि पाठ हे दहा भाग आदरणीय मानले जातात.

प्रसारितभुजस्येह मध्यमाग्रद्वयान्तरं । उच्छ्रायेण समं यस्य न्यग्रोधपरिमण्डलः ।। २४३.

ज्याची दोन्ही हात पसरल्यावर मधल्या बोटांच्या टोकांमधील अंतर त्याच्या उंचीइतके असते, त्याचा देह वडाच्या झाडासारखा गोलाकार दिसतो.

पादौ गुल्फौ स्फिचौ पर्श्वौ वङ्क्षणौ वृषणौ कुचौ । कर्णौष्ठे सक्थिनी जह्घे हस्तौ बाहू तथाक्षिणी ।। २४३.

पाय, घोटे, नितंब, कंबरेचे बाजू, वंक्षण, वृषण, छाती, कान, ओठ, मांड्या, पोटऱ्या, हात, बाहू आणि डोळे.

चतुर्द्दशमद्वन्द्व एतत्सामान्यतो नरः । विद्याश्चतुर्द्दश द्व्यक्षैः पश्येद्यः षोडशाक्षकः ।। २४३.

ही चौदा जोड्या सामान्यपणे मनुष्यात असतात; जो चौदा विद्या दोन अक्षरांनी ओळखतो, त्याला सोळा अक्षरी म्हणतात.

रूक्षं शिराततं गात्रमशुभं मांसवजितं । दुर्गन्धिविपरीतं यच्छस्तन्दृष्ट्या प्रसन्नया ।। २४३.

ज्याचे शरीर खरबरीत, विस्कटलेले, अशुभ, मांसहीन आणि वाईट वासाचे असते, ते प्रसन्न दृष्टीने पाहिले असता प्रशंसनीय ठरते.

धःयस्य मधुरा वाणी गतिर्म्मत्तेभसन्निभा । एककूपभवं रोम भये रक्षा सकृत् सकृत् ।। २४३.

त्याची वाणी मधुर असते, चाल मदमस्त हत्तीप्रमाणे असते; एकाच छिद्रातून केस उगवतात, भीतीत वारंवार रक्षण मिळते.

समुद्र उवाच शस्ता स्त्री चारुसर्वाङ्गी मत्तमातङ्गगामिनी । गुरूरुजघना या च मत्तपारावतेक्षणा ।। २४४.

समुद्र म्हणाला: शुभ स्त्री ती आहे जिने सर्व अंग सुंदर आहेत, चाल मदमस्त हत्तीप्रमाणे आहे, जिचे कंबर जड आहे आणि डोळे मदमस्त कपोतासारखे आहेत.