अग्निपुराणम्

हृतद्र्व्यकलत्रश्च पूजार्होऽप्रतिपूजितः । एतांस्तु भेदयेच्छत्रौ स्थितान्नित्यान् सुशङ्कितान् ।। २४१.

ज्याची संपत्ती किंवा पत्नी हिरावली गेली आहे, जो सन्मानास पात्र असूनही सन्मान मिळत नाही — असे लोक, जे नेहमीच शंकित असतात, शत्रूच्या बाजूने फोडावेत.

आगतान् पूजयेत् कामैर्न्निजांश्च प्रशमन्नयेत् । सामदृष्टानुसन्धानमत्युग्रभयदर्शनं ।। २४१.

जे आले आहेत त्यांना हवे तसे सन्मान द्यावा, आपले लोक शांत ठेवावेत; फार भीतीच्या प्रसंगी सामाचा वापर करावा.

प्रधानदानमानं च भेदोपायाः प्रकीर्त्तिताः । मित्रं हतं क्काष्ठमिव घुणजग्धं विशीर्य्यते ।। २४१.

मुख्य दान, सन्मान आणि भेदाचे उपाय सांगितले आहेत; मित्र नष्ट झाला की, जसे कीड लागलेल्या लाकडासारखा, तो तुटून जातो.

त्रिशक्तिर्द्देशकालज्ञो दण्डेनास्तं नयेदरीन् । मैत्रीप्रधानं कल्याणबुद्धिं सान्त्वेन साधयेत् ।। २४१.

तीन शक्ती, वेळ आणि जागा जाणणाऱ्याने शत्रूंना दंडाने वश करावे; मैत्रीभाव आणि चांगली बुद्धी असणाऱ्याला सामाने जिंकावे.

लुब्धं क्षीणञ्च चदानेन मित्रानन्योन्यशङ्कया । दण्डस्य दर्शनाद्‌दुष्टान् पुत्रभ्रातादि सामतः ।। २४१.

लोभी आणि दुर्बल यांना दानाने जिंकावे; एकमेकांवर शंका घेणारे मित्र आणि वाईट वागणारे — जसे पुत्र, भाऊ — यांना दंडाची भीती किंवा सामाने वश करावे.

दानभेदैश्चमूमुख्यान् योधान् जनपदादिकान् । सामन्ताटविकान् भेददण्डाभ्यामपराद्धकान् ।। २४१.

दान देऊन किंवा फूट पाडून, सेनापती, सैनिक, गावकरी, तसेच सरहद्दीवरील प्रमुख आणि जंगलात राहणारे यांना, चुकी केल्यास फूट किंवा शिक्षा देऊन वश करावे.

देवताप्रतिमानान्तु पूजयान्तर्गतैर्न्नरैः । पुमान् स्त्रीवस्त्रसंवीतो निशि चाद्‌भुतदर्शनः ।। २४१.

देवतांच्या मूर्तींची पूजा, आत लपलेल्या माणसांनी करावी; एखादा पुरुष, स्त्रीचे वस्त्र घालून, रात्री अद्भुत रूपात दिसावा.

वेतालोल्कापिशाचानां शिवानां च स्वरूपिकी । कामतो रूपधारित्वं शस्त्रागन्यश्माम्बुवर्षणं ।। २४१.

वेताळ, घुबड, पिशाच्च आणि शिव यांची रूपे इच्छेनुसार धारण करता येतात; तसेच हवे तसे रूप बदलणे आणि शस्त्र, अग्नी, दगड, पाणी यांचा वर्षाव करणे शक्य असते.

तमोऽनिलोऽनलो मेव इति माया ह्यमानुषी। जघान कीचकं भीम आस्थितः स्त्रीस्वरूपतां ।। २४१.

अंधार, वारा, अग्नी आणि माया — जी मानवाची नाही — यांचा वापर करून भीमाने, स्त्रीचे रूप घेऊन, कीचकाचा वध केला.

अन्याये व्यस्ने युद्धे प्रवृत्तस्यानिवारणं । उपेक्षेयं स्मृता भ्रातोपेक्षितश्च हिडिम्बया ।। २४१.

अन्याय, संकट किंवा युद्धात कोणी गुंतला असेल आणि थांबवता येत नसेल, तर दुर्लक्ष करावे; जसे भाऊसाठी आठवले आणि हिडिंबेनं दाखवले.

मेघान्धकारवृष्टग्निपर्वताद्‌भुतदर्शनं । दरस्थानं च सैन्यानां दर्शनं ध्वजशालिनां ।। २४१.

मेघ, अंधार, पाऊस, अग्नी, पर्वत यांचे अद्भुत दर्शन, तसेच सैन्याचा ठावठिकाणा आणि ध्वज असलेल्या लोकांचे दर्शन.

छिन्नपाटितभिन्नानां संसृतानां व दर्शनं । इतीन्द्रजालं द्विषताम्भीत्यर्थमुपकल्पयेत् ।। २४१.

कापलेले, फाडलेले, तुटलेले किंवा एकत्र झालेले यांचे दर्शन; असे करून शत्रूंना घाबरवण्यासाठी जादू वापरावी.

अग्निरुवाच रामोक्तोक्ता मथा नीतिः स्त्रीणां राजन् नृणां वदे । लक्षणं यत्समुद्रेण गर्गायोक्तं यथा पुरा ।। २४३.

अग्नी म्हणाले: रामाने सांगितलेली नीती, राजन, स्त्रिया आणि पुरुष दोघांसाठी सारखीच आहे; जी चिन्हे समुद्राने सांगितली आणि पूर्वी गर्गाने सांगितली होती.

समुद्र उवाच । पुंसाञ्च लक्षणं वक्ष्ये स्त्रीणाञ्चैव शुभाशुभं । एकाधिको द्विशुक्लश्च त्रिगम्भीरस्तथैव च ।। २४३.

समुद्र म्हणाले: मी पुरुषांची आणि स्त्रियांची शुभ-अशुभ लक्षणे सांगतो: एक अधिक, दोन पांढरे, तीन खोल, असे.

त्रित्रिकस्त्रिप्रलम्बश्च त्रिभिर्व्याप्नोति यस्तया । त्रिबलीमांस्त्रिविनतस्त्रिकालज्ञश्च सुव्रत ।। २४३.

तीन प्रकारचे, तीन लोंबते, तीन गोष्टींनी व्यापलेले; तीन रेषा, तीन वाकडे, आणि तीन काळ जाणणारा, हे सर्व श्रेष्ठ आहे.

पुरुषः स्यात्सुलक्षण्यो विपुलश्च तथा त्रिषु । चतुर्ल्लेशस्तथा यश्च तथैव च चतुःसमः ।। २४३.

पुरुषाच्या अंगात तीन ठिकाणी रुंदी आणि सुंदर लक्षणे असतात; चार चिन्हे आणि चार बाबतीत समता असते.

चतुष्किष्कुश्चतुर्दंश्च सप्तस्नेहो नवामलः । दशपद्मो दशव्यूहो न्यग्रोधपरिमण्डलं ।। २४३.

चार मांडी, चार दात, सात स्निग्धता, नऊ शुद्धता, दहा कमळे, दहा मांडणी, आणि वडाच्या झाडासारखी गोलाई.

षडुन्नतोऽष्टवंशश्च सप्तस्नहो नवामलः । दशपद्मो दशव्यूहो न्यग्रोधपरिमण्डलः ।। २४३.

सहा उंच, आठ भाग, सात स्निग्धता, नऊ शुद्धता, दहा कमळे, दहा मांडणी, आणि वडाच्या झाडासारखी गोलाई.

चतुर्दशसमद्वन्द्वः षोडशाक्षश्च शस्यते । धर्मार्थकामसंयुक्तो धर्मो ह्येकाधिको मतः ।। २४३.

चौदा समजोड्या, सोळा डोळे हे प्रशंसनीय; धर्म, अर्थ, काम युक्त, आणि धर्म एक अधिक मानला जातो.

तारकाभ्यां विना नेत्रे शुक्लदन्तो द्विशुक्लकः । गाम्बीरस्त्रिश्रवा नाभिः सत्त्वञ्चैकं त्रिकं स्मृतं ।। २४३.

ताऱ्यांशिवाय डोळे, पांढरे दात, दोन पांढरे, खोल, तीन कान, नाभी; एक गुण, तीन लक्षात ठेवावे.

अनसूया दया क्षान्तिर्मङ्गलाचारयुक्तता । शौचं स्पृहा त्वकार्पण्यमनायासश्च शौर्य्यता ।। २४३.

मत्सर नसणे, दया, सहनशीलता, मंगल वर्तन, स्वच्छता, इच्छा, नम्रता, सहजता आणि शौर्य.

त्रित्रिकस्त्रिप्रलम्बः स्याद्‌वृषणो भुजयोर्नरः । दिग्देशजातिवर्गांश्च तेजसा यशसा श्रिया ।। २४३.

तीन प्रकारचे, तीन लोंबते, पुरुषाचे वृषण आणि बाहू; दिशा, जन्म, जाती, तेज, कीर्ती आणि संपत्ती.

व्याप्नोति यस्त्रिकव्यापि त्रिबलीमान्नरस्त्वसौ । उदरे बलयस्तिस्त्रो नरन्त्रिविनतं श्रृणु ।। २४३.

जो तीन प्रकारे व्यापतो, तीन रेषा असतात; पोटात तीन बळ; आणि जो तीनदा वाकडा असतो, त्याचे ऐक.

देवतानां द्विजानाञ्च गुरूणां प्रणतस्तु यः । धर्मार्थकामकालज्ञस्त्रिकालज्ञोऽभिधीयते ।। २४३.

जो देवता, ब्राह्मण आणि गुरु यांना नमस्कार करतो, धर्म, अर्थ आणि काम या तिन्ही गोष्टींचा योग्य काळ जाणतो, त्याला त्रिकाळज्ञ म्हणतात.

उरो ललाटं वक्त्रञ्च त्रिवस्तीर्णो विलेखवान् । द्वौ पाणी द्वौ तथा पादौ ध्वजच्छत्रादिभिर्युतौ ।। २४३.

ज्याने छाती, कपाळ आणि चेहरा यावर तीन रेषा ओढलेल्या असतात, ज्याचे दोन्ही हात आणि दोन्ही पाय ध्वज, छत्री वगैरेने सुशोभित असतात.

अङ्गुल्यो हृदयं पृष्ठं कटिः शस्तं चतुःसमं । षण्णवत्यह्गुलोत्सेधश्चतुष्किष्कुप्रमाणतः ।। २४३.

बोटांचे सांधे, हृदय, पाठ आणि कंबर हे प्रत्येक चार भागांत विभागलेले असतात; उंची छप्पन्न बोटांची आणि चार विटांची माप असते.

द्रंष्ट्राश्चतस्रश्चन्द्राभाश्चतुःकृष्णं वदामि ते । नेत्रतारौ ब्रुवौ श्मश्रुः कृष्णाः केशास्तथैव च ।। २४३.

चार दात चंद्रासारखे चमकदार आणि चार काळे असतात; डोळ्यांची बुबुळं, भुवया, दाढी आणि केस हे सुद्धा काळे असतात.

नासायां वदने स्वेदे कक्षयोर्विडगन्धकः । ह्रस्वं लिङ्गं तथा ग्रीवा जङ्घे स्याद्वेदह्रस्वकं ।। २४३.

नाक आणि चेहऱ्यावर घाम येतो, बगलांना वाईट वास असतो; लिंग आणि मान लहान असतात, तसेच पोटऱ्या देखील वेदांनुसार लहान असतात.

सूक्ष्माण्यह्गुलिपर्वाणि नखकेशद्विजत्वचः । हनू नेत्रे ललाटे च नासा दीर्घा स्तनान्तरं ।। २४३.

बोटांचे सांधे सूक्ष्म असतात, नखे, केस, दात आणि त्वचा हे द्विज आहेत; जबडा, डोळे, कपाळ आणि नाक लांब असतात, तसेच छातीतील जागा.