अग्निपुराणम्

हतोश्वत्थामा चेत्युक्ते द्रोणः शस्त्राणि चात्यजत्। धृष्टद्युम्नशराक्रान्तः पतितः स महीतले

अश्वत्थामा मारला गेला असे सांगितल्यावर द्रोणाने शस्त्र खाली ठेवली; धृष्टद्युम्नाच्या बाणांनी घायाळ होऊन तो पृथ्वीवर पडला.

पञ्चमेहनि दुर्द्धर्षः सर्वक्षत्रं प्रमथ्य च। दुर्योधने तु शोकार्ते कर्णः सेनापतिस्त्वभूत्

पाचव्या दिवशी, सर्व क्षत्रियांना पराभूत करून, अपराजित कर्ण सेनापती झाला, तेव्हा दुर्योधन शोकात होता.

अर्जुनः पाण्डवानाञ्च तयोर्युद्धं बभूव ह। शस्त्रशस्त्रि महारौद्रं देवासुररणोपमम्

अर्जुन आणि पांडवांनी त्याच्याशी युद्ध केले; शस्त्रांनी घनघोर युद्ध झाले, जणू काही देव-दानवांचा संग्रामच.

कर्णार्जुनाख्ये सङ्‌प्रामे कर्णोरीनवधीच्छरैः। द्वितीयेहनि कर्णस्तु अर्जुनेन निपातितः

कर्ण आणि अर्जुन यांच्या संघर्षात कर्णाने अर्जुनाला बाणांनी जखमी केले; दुसऱ्या दिवशी अर्जुनाने कर्णाचा पराभव केला.

शल्यो दिनार्द्धं युयुधे ह्यबधीत्तं युधिष्ठिरः। युयुधे भीमसेनेन हतसैन्यः सयोधनः

शल्याने अर्धा दिवस युद्ध केले, पण युद्धात युधिष्ठिराने त्याला मारले; त्याची सेना नष्ट झाल्यावर, त्याने भीमसेनाशी लढा दिला आणि दुर्योधनासह मारला गेला.

बहून् हत्वा नरादींश्च भीमसेनमथाब्रबीत्। गदया प्रहरन्तं तु भीमस्तन्तु न्यपातयत्

अनेक नर व इतरांना ठार मारल्यानंतर भीमसेन बोलला; गदाने प्रहार करत भीमाने त्याला खाली पाडले.

गदयान्यानुजांस्तस्य तस्मिन्नष्टादशेहनि। रात्रौ सषुप्तञ्च बलं पाण्डवानां न्यपातयत्

अठराव्या दिवशी त्याने गदाने उरलेल्यांवर प्रहार केला; रात्री पांडवांची झोपलेली सेना त्याने नष्ट केली.

अक्षौहिणीप्रमाणन्तु अश्वत्थामा महाबलः। द्रौपदेयान् सापञ्चालान् धृष्टद्युन्नञ्च सोऽवधीत्

महाबलवान अश्वत्थामा, अक्षौहिणी एवढ्या सैन्याच्या बळासारखा, द्रौपदीचे पुत्र, पाञ्चाळ आणि धृष्टद्युम्न यांना ठार मारले.

पुत्रहीनां द्रौपदीं तां रुदन्तीमर्जुनस्ततः। शिरोमणिं तु जग्राह ऐषिकास्त्रेण तस्य च

द्रौपदी आपल्या मुलांपासून वंचित होऊन रडत असताना, अर्जुनाने अश्वत्थामाच्या डोक्यावरचा तेजस्वी रत्न, आपल्याकडील इषीकास्त्राने घेतला.

अश्वत्थामास्त्रनिर्द्दग्धं जीवयामास वै हरिः। उत्तरायास्ततो गर्भं स परीक्षिदभून्नृपः

अश्वत्थामाच्या अस्त्राने जळालेल्या उत्तराच्या गर्भातील राजकुमाराला, हरिने पुन्हा जिवंत केले; त्यामुळे परीक्षित राजा झाला.

कृतवर्म्मा कृपो द्रौणिस्त्रयो मुक्तास्ततो रणात् । पाण्डवाः सात्यकिः कृष्णः सप्त मुक्ता न चापरे

कृतवर्मा, कृप आणि द्रोणपुत्र हे तिघे रणातून वाचले; पांडव, सात्यकी आणि कृष्ण — हे सात जण वाचले, बाकी कोणीही नाही.

स्त्रियश्चार्त्ताः समाश्वास्य भीमाद्यैः स युधिष्ठिरः । संस्कृत्य प्रहतान् वीरान् दत्तोदकधनादिकः

युधिष्ठिराने भीमादींसह दुःखी स्त्रियांना धीर दिला, पडलेल्या वीरांचे विधीपूर्वक संस्कार केले आणि त्यांना पाणी व धन अर्पण केले.

भीष्माच्छान्तनवाच्छ्रुत्वा धर्म्मान् सर्वांश्च शान्तिदान् । राजधर्म्मान्मोक्षधर्न्मान्दानधर्म्मान् नृपोऽभवत्

शांतनूच्या पुत्र भीष्माकडून सर्व धर्मोपदेश व शांतीचे दान ऐकून, राजाने राजधर्म, मोक्षधर्म आणि दानधर्म शिकले.

अश्वमेधे ददौ दानं ब्राह्मणेभ्योरिमर्द्दनः। श्रुत्वार्जुनान्मौषलेयं यादवानाञ्च सङ्‌क्षयम्

शत्रूंचा संहार करणाऱ्या युधिष्ठिराने अश्वमेध यज्ञ केला आणि ब्राह्मणांना दान दिले; अर्जुनाकडून मुषलाने यादवांचा नाश झाल्याचे ऐकले.

अग्निरुवाच युधिष्ठिरे तु राज्यस्थे आश्रमादाश्रमान्तरम्। धृतराष्ट्रो वनमगाद् गान्धारी च पृथा द्विच

अग्नी म्हणाले: युधिष्ठिर राज्यावर स्थिर झाल्यावर, धृतराष्ट्र, गांधारी आणि पृथा आपापल्या आश्रमातून वनात गेले.

विदुरस्त्वग्निना दग्धो वनजेन दिवङ्गतः। एवं विष्णुर्भुवो भारमहरद्दानवादिकम्

विदुर वनातील आगीत जळून देह सोडून स्वर्गाला गेला; अशा प्रकारे विष्णूंनी पृथ्वीवरील दैत्यांसह भार दूर केला.

धर्म्मायाधर्म्मनाशाय निमित्तीकृत्य पाण्डवान्। स विप्रशापव्याजेन मुषलेनाहरत् कुलम्

धर्मासाठी आणि अधर्माचा नाश करण्यासाठी, पांडवांना निमित्त करून, ब्राह्मणाच्या शापाचा बहाणा करून, त्याने मुषलाने वंशाचा नाश केला.

यादवानां भारकरं वज्रं राज्येभ्यषेचयत्। देवादेशात् प्रभासे स देहं त्यक्त्वा स्वयं हरिः

यादवांचा भार वाहणारा वज्र याला राज्ये दिली; देवांच्या आज्ञेने हरिने प्रभास येथे स्वतःचा देह सोडला.

इन्द्रलोके ब्रह्मलोके पूज्यते स्वर्गवासिभिः। बलभद्रोनन्तमूर्त्तिः पातालस्वर्गमीयिवान्

इंद्रलोक आणि ब्रह्मलोक येथे तो स्वर्गवासीयांकडून पूजला जातो; अनंतमूर्ती बलभद्र पाताळ आणि स्वर्गात गेला.

अविनाशी हरिर्देवो ध्यानिभिद्धर्येय एव सः। विना तं द्वारकास्थानं प्लावयामास सागरः

अविनाशी हरि, जो ध्यान करणाऱ्यांना दिसतो, तोच देव आहे; त्याच्या अनुपस्थितीत सागराने द्वारका बुडवली.

संस्कृत्य यादवान् पार्थो दत्तोदकधनादिकः। स्त्रियोष्टावक्रशापेन भार्य्या विष्णोश्च याः स्थिताः

पार्थाने यादवांचे विधीपूर्वक संस्कार करून त्यांना पाणी व धन अर्पण केले; टोकदार स्त्रीच्या शापामुळे विष्णूच्या पत्नी तिथेच राहिल्या.

पुनस्तच्छापतो नीता गोपालैर्लगुडायुधैः। अर्जुनं हि तिरस्कृत्य पार्थः शोकञ्चकार ह

त्या शापामुळे पुन्हा गवळ्यांनी, लाकडी गदांनी, त्या स्त्रियांना पकडले; अर्जुन त्यांना वाचवू शकला नाही म्हणून दुःखी झाला.

व्यासेनाश्वासितो मेने बलं मे कृष्णासन्निधौ। हस्तिनापुरमागत्य पार्थः सर्वं न्यवेदयत्

व्यासांनी धीर दिल्यावर त्याला वाटले, 'माझे बळ कृष्णाच्या उपस्थितीमुळे होते'; हस्तिनापुरात येऊन पार्थाने सर्व सांगितले.

युधिष्ठिराय स भ्रात्रे पालकाय नृणान्तदा। तद्धनुस्तानि चास्त्राणिस रथस्ते च वाजिनः

त्याने आपल्या भावाला, पुरुषांचा रक्षक युधिष्ठिराला, आपले धनुष्य, शस्त्रे, रथ आणि घोडे दिले.

विना कृष्णेन तन्नष्टं दानञ्चाश्रोत्रिये यथा। तच्छ्रुत्वा धर्म्मराजस्तु राज्ये स्थाप्य परीक्षितम्

कृष्णाशिवाय ते सर्व नष्ट झाले, आणि योग्य ब्राह्मणांना दान दिले; हे ऐकून धर्मराजाने परीक्षिताला गादीवर बसवले.

प्रस्थानं प्रस्थितो धीमान् द्रौपद्या भ्रातृभिः सह। संसारनित्यतां ज्ञात्वा जपन्नष्टशतं हरेः

त्या बुद्धिमान राजाने द्रौपदी आणि भावांसह प्रवास सुरू केला. संसाराचा क्षणभंगुरपणा जाणून, त्याने हरिची हरवलेली शंभर नावे जपली.

महापथे तु पतिता द्रौपदी सहदेवकः। नकुलः फाल्गुनो भीमो राजा शोकपरायणः

म्हणून त्या मोठ्या मार्गावर द्रौपदी, सहदेव, नकुल, फाल्गुन आणि भीम हे पडले; राजा मात्र दुःखात मग्न झाला.

इन्द्रानीतरयारूढः सानुजः स्वर्गमाप्तवान्। दृष्ट्वा दुर्योधनादींश्च वासुदेवं च हर्षितः

इंद्राच्या रथावर बसून तो आणि त्याचे बंधू स्वर्गात पोहोचले; तिथे दुर्योधन व इतरांना आणि वासुदेवाला पाहून तो आनंदित झाला.

अग्निरुवाच वक्ष्ये बुद्धावतारञ्च पठतः श्रृण्वतोर्थदम्। पुरा देवासुरे युद्धे देत्यैर्द्देवाः पपाजिताः

अग्नी म्हणाले: मी आता बुद्धावताराची कथा सांगतो, जी वाचणाऱ्याला आणि ऐकणाऱ्याला फलदायी ठरते. पूर्वी देव-दानवांच्या युद्धात, दैत्यांनी देवांना हरवले.