अग्निपुराणम्

कृष्णोक्तोथार्जुनोऽयुध्यद्रथस्थो वाद्यशब्दवान्। भीष्मः सेनापतिरभूदादौ दौर्योधने बले

कृष्णाने सांगितल्यावर अर्जुनाने रथावरून शंख फुंकत युद्ध केले; दुर्योधनाच्या सैन्याच्या सुरुवातीला भीष्म सेनापती झाला.

पाण्डवानां शिखण्डी च तयोर्युद्धं बभूव ह। धार्त्तराष्ट्राः पाण्डवांश्च जघ्नुर्युद्धे सभीष्मकाः

पांडवांमध्ये शिखंडीनेही युद्ध केले; दोन्ही बाजूंमध्ये घनघोर लढाई झाली. धृतराष्ट्रपुत्र, पांडव आणि भीष्म यांनी एकमेकांवर हल्ला केला.

धार्त्तराष्ट्रान् शिखण्ड्याद्याः पाण्डवा जघ्नुराहेवे। देवासुरसमं युद्धं कुरुपाण्डवसेनयोः

शिखंडी व इतर पांडवांनी धृतराष्ट्रपुत्रांवर प्रहार केला; कुरु आणि पांडव सैन्यांमध्ये देव-दानवांसारखे युद्ध झाले.

बभूव स्वः स्थदेवानां पश्यतां प्रीतिबर्द्धनम्। भीष्मोस्त्रैः पाण्डवं सैन्यं दशाहोभिर्न्यपातयत्

हे दृश्य स्वर्गातील देवांना पाहताना आनंद वाढवणारे झाले; भीष्माने आपल्या अस्त्रांनी दहा दिवसांत पांडव सैन्याचा संहार केला.

दशमे ह्यर्जुनौ बाणैर्भिष्मं वीरं ववर्ष ह। शिखण्डी द्रुपदोत्तोऽस्त्रैर्ववर्ष जलदो यथा

दहाव्या दिवशी अर्जुनाने वीर भीष्मावर बाणांचा वर्षाव केला; द्रुपदाचा पुत्र शिखंडी मेघासारखा अस्त्रांचा मारा करू लागला.

हस्त्यश्वरथपादातमन्योन्यास्त्रनिपातितम् । भीष्मः स्वच्छन्दमृत्युश्च युद्धमार्गं प्रदर्श्य च

हत्ती, घोडे, रथ आणि पायदळ एकमेकांच्या अस्त्रांनी पडू लागले; इच्छामरण असलेल्या भीष्माने युद्धाचा मार्ग दाखवला.

वसूक्तो वसुलोकाय शरशय्यागतः स्थितः। उत्तरायणमीक्षंश्च ध्यायन् विष्णुंस्तुवन् स्थितः

वसुंच्या स्तुतीने भीष्म बाणांच्या शय्येवर वसुलोकासाठी पडला होता; उत्तरायणाची वाट पाहत, तो विष्णूचे ध्यान व स्तुती करत होता.

दुर्योधने तु शोकार्त्ते द्रोणः सेनापतिस्त्वभूत्। पाण्डवे हर्षिते सैन्ये धृष्टद्युम्नश्चमूपतिः

दुर्योधन शोकात असताना द्रोण सेनापती झाला; पांडव सैन्यात आनंद असताना धृष्टद्युम्न सेनापती झाला.

तयोर्युद्धं बभूवोग्रं यमराष्ट्रविवर्धनम्। विराटद्रुपदाद्याश्च निमग्ना द्रोणसागरे

त्यांच्यात भयंकर युद्ध झाले, यमराजाचे राज्य वाढवणारे; विराट, द्रुपद व इतर द्रोणाच्या महासागरात बुडाले.

दौर्योधनी महासेना हस्त्यश्वरथपत्तिनी। धृष्टद्युम्नाधिपतिता द्रोणः काल इवाबभौ

दुर्योधनाची मोठी सेना, हत्ती, घोडे, रथ व पायदळ असलेली, धृष्टद्युम्नाच्या अधिपत्याखाली होती; द्रोण काळासारखा भासला.

हतोश्वत्थामा चेत्युक्ते द्रोणः शस्त्राणि चात्यजत्। धृष्टद्युम्नशराक्रान्तः पतितः स महीतले

अश्वत्थामा मारला गेला असे सांगितल्यावर द्रोणाने शस्त्र खाली ठेवली; धृष्टद्युम्नाच्या बाणांनी घायाळ होऊन तो पृथ्वीवर पडला.

पञ्चमेहनि दुर्द्धर्षः सर्वक्षत्रं प्रमथ्य च। दुर्योधने तु शोकार्ते कर्णः सेनापतिस्त्वभूत्

पाचव्या दिवशी, सर्व क्षत्रियांना पराभूत करून, अपराजित कर्ण सेनापती झाला, तेव्हा दुर्योधन शोकात होता.

अर्जुनः पाण्डवानाञ्च तयोर्युद्धं बभूव ह। शस्त्रशस्त्रि महारौद्रं देवासुररणोपमम्

अर्जुन आणि पांडवांनी त्याच्याशी युद्ध केले; शस्त्रांनी घनघोर युद्ध झाले, जणू काही देव-दानवांचा संग्रामच.

कर्णार्जुनाख्ये सङ्‌प्रामे कर्णोरीनवधीच्छरैः। द्वितीयेहनि कर्णस्तु अर्जुनेन निपातितः

कर्ण आणि अर्जुन यांच्या संघर्षात कर्णाने अर्जुनाला बाणांनी जखमी केले; दुसऱ्या दिवशी अर्जुनाने कर्णाचा पराभव केला.

शल्यो दिनार्द्धं युयुधे ह्यबधीत्तं युधिष्ठिरः। युयुधे भीमसेनेन हतसैन्यः सयोधनः

शल्याने अर्धा दिवस युद्ध केले, पण युद्धात युधिष्ठिराने त्याला मारले; त्याची सेना नष्ट झाल्यावर, त्याने भीमसेनाशी लढा दिला आणि दुर्योधनासह मारला गेला.

बहून् हत्वा नरादींश्च भीमसेनमथाब्रबीत्। गदया प्रहरन्तं तु भीमस्तन्तु न्यपातयत्

अनेक नर व इतरांना ठार मारल्यानंतर भीमसेन बोलला; गदाने प्रहार करत भीमाने त्याला खाली पाडले.

गदयान्यानुजांस्तस्य तस्मिन्नष्टादशेहनि। रात्रौ सषुप्तञ्च बलं पाण्डवानां न्यपातयत्

अठराव्या दिवशी त्याने गदाने उरलेल्यांवर प्रहार केला; रात्री पांडवांची झोपलेली सेना त्याने नष्ट केली.

अक्षौहिणीप्रमाणन्तु अश्वत्थामा महाबलः। द्रौपदेयान् सापञ्चालान् धृष्टद्युन्नञ्च सोऽवधीत्

महाबलवान अश्वत्थामा, अक्षौहिणी एवढ्या सैन्याच्या बळासारखा, द्रौपदीचे पुत्र, पाञ्चाळ आणि धृष्टद्युम्न यांना ठार मारले.

पुत्रहीनां द्रौपदीं तां रुदन्तीमर्जुनस्ततः। शिरोमणिं तु जग्राह ऐषिकास्त्रेण तस्य च

द्रौपदी आपल्या मुलांपासून वंचित होऊन रडत असताना, अर्जुनाने अश्वत्थामाच्या डोक्यावरचा तेजस्वी रत्न, आपल्याकडील इषीकास्त्राने घेतला.

अश्वत्थामास्त्रनिर्द्दग्धं जीवयामास वै हरिः। उत्तरायास्ततो गर्भं स परीक्षिदभून्नृपः

अश्वत्थामाच्या अस्त्राने जळालेल्या उत्तराच्या गर्भातील राजकुमाराला, हरिने पुन्हा जिवंत केले; त्यामुळे परीक्षित राजा झाला.

कृतवर्म्मा कृपो द्रौणिस्त्रयो मुक्तास्ततो रणात् । पाण्डवाः सात्यकिः कृष्णः सप्त मुक्ता न चापरे

कृतवर्मा, कृप आणि द्रोणपुत्र हे तिघे रणातून वाचले; पांडव, सात्यकी आणि कृष्ण — हे सात जण वाचले, बाकी कोणीही नाही.

स्त्रियश्चार्त्ताः समाश्वास्य भीमाद्यैः स युधिष्ठिरः । संस्कृत्य प्रहतान् वीरान् दत्तोदकधनादिकः

युधिष्ठिराने भीमादींसह दुःखी स्त्रियांना धीर दिला, पडलेल्या वीरांचे विधीपूर्वक संस्कार केले आणि त्यांना पाणी व धन अर्पण केले.

भीष्माच्छान्तनवाच्छ्रुत्वा धर्म्मान् सर्वांश्च शान्तिदान् । राजधर्म्मान्मोक्षधर्न्मान्दानधर्म्मान् नृपोऽभवत्

शांतनूच्या पुत्र भीष्माकडून सर्व धर्मोपदेश व शांतीचे दान ऐकून, राजाने राजधर्म, मोक्षधर्म आणि दानधर्म शिकले.

अश्वमेधे ददौ दानं ब्राह्मणेभ्योरिमर्द्दनः। श्रुत्वार्जुनान्मौषलेयं यादवानाञ्च सङ्‌क्षयम्

शत्रूंचा संहार करणाऱ्या युधिष्ठिराने अश्वमेध यज्ञ केला आणि ब्राह्मणांना दान दिले; अर्जुनाकडून मुषलाने यादवांचा नाश झाल्याचे ऐकले.

अग्निरुवाच युधिष्ठिरे तु राज्यस्थे आश्रमादाश्रमान्तरम्। धृतराष्ट्रो वनमगाद् गान्धारी च पृथा द्विच

अग्नी म्हणाले: युधिष्ठिर राज्यावर स्थिर झाल्यावर, धृतराष्ट्र, गांधारी आणि पृथा आपापल्या आश्रमातून वनात गेले.

विदुरस्त्वग्निना दग्धो वनजेन दिवङ्गतः। एवं विष्णुर्भुवो भारमहरद्दानवादिकम्

विदुर वनातील आगीत जळून देह सोडून स्वर्गाला गेला; अशा प्रकारे विष्णूंनी पृथ्वीवरील दैत्यांसह भार दूर केला.

धर्म्मायाधर्म्मनाशाय निमित्तीकृत्य पाण्डवान्। स विप्रशापव्याजेन मुषलेनाहरत् कुलम्

धर्मासाठी आणि अधर्माचा नाश करण्यासाठी, पांडवांना निमित्त करून, ब्राह्मणाच्या शापाचा बहाणा करून, त्याने मुषलाने वंशाचा नाश केला.

यादवानां भारकरं वज्रं राज्येभ्यषेचयत्। देवादेशात् प्रभासे स देहं त्यक्त्वा स्वयं हरिः

यादवांचा भार वाहणारा वज्र याला राज्ये दिली; देवांच्या आज्ञेने हरिने प्रभास येथे स्वतःचा देह सोडला.

इन्द्रलोके ब्रह्मलोके पूज्यते स्वर्गवासिभिः। बलभद्रोनन्तमूर्त्तिः पातालस्वर्गमीयिवान्

इंद्रलोक आणि ब्रह्मलोक येथे तो स्वर्गवासीयांकडून पूजला जातो; अनंतमूर्ती बलभद्र पाताळ आणि स्वर्गात गेला.