अग्निपुराणम्

पुष्कर उवाच विशन्ति येन मार्गेण वायसा बहवः पुरं ।०१ तेन मार्गेण रुद्धस्य पुरस्य ग्रहणं भवेत् ॥०१ सेनायां यदि वासार्थे निविष्टो वायसो रुवन् ।०२ वामो भयातुरस्त्रस्तो भयं वदति दुस्तरं(१) ॥०२ छायाङ्गवाहनोपानच्छत्रवस्त्रादिकुट्टने ।०३ मृत्युस्तत्पूजने पूजा तदिष्टकरणे शुभं ॥०३ प्रोषितागमकृत्काकः कुर्वन् द्वारि गतागतं ।०४ रक्तं दग्धं गृहे द्रव्यं क्षिपन्वह्निवेदकः ॥०४ न्यसेद्रक्तं पुरस्ताच्च निवेदयति बन्धनं ।०५ पीतं द्रव्यं तथा रुक्म रूप्यमेव तु भार्गव ॥०५ यच्चैवोपनयेद्द्रव्यं तस्य लब्धिं विनिर्दिशेत् ।०६ द्रव्यं वापनयेद्यत्तु तस्य हानिं विनिर्दिशेत् ॥०६ पुरतो धनलब्धिः स्यादाममांसस्य छर्दने ।०७ भूलब्धिः स्यान्मृदः क्षेपे राज्यं रत्नार्पणे महत् ॥०७ यातुः काकोऽनुकूलस्तु क्षेमः कर्मक्षमो भवेत् ।०८ न त्वर्थसाधको ज्ञेयः प्रतिकूलो भयावहः ॥०८ सम्मुखेऽभ्येति विरुवन् यात्राघातकरो भवेत् ।०९ वामः काकः स्मृतो धन्यो दक्षिणोऽर्थविनाशकृत्(२) ॥०९ वामोऽनुलोमगः श्रेष्ठो मध्यमो दक्षिणः स्मृतः ।१० प्रतिलोमगतिर्वामो गमनप्रतिषेधकृत् ॥१० निवेदयति यात्रार्थमभिप्रेतं गृहे गतः(१) ।११ एकाक्षरचरणस्त्वर्कं वीक्षमाणो भयावहः ॥११ कोटरे वासमानश्च महानर्थकरो भवेत् ।१२ न शुभस्तूषरे काकः पङ्काङ्कः स तु शस्यते ॥१२ अमेध्यपूर्णवदनः काकः सर्वार्थसाधकः(२) ।१३ ज्ञेयाः पतत्रिणोऽन्येऽपि काकवद्भृगुनन्दन ॥१३ स्कन्धावारापसव्यस्थाः श्वानो विप्रविनाशकाः ।१४ इन्द्रस्थाने नरेन्द्रस्य पुरेशस्य तु गोपुरे ॥१४ अन्तर्गृहे गृहेशस्य मरणाय भवेद्भषन् ।१५ यस्य जिघ्रति वामाङ्गं तस्य स्यादर्थसिद्धये ॥१५ भयाय दक्षिणं चाङ्गं तथा भुजमदक्षिणं ।१६ यात्राघातकरो यातुर्भवेत्प्रतिमुखागतः ॥१६ मार्गावरोधको मार्गे चौरान् वदति भार्गव ।१७ अलाभोऽस्थिमुखः पापो रज्जुचीरमुखस्तथा ॥१७ सोपानत्कमुखो धन्यो मांसपूर्णमुखोऽपि च ।१८ अमङ्गल्यमुखद्रव्यं केशञ्चैवाशुभं तथा ॥१८ अवमूत्र्याग्रतो याति यस्य तस्य भयं भवेत् ।१९ यस्यावमूत्र्य व्रजति शुभं देशन्तथा द्रुमं ॥१९ मङ्गलञ्च तथा द्रव्यं तस्य स्यादर्थसिद्धये ।२० श्ववच्च राम विज्ञेयास्तथा वै जम्बुकादयः ॥२० भयाय स्वामिनि ज्ञेयमनिमित्तं रुतङ्गवां ।२१ निशि चौरभयाय स्याद्विकृतं मृत्यवे तथा ॥२१ शिवाय स्वामिनो रात्रौ बलीवर्दो नदन् भवेत् ।२२ उत्सृष्टवृषभो राज्ञो विजयं सम्प्रयच्छति ॥२२ अभयं भक्षयन्त्यश्च गावो दत्तास्तथा स्वकाः ।२३ त्यक्तस्नेहाः स्ववत्सेषु गर्भक्षयकरा मताः ॥२३ भूमिं पादैर्विनिघ्नन्त्यो दीना भीता भयावहाः ।२४ आर्द्राङ्ग्यो हृष्टरोमाश्च शृगलग्नमृदः शुभाः ॥२४ महिष्यादिषु चाप्येतत्सर्वं वाच्यं विजानता ।२५ आरोहणं तथान्येन सपर्याणस्य(१) वाजिनः ॥२५ जलोपवेशनं नेष्टं भूमौ च परिवर्तनं ।२६ विपत्करन्तुरङ्गस्य सुप्तं वाप्यनिमित्ततः ॥२६ यवमोदकयोर्द्वेषस्त्वकस्माच्च न शस्यते ।२७ वदनाद्रुधिरोत्पत्तिर्वेपनं न च शस्यते ॥२७ क्रीडन् वैकः कपोतैश्च सारिकाभिर्मृतिं वदेत् ।२८ साश्रुनेत्रो जिह्वया च पादलेही विनष्टये(२) ॥२८ वामपादेन च तथा विलिखंश्च वसुन्धरां ।२९ स्वपेद्वा वामपार्श्वेन दिवा वा न शुभप्रदः ॥२९ भयाय स्यात्सकृन्मूत्री तथा निद्राविलाननः ।३० आरोहणं न चेद्दद्यात्प्रतीपं वा गृहं व्रजेत् ॥३० यात्राविघातमाचष्टे वामपार्श्वं तथा स्पृशन् ।३१ हेषमाणः शत्रुयोधं पादस्पर्शी जयावहः ॥३१ ग्रामे व्रजति नागश्चेन्मैथुनं देशहा भवेत् ।३२ प्रसूता नागवनिता मत्ता चान्ताय भूपतेः ॥३२ आरोहणं न चेद्दद्यात्प्रतीपं वा गृहं व्रजेत् ।३३ मदं वा वारणो जह्याद्राजघातकरो भवेत् ॥३३ वामं दक्षिणपादेन पादमाक्रमते शुभः ।३४ दक्षिणञ्च तथा दन्तं परिमार्ष्टि करेण च ॥३४ वृषोऽश्वः कुञ्जरो वापि रिपुसैन्यगतोऽशुभः ।३५ खण्डमेघातिवृष्ट्या तु सेना नाशमवाप्नुयात् ॥३५ प्रतिकूलग्रहर्क्षात्तु तथा सम्मुखमारुतात्(१) ।३६ यात्राकाले रणे वापि छत्रादिपतनं भयं ॥३६ हृष्टा नराश्चानुलोमा ग्रहा वै जयलक्षणं ।३७ काकैर्योधाभिभवनं क्रव्याद्भिर्मण्डलक्षयः ॥३७ प्राचीपश्चिमकैशानी शौम्या प्रेष्ठा शुभा च दिक्

पुष्कर म्हणतो: ज्या वाटेने अनेक कावळे नगरात येतात आणि ती वाट बंद होते, तर त्या नगरावर शत्रूचा विजय होतो. जर कावळा सैन्यात थांबून ओरडतो, डावीकडे आहे, घाबरलेला किंवा अस्वस्थ आहे, तर मोठ्या संकटाची सूचना मिळते. कावळा सावली, अंग, वाहन, बूट, छत्री, वस्त्र किंवा अशा वस्तूंना टोचतो, तेव्हा त्या वस्तूंची पूजा केली तर मृत्यू, पण इच्छित कार्यासाठी वापरली तर शुभ मानले जाते. जर कावळा घराच्या दारात फिरतो, किंवा लाल किंवा जळालेली वस्तू घरात टाकतो, तर आग लागण्याचा संकेत असतो. समोर लाल वस्तू ठेवली तर तुरुंगवासाचा संकेत असतो. पिवळ्या, सोन्याच्या किंवा चांदीच्या वस्तू आणल्या तर लाभ; अशा वस्तू नेल्या तर तोटा. समोर धन सापडले तर लाभ; कच्चे मांस ओकले तर जमीन मिळते; माती फेकली तर प्रदेश मिळतो; रत्न दिले तर मोठे राज्य मिळते. प्रवास करणाऱ्यास अनुकूल कावळा सुरक्षितता आणि यश देतो; प्रतिकूल कावळा भीती आणि अपयश देतो. समोरून ओरडत येणारा कावळा प्रवासात अडथळा आणतो. डावा कावळा शुभ, उजवा कावळा हानीकारक. डावा कावळा योग्य दिशेने जात असेल तर उत्तम, मधला उजवा समजावा; उलट दिशेने जाणारा डावा कावळा प्रवासात अडथळा आणतो. कावळा घरात इच्छित कार्यासाठी आला तर ते कार्य पूर्ण होते. एक पायावर उभा राहून सूर्याकडे पाहणारा कावळा भीती निर्माण करतो. झाडाच्या ढोलीत राहणारा कावळा मोठे संकट आणतो. हिमावर असलेला कावळा शुभ नाही, पण मातीने माखलेला कावळा प्रशंसनीय आहे. घाण भरलेला कावळा सर्व इच्छा पूर्ण करतो. इतर पक्षीही कावळ्यासारखेच समजावे, हे भृगुनंदन. छावणीच्या डाव्या बाजूला उभे राहणारे कुत्रे ब्राह्मणांचा नाश करतात. राजाच्या जागी, शहराच्या दरवाज्यावर किंवा घरात भुंकले तर घरमालकाचा मृत्यू होतो. डाव्या अंगाला वास घेतला तर यश, उजव्या अंगाला घेतला तर भीती, उजव्या हाताला घेतला तर प्रवासात अडथळा येतो. समोरून आला तर प्रवासात अडथळा. वाट अडवली तर चोर येण्याचा संकेत. हाडे किंवा दोरी तोंडात असेल तर तोटा. बूट तोंडात असेल तर शुभ; मांस भरलेले तोंडही शुभ. अशुभ वस्तू किंवा केस तोंडात असतील तर अशुभ. समोर लघवी केली तर भीती; लघवी करून निघून गेला तर शुभ, तसेच चांगल्या जागी किंवा झाडावर गेला तरही शुभ. शुभ वस्तूला गेला तर यश मिळते. राम, कुत्र्यासारखेच कोल्हे इत्यादीही समजावे. कारण नसताना ओरडले तर मालकाला भीती. रात्री विचित्र ओरडले तर मृत्यू किंवा संकट. रात्री बैल ओरडला तर मालकासाठी शुभ. सोडलेला वळू राजासाठी विजय देतो. गायी निर्भयपणे खातात, दिल्या जातात किंवा स्वतःच्या असतात तर शुभ; पण वासरांवर माया सोडली तर गर्भपात होतो. पायाने जमीन मारतात, दुःखी किंवा घाबरलेल्या असतात तर भीती. अंग ओले किंवा केस उभे राहिले, कोल्ह्याच्या मातीने माखलेले असतील तर शुभ. हे सर्व म्हशींसाठीही लागू पडते. घोड्यावर दुसरा चढला, पाण्यात बसला किंवा जमिनीवर लोळला तर अशुभ. घोडा पडला किंवा कारण नसताना झोपला तर अशुभ. जव किंवा गोड पदार्थ न आवडणे किंवा अचानक नाकारणे हेही अशुभ. तोंडातून रक्त येणे किंवा थरथरणे हेही अशुभ. कबुतर किंवा साळिकेसोबत एकटा खेळत असेल तर मृत्यूचा संकेत. डोळ्यात पाणी, जीभेने पाय चाटणे हे नाशाचे लक्षण. डाव्या पायाने जमीन खणणे किंवा दिवसा डाव्या कुशीवर झोपणे हे अशुभ. एकदाच लघवी करणे किंवा चेहरा झोपाळू असणे हे भीतीचे लक्षण. चढू देत नसेल किंवा उलट दिशेने घरात गेला तर प्रवासात अडथळा. डाव्या बाजूला स्पर्श केला तर प्रवासात अडथळा. हिणकावणे किंवा पायाला स्पर्श करणे हे युद्धात विजयाचे लक्षण. गावात हत्ती मीलन करतो तर त्या ठिकाणाचा नाश होतो. हत्तीण प्रसूत झाली किंवा मदात असेल तर राजाचा अंत होतो. चढू देत नसेल किंवा उलट दिशेने घरात गेला तर अडथळा. हत्तीने मद सोडला तर राजाचा मृत्यू होतो. उजव्या पायाने डावा पाय स्पर्श केला तर शुभ; उजवा दात हाताने पुसला तरही शुभ. बैल, घोडा किंवा हत्ती शत्रूच्या सैन्यात गेला तर अशुभ. तुटलेल्या मेघातून मोठा पाऊस आला तर सैन्याचा नाश होतो. प्रतिकूल ग्रह, नक्षत्र किंवा समोरून वारा आला तर, छत्र कोसळले तर भीती. लोक आनंदी आणि ग्रह अनुकूल असतील तर विजयाचे लक्षण. कावळ्यांनी किंवा मांसाहारी प्राण्यांनी योद्ध्यांना जिंकले तर सैन्याचा नाश होतो. पूर्व, पश्चिम आणि ईशान्य दिशा या शुभ मानल्या जातात.