अग्निपुराणम्

राजा गवाभिवाराद्यं हन्याच्चैवाततायिनः । परस्त्रियं न भाषेत प्रतिषिद्धो विशेन्न हि ।। २२७.४० अदण्ड्या स्त्री भवेद्राज्ञा वरयन्ती पतिं स्वयं। उत्तमां सेवमानः स्त्रीं जघन्यो बधमर्हति ।। २२७.

राजाने गायी चोरण्याच्या हेतूने हल्ला करणाऱ्यांना आणि अशा गुन्ह्यांना मृत्युदंड द्यावा; दुसऱ्याच्या पत्नीशी बोलू नये किंवा तिच्या घरी परवानगीशिवाय जाऊ नये.

भर्त्तारं लङ्‌घयेद्या तां श्वभिः सङ्घातयेत् स्थिरं । सवर्णदूषितां कुर्य्यात् पिण्डमात्रोपजीविनीं ।। २२७.

जे स्त्री आपल्या नवऱ्याचा अपमान करते, तिला कुत्र्यांनी फाडून खाण्यास सोडावे; आणि जी स्वतःच्या जातीच्या पुरुषामुळे भ्रष्ट झाली असेल, तिला फक्त भिक्षेवर जगू द्यावे.

ज्यायसा दूषिता नारी मुण्डनं समवाप्नुयात् । वैश्यागमे तु विप्रस्य क्षत्रियस्यान्त्यजागमे ।। २२७.

स्त्री जर श्रेष्ठ पुरुषामुळे भ्रष्ट झाली, तर तिचे डोके मुंडावे; ब्राह्मण जर वैश्यामुळे किंवा क्षत्रिय जर अंत्यजामुळे भ्रष्ट झाला,

क्षत्रियः प्रथमं वैश्यो दण्ड्यः शद्रागमे भवेत् । गुहीत्वा वेतनं वेश्या लोभादन्यत्र गच्छति ।। २२७.

शूद्राशी संबंध ठेवल्यास प्रथम क्षत्रियाला, मग वैश्याला शिक्षा द्यावी; आणि वेश्या जर मोबदला घेऊनही लोभाने दुसरीकडे गेली,

वेतनन्द्विगुणं दद्याद्दण्डञ्च द्विगुणं तथा। भार्या पुत्राश्च दासाश्च शिष्यो भ्राता च सोदरः ।। २२७.

तर तिने दुप्पट मोबदला परत द्यावा आणि दुप्पट दंड भरावा; पत्नी, मुले, नोकर, शिष्य आणि सख्खा भाऊ,

कृतापराधास्ताड्याः स्यू रज्वा वेणुदलेन वा । पृष्टेन मस्तके हन्याच्चौरस्याप्नोति किल्विषं ।। २२७.

जर त्यांनी अपराध केला, तर त्यांना दोरीने किंवा पातळ काठीने मारावे; पण पाठीत किंवा डोक्यावर मारल्यास, मारणाऱ्याला चोरासारखा पाप लागतो.

रक्षास्वधिकृतैर्यस्तु प्रजाऽत्यर्थं विलुप्यते । तेषां सर्वस्वमादाय राजा कुर्य्यान् प्रवासनं ।। २२७.

जे लोक संरक्षणासाठी नेमले आहेत आणि तरीही लोकांना जास्त त्रास देतात, त्यांची सर्व संपत्ती राजाने जप्त करावी आणि त्यांना देशाबाहेर हाकलावे.

ये नियुक्ताः स्वकार्येषुहन्युः कार्याणि कर्मिणां । निर्घृणाः क्रूरमनसस्तान्निः स्वान् कारयेन्नृप ।। २२७.

जे लोक आपापल्या कामात नेमले गेले असूनही, दुसऱ्यांच्या कामाकडे दुर्लक्ष करतात, आणि जे निर्दयी व क्रूर मनाचे असतात, अशा लोकांना राजा त्यांच्या स्वतःच्या कामाला लावावे.

अमात्यः प्राड्‌विवाको वा यः कुर्य्यात् कार्य्यमन्यथा । तस्य सर्वस्वमादाय तं राजा विप्रवासयेत् ।। २२७.

कोणताही मंत्री किंवा न्यायाधीश आपले कर्तव्य चुकीच्या प्रकारे पार पाडत असेल, तर राजाने त्याची सर्व संपत्ती जप्त करावी आणि त्याला देशाबाहेर काढावे.

गुरुतल्पे भयः कार्य्यः सुरापाणे सुराध्वजः । स्तेयेषु श्वपदं विद्याद्‌ ब्रह्महत्याशिरः पुमान् ।। २२७.

गुरूच्या पत्नीला स्पर्श केल्यास भीती दाखवावी, मद्यपान केल्यास मद्याची खूण द्यावी, चोरी केल्यास पशूची खूण ओळखावी आणि ब्राह्मणहत्या केल्यास मनुष्याचे डोके हेच दंड असावे.

शूद्रादीन् घातयेद्राजा पापान् विप्रान् प्रवासयेत् । महापातकिनां वित्तं वरुणायोपपादयेत् ।। २२७.

राजाने पापी शूद्र व इतरांना ठार मारावे, पण पापी ब्राह्मणांना देशातून हाकलावे; आणि मोठ्या पाप्यांची संपत्ती वरुणाकडे द्यावी.

ग्रामेष्वपि च ये केचिच्चौराणां भक्तदायकाः । भाण्डार कोषदाश्चैव सर्वांस्तानपि घातयेत् ।। २२७.

गावात जे कोणी चोरांना अन्न देतात किंवा त्यांचे सामान सांभाळतात किंवा त्यांचे खजिनदार असतात, अशा सर्वांना देखील राजा ठार मारावा.

राष्ट्रेषु राष्ट्राधिकृतान् सामन्तान् पापिनोहरेत् । सन्धि कृत्वा तु ये चौर्यं रात्रौ कुर्वन्ति कस्तराः ।। २२७.

राज्याच्या अधिकार्‍यांपैकी जे पापी असतात किंवा सीमावर्ती प्रमुख पाप करतात, त्यांना राजा हटवावा; आणि जे लोक करार करूनही रात्री चोरी करतात, ते अत्यंत दुष्ट समजावेत.

तेषां च्छित्वा नृपो हस्तौ तीक्ष्णे शूले निवेशयेत् । तड़ागदेवतागारभेदकान् घातयेन्नृपः ।। २२७.

राजाने अशा लोकांचे हात छाटून त्यांना तीक्ष्ण शुलावर बसवावे; आणि देवळे किंवा देवस्थान फोडणाऱ्यांना ठार मारावे.

समुत्सृजेद्राजमार्गे यस्त्वमेध्यमनापदि । स हि कार्षापणन्दण्ड्यस्तममेध्यञ्च शोधयेत् ।। २२७.

जो कोणी राजमार्गावर विनाकारण घाण टाकतो, त्याला एक कार्षापण दंड द्यावा लागेल आणि ती घाण स्वतः साफ करावी लागेल.

प्रतिमासङ्‌क्रमभिदो दद्युः पञ्चशतानि ते । समैश्च विषमं यो वा चरतेक मूल्यतोऽपि वा ।। २२७.

कोणी प्रतिमा किंवा तिच्या पायथ्याला तोडले, तर त्यांना पाचशे नाण्यांचा दंड द्यावा लागेल; आणि जो माप, वजन किंवा किमतीत फसवणूक करतो, त्यालाही तसाच दंड द्यावा.

समाप्नुयान्नरः पूर्वं दमं मध्यममेव वा । द्रव्यमादाय वणिजामनर्घेणावरुन्दतां ।। २२७.

जो व्यापाऱ्यांकडून योग्य किंमत न देता माल घेतो, त्याला आधी किंवा मध्यम दंड लावावा आणि त्याला रोखावे.

राजा पृथक्‌ पृथक् कुर्य्याद्दण्डमुत्तमसाहसं । द्रव्याणां दूषको यश्च प्रतिच्छन्दकविक्रयी ।। २२७.

राजाने माल भेसळ करणाऱ्याला आणि खोट्या नावाने विकणाऱ्याला वेगळा, सर्वात मोठा दंड लावावा.

मध्यमं प्राप्नुयाद्दण्डं कूटकर्त्ता तथोत्तमं । कलहापकृतं देयं दण्डश्च द्विगुणस्ततः ।। २२७.

खोटे बनवणाऱ्याला मध्यम दंड, तर बनावट करणाऱ्याला सर्वात मोठा दंड द्यावा; आणि भांडण लावणाऱ्याला त्या रकमेपेक्षा दुप्पट दंड द्यावा.

अभक्ष्यभक्ष्ये विप्रे वा शूद्रे वा कृष्णलो दमः । लुलाशासनकर्त्ता च कूटकृन्नाशकस्य च ।। २२७.

ब्राह्मण किंवा शूद्र यांनी निषिद्ध अन्न खाल्ले, तर त्यांना कृष्णल दंड द्यावा; आणि खोटी आज्ञा देणाऱ्याला किंवा बनावट वस्तू नष्ट करणाऱ्यालाही तसाच दंड द्यावा.

एभिश्च व्यवहर्त्तां यः स दाप्यो दममुत्तमं । विषाग्निदां पतिगुरुविप्रापत्यप्रमापिणीं ।। २२७.

या सर्व प्रकारांनी वागणाऱ्याला सर्वात मोठा दंड द्यावा; तसेच विष, आग देणाऱ्याला किंवा पती, गुरू, ब्राह्मण किंवा मुलाचे प्राण घेणाऱ्यालाही.

विकर्णकरनासौष्ठीं कृत्वा गोभिः प्रवासयेत् । क्षेत्रवेश्मग्रामवनविदारकास्तथा नराः ।। २२७.

जो कान, नाक किंवा बोटे कापतो, त्याला गायींसह देशातून हाकलावे; आणि जे शेत, घर, गाव किंवा जंगल उद्ध्वस्त करतात, त्यांनाही तसेच करावे.

राजपत्न्यभिगामी च दग्धव्यास्तु कटाग्निना । ऊनं वाप्यधिकं वापि लिखेद्यो राजशासनं ।। २२७.

राजपत्नीला स्पर्श करणाऱ्याला चितेच्या आगीत जाळावे; आणि जो राजाज्ञा कमी किंवा जास्त लिहितो, त्यालाही दंड द्यावा.

पारजायिकचौरौ च मुञ्चतो मण्ड उत्तमः । राजयानासनारोढ्‌र्दण्ड उत्तमसाहसः ।। २२७.

पुन्हा पुन्हा चोरी करणाऱ्या चोराला सोडणाऱ्याला सर्वात मोठा दंड द्यावा; आणि राजाच्या रथावर किंवा आसनावर बसणाऱ्यालाही तसाच दंड द्यावा.

यो मन्येताजितोऽस्मीति न्यायेनापि पराजितः । तमायान्तं पराजित्य६ दण्डयेद्‌ द्विगुणं दमं ।। २२७.

जो न्यायाने हरल्यावरही 'मी हरलो नाही' असे समजतो आणि पुन्हा वाद घालायला येतो, त्याला दुप्पट दंड द्यावा.

आह्वानकारी बध्यः स्यादनाहूतमथाह्वयन् । दाण्डिकस्य च यो हस्तादभिमुक्तः पलायते ।। २२७.

जो द्वंद्वयुद्धासाठी आवाहन करतो, त्याला बांधावे. तसेच, ज्याला बोलावले नाही, पण तो स्वतःहून आवाहन करतो, त्यालाही बांधावे. आणि अधिकारीाच्या हातातून सुटून जो पळून जातो, त्यालाही बांधावे.

पुष्कर उवाच यदा मन्येत नृपतिराक्रन्देन बलीयसा । पार्ष्णिग्राहोऽभिभूतो मे तदा यात्रां प्रयोजयेत् ।। २२८.

पुष्कर म्हणाला: जेव्हा राजा मोठ्या आक्रोशामुळे शत्रूने आपल्या मागील फळीवर विजय मिळवला आहे असे मानतो, तेव्हा त्याने मोहिम सुरू करावी.

पुष्टा योधा भृता भृत्याः प्रभूतञ्च बलं मम । मूलरक्षासमर्थोऽस्मि तैर्गत्वा१ शिविरे व्रजेत् ।। २२८.

माझे सैनिक बलवान आहेत, नोकरांना वेतन दिले आहे, माझ्या सैन्यात भरपूर ताकद आहे; मी मुळ ठिकाण सुरक्षित ठेवू शकतो. त्यांच्या सोबत जाऊन छावणीत प्रवेश करावा.

शत्रोर्वा व्यसने यायात् दैवाद्यैः पीडितं परं । भूकम्पो यान्दिशं याति याञ्च केतुर्व्यदूषयत् ।। २२८.

शत्रू संकटात असताना, किंवा त्याच्यावर दैवाने आपत्ती ओढवली असताना, भूकंप झाला असता, ध्वज फाटला असता किंवा अपशकुन दिसला असता, पुढे जावे.