अग्निपुराणम्

अवनिष्ठीवतो दर्पाद्‌ द्वावोष्ठौ छेदयेन्नृपः । अपमूत्रयतो मेढ्रमपशब्दयतो गुदं ।। २२७.

जर कोणी गर्वाने जमिनीवर थुंकले, तर राजाने त्याची दोन्ही ओठ कापावीत; जर कोणी उघड्यावर लघवी केली, तर त्याचे गुप्तांग कापावे; आणि अश्लील बोलले, तर गुदद्वार कापावे.

उत्कृष्टासनसंस्थस्य नीचस्याधोनिकृन्तनं । यो यदङ्गं च रुजयेत्तदङ्गन्तस्य कर्त्तयेत् ।। २२७.

जर नीच जातिचा माणूस श्रेष्ठ आसनावर बसला, तर त्याचे नितंब कापावेत; आणि ज्याने ज्या अंगाने इजा केली, ते अंग कापावे.

अर्द्धपादकराः कार्या गोगजाश्वोष्ट्रघातकाः । वृक्षन्तु विफलं कृत्त्वा सुवर्ण दण्डमर्हति ।। २२७.

गाय, हत्ती, घोडा किंवा उंट मारणाऱ्यांचे अर्धे पाय आणि हात कापावेत; आणि जो निष्फळ झाड तोडतो, त्याने सोन्याचा दंड भरावा.

द्विगुणं दाप्येच्छिन्ने पथि सीम्नि जलाशये । द्रव्याणि यो हरेद्यस्य ज्ञानतोऽज्ञानतोऽपि वा ।। २२७.

रस्त्यावर, सीमारेषेवर किंवा पाण्याच्या साठ्यात कोणाचेही सामान चोरी केल्यास किंवा नुकसान केल्यास, जाणूनबुजून असो वा नकळत, त्याने दुप्पट भरपाई द्यावी.

स सस्योत्पाद्य तुष्टिन्तु राज्ञे दद्यात्ततो दमं । यस्तु रज्जुं घटं कूपाद्धरेच्छिन्द्याच्च तां प्रपां ।। २२७.

त्याने मिळालेला धान्य किंवा नफा राजाला द्यावा आणि त्यानंतर ठरलेली शिक्षा भरावी; जो विहिरीतून दोरी किंवा मडके काढतो किंवा पाणवठ्याची दोरी कापतो,

स दण्डं प्राप्नुयान्‌मासं दण्ड्यः स्यात् प्राणिताड़ने । धान्यं दशभ्यः कुम्भेभ्यो हरतोऽभ्यधिकं बधः ।। २२७.

त्याला एक महिना शिक्षा द्यावी; जर त्याने कोणाचा जीव धोक्यात घातला, तर त्याला मृत्युदंड द्यावा; आणि जो दहा मडक्यांपेक्षा जास्त धान्य चोरतो, त्याला मृत्युदंड द्यावा.

शेषेऽप्येकादशगुणं तस्य दण्डं प्रकल्पयेत् । सुवर्णरजतीदीनां नृस्त्रीणां हरणे बधः ।। २२७.

इतर सर्व बाबतीत, त्याला अकरापट दंड ठरवावा; आणि सोनं, चांदी किंवा स्त्री चोरी केल्यास मृत्युदंड द्यावा.

येन येन यथाह्गेन स्तेनो नृषु विचेष्टते । तत्तदेव हरेदस्य प्रत्यादेशाय पार्थिवः ।। २२७.

चोर ज्या अंगाने आणि ज्या प्रकारे लोकांमध्ये वागत असेल, राजाने त्याच वस्तूची जप्ती करावी, शिक्षा म्हणून.

ब्राह्मणः शाकधान्यादि अल्पं गृह्णन्न दोषबाक् । गोदेवार्थं हरंश्चापि हन्याद्दुष्टं बधोद्यतं ।। २२७.

ब्राह्मण जर थोडं भाज्यांचं किंवा धान्याचं घेत असेल, तर त्याला दोष लागत नाही; पण जर तो गायी किंवा देवासाठी, वाईट हेतूने चोरी करत असेल, आणि दुष्ट असेल, तर त्याला मारावे.

गृहक्षेत्रापहर्त्तारं तथा पत्न्यभिगामिनं । अग्निनदं गरदं हन्यात्तथा चाभ्युद्यतायुधं ।। २२७.

जो घर किंवा शेत चोरतो, दुसऱ्याच्या पत्नीशी संबंध ठेवतो, आग लावतो, विष देतो किंवा शस्त्र उगारतो, त्याला मारावे.

राजा गवाभिवाराद्यं हन्याच्चैवाततायिनः । परस्त्रियं न भाषेत प्रतिषिद्धो विशेन्न हि ।। २२७.४० अदण्ड्या स्त्री भवेद्राज्ञा वरयन्ती पतिं स्वयं। उत्तमां सेवमानः स्त्रीं जघन्यो बधमर्हति ।। २२७.

राजाने गायी चोरण्याच्या हेतूने हल्ला करणाऱ्यांना आणि अशा गुन्ह्यांना मृत्युदंड द्यावा; दुसऱ्याच्या पत्नीशी बोलू नये किंवा तिच्या घरी परवानगीशिवाय जाऊ नये.

भर्त्तारं लङ्‌घयेद्या तां श्वभिः सङ्घातयेत् स्थिरं । सवर्णदूषितां कुर्य्यात् पिण्डमात्रोपजीविनीं ।। २२७.

जे स्त्री आपल्या नवऱ्याचा अपमान करते, तिला कुत्र्यांनी फाडून खाण्यास सोडावे; आणि जी स्वतःच्या जातीच्या पुरुषामुळे भ्रष्ट झाली असेल, तिला फक्त भिक्षेवर जगू द्यावे.

ज्यायसा दूषिता नारी मुण्डनं समवाप्नुयात् । वैश्यागमे तु विप्रस्य क्षत्रियस्यान्त्यजागमे ।। २२७.

स्त्री जर श्रेष्ठ पुरुषामुळे भ्रष्ट झाली, तर तिचे डोके मुंडावे; ब्राह्मण जर वैश्यामुळे किंवा क्षत्रिय जर अंत्यजामुळे भ्रष्ट झाला,

क्षत्रियः प्रथमं वैश्यो दण्ड्यः शद्रागमे भवेत् । गुहीत्वा वेतनं वेश्या लोभादन्यत्र गच्छति ।। २२७.

शूद्राशी संबंध ठेवल्यास प्रथम क्षत्रियाला, मग वैश्याला शिक्षा द्यावी; आणि वेश्या जर मोबदला घेऊनही लोभाने दुसरीकडे गेली,

वेतनन्द्विगुणं दद्याद्दण्डञ्च द्विगुणं तथा। भार्या पुत्राश्च दासाश्च शिष्यो भ्राता च सोदरः ।। २२७.

तर तिने दुप्पट मोबदला परत द्यावा आणि दुप्पट दंड भरावा; पत्नी, मुले, नोकर, शिष्य आणि सख्खा भाऊ,

कृतापराधास्ताड्याः स्यू रज्वा वेणुदलेन वा । पृष्टेन मस्तके हन्याच्चौरस्याप्नोति किल्विषं ।। २२७.

जर त्यांनी अपराध केला, तर त्यांना दोरीने किंवा पातळ काठीने मारावे; पण पाठीत किंवा डोक्यावर मारल्यास, मारणाऱ्याला चोरासारखा पाप लागतो.

रक्षास्वधिकृतैर्यस्तु प्रजाऽत्यर्थं विलुप्यते । तेषां सर्वस्वमादाय राजा कुर्य्यान् प्रवासनं ।। २२७.

जे लोक संरक्षणासाठी नेमले आहेत आणि तरीही लोकांना जास्त त्रास देतात, त्यांची सर्व संपत्ती राजाने जप्त करावी आणि त्यांना देशाबाहेर हाकलावे.

ये नियुक्ताः स्वकार्येषुहन्युः कार्याणि कर्मिणां । निर्घृणाः क्रूरमनसस्तान्निः स्वान् कारयेन्नृप ।। २२७.

जे लोक आपापल्या कामात नेमले गेले असूनही, दुसऱ्यांच्या कामाकडे दुर्लक्ष करतात, आणि जे निर्दयी व क्रूर मनाचे असतात, अशा लोकांना राजा त्यांच्या स्वतःच्या कामाला लावावे.

अमात्यः प्राड्‌विवाको वा यः कुर्य्यात् कार्य्यमन्यथा । तस्य सर्वस्वमादाय तं राजा विप्रवासयेत् ।। २२७.

कोणताही मंत्री किंवा न्यायाधीश आपले कर्तव्य चुकीच्या प्रकारे पार पाडत असेल, तर राजाने त्याची सर्व संपत्ती जप्त करावी आणि त्याला देशाबाहेर काढावे.

गुरुतल्पे भयः कार्य्यः सुरापाणे सुराध्वजः । स्तेयेषु श्वपदं विद्याद्‌ ब्रह्महत्याशिरः पुमान् ।। २२७.

गुरूच्या पत्नीला स्पर्श केल्यास भीती दाखवावी, मद्यपान केल्यास मद्याची खूण द्यावी, चोरी केल्यास पशूची खूण ओळखावी आणि ब्राह्मणहत्या केल्यास मनुष्याचे डोके हेच दंड असावे.

शूद्रादीन् घातयेद्राजा पापान् विप्रान् प्रवासयेत् । महापातकिनां वित्तं वरुणायोपपादयेत् ।। २२७.

राजाने पापी शूद्र व इतरांना ठार मारावे, पण पापी ब्राह्मणांना देशातून हाकलावे; आणि मोठ्या पाप्यांची संपत्ती वरुणाकडे द्यावी.

ग्रामेष्वपि च ये केचिच्चौराणां भक्तदायकाः । भाण्डार कोषदाश्चैव सर्वांस्तानपि घातयेत् ।। २२७.

गावात जे कोणी चोरांना अन्न देतात किंवा त्यांचे सामान सांभाळतात किंवा त्यांचे खजिनदार असतात, अशा सर्वांना देखील राजा ठार मारावा.

राष्ट्रेषु राष्ट्राधिकृतान् सामन्तान् पापिनोहरेत् । सन्धि कृत्वा तु ये चौर्यं रात्रौ कुर्वन्ति कस्तराः ।। २२७.

राज्याच्या अधिकार्‍यांपैकी जे पापी असतात किंवा सीमावर्ती प्रमुख पाप करतात, त्यांना राजा हटवावा; आणि जे लोक करार करूनही रात्री चोरी करतात, ते अत्यंत दुष्ट समजावेत.

तेषां च्छित्वा नृपो हस्तौ तीक्ष्णे शूले निवेशयेत् । तड़ागदेवतागारभेदकान् घातयेन्नृपः ।। २२७.

राजाने अशा लोकांचे हात छाटून त्यांना तीक्ष्ण शुलावर बसवावे; आणि देवळे किंवा देवस्थान फोडणाऱ्यांना ठार मारावे.

समुत्सृजेद्राजमार्गे यस्त्वमेध्यमनापदि । स हि कार्षापणन्दण्ड्यस्तममेध्यञ्च शोधयेत् ।। २२७.

जो कोणी राजमार्गावर विनाकारण घाण टाकतो, त्याला एक कार्षापण दंड द्यावा लागेल आणि ती घाण स्वतः साफ करावी लागेल.

प्रतिमासङ्‌क्रमभिदो दद्युः पञ्चशतानि ते । समैश्च विषमं यो वा चरतेक मूल्यतोऽपि वा ।। २२७.

कोणी प्रतिमा किंवा तिच्या पायथ्याला तोडले, तर त्यांना पाचशे नाण्यांचा दंड द्यावा लागेल; आणि जो माप, वजन किंवा किमतीत फसवणूक करतो, त्यालाही तसाच दंड द्यावा.

समाप्नुयान्नरः पूर्वं दमं मध्यममेव वा । द्रव्यमादाय वणिजामनर्घेणावरुन्दतां ।। २२७.

जो व्यापाऱ्यांकडून योग्य किंमत न देता माल घेतो, त्याला आधी किंवा मध्यम दंड लावावा आणि त्याला रोखावे.

राजा पृथक्‌ पृथक् कुर्य्याद्दण्डमुत्तमसाहसं । द्रव्याणां दूषको यश्च प्रतिच्छन्दकविक्रयी ।। २२७.

राजाने माल भेसळ करणाऱ्याला आणि खोट्या नावाने विकणाऱ्याला वेगळा, सर्वात मोठा दंड लावावा.

मध्यमं प्राप्नुयाद्दण्डं कूटकर्त्ता तथोत्तमं । कलहापकृतं देयं दण्डश्च द्विगुणस्ततः ।। २२७.

खोटे बनवणाऱ्याला मध्यम दंड, तर बनावट करणाऱ्याला सर्वात मोठा दंड द्यावा; आणि भांडण लावणाऱ्याला त्या रकमेपेक्षा दुप्पट दंड द्यावा.