अग्निपुराणम्

तस्मादायुस्ततो राजा नहुषोऽतो ययातिकः। ततः पुरुस्तस्य वंशे भरतोऽथ नृपः कुरुः

त्याच्यापासून आयू, मग राजा नहुष, त्यानंतर ययाति. पुरूच्या वंशात भरत आणि मग राजा कुरू झाला.

तद्वंशे शान्तनुस्तस्माद्भीष्मो गङ्गासुतोऽनुजौ। चित्राङ्गदौ विचित्रश्च सत्यवत्याञ्च शान्तनोः

त्या वंशात शांतनू जन्मला; त्याच्यापासून गंगेचा पुत्र भीष्म आणि त्याचे दोन भाऊ चित्रांगद व विचित्रवीर्य, तसेच सत्यवतीचा पुत्र शांतनू.

स्वर्गं गते शान्तनौ च भीष्मो भार्य्याविवर्ज्जितः। अपालयत् भ्रातृराज्यं बालश्चि त्राङ्गदो हतः

शांतनू स्वर्गात गेल्यावर, भीष्माने पत्नी न ठेवता भावांच्या राज्याचे रक्षण केले; चित्रांगद लहान असतानाच मारला गेला.

चित्राङ्गदेन द्वे कन्ये काशिराजस्य चाम्बिका। अम्बालिका च भीष्मेण आनीते विजितारिणा

चित्रांगदाने काशीच्या राजाच्या दोन कन्या, अंबिका आणि अंबालिका, जिंकून आणल्या; विजयी भीष्माने त्या आणल्या.

भार्ये विचित्रवीर्यस्य यक्ष्मणा स दिवङ्गतः। सत्यवत्या ह्यनुमतादम्बिकायां नृपोभवत्

विचित्रवीर्याच्या पत्नी, त्याच्या मृत्यूनंतर, सत्यवतीच्या संमतीने, अंबिकेच्या पोटी राजा झाला.

धृतराष्ट्रोऽम्बालिकायां पाण्डुश्च व्यासतः सुतः। गान्धार्य्यां धृतराष्ट्राच्च दुर्योंधनमुखं शतम्

धृतराष्ट्र अंबालिकेच्या पोटी, पांडू हा व्यासाचा पुत्र. धृतराष्ट्र आणि गांधारीपासून दुर्योधनासह शंभर पुत्र झाले.

शतश्रृङ्गाश्रमपदे भार्यायोगाद् यतो मृतिः। ऋषिशापात्ततो धर्म्मात् कुन्त्यां पाण्डोर्युधिष्ठिरः

शतश्रृंग आश्रमात, पत्नी नसल्यामुळे मृत्यू आला; ऋषीच्या शापामुळे धर्माने कुंतीच्या पोटी पांडूसाठी युधिष्ठिरास जन्म दिला.

वाताद्भीमोऽर्जुनः शक्रान्माद्र्यामश्विकुमारतः। नकुलः सहदेवश्च पाण्डुर्म्माद्रीयुतो मृतः

वायूपासून भीम, इंद्रापासून अर्जुन, आणि माद्रीपासून अश्विनीकुमारांनी नकुल व सहदेव हे दोन पुत्र दिले. पांडू माद्रीसोबत असताना मरण पावला.

कर्णः कुन्त्यां हि कन्यायां जातो दुर्योधनाश्रितः। कुरुपाण्डवयोर्वैरन्दैवयोगाद् बभूव ह

कुंतीने कुमारवयात कर्णाला जन्म दिला; तो दुर्योधनाच्या बाजूने राहिला. कुरु आणि पांडव यांच्यातील वैर हे दैवयोगाने झाले.

दुर्योधनौ जतुगृहे पाण्डवानदहत् कुधीः। दग्धागाराद्विनिष्क्रान्ता मातृषष्ठास्तु पाण्डवाः

दुर्योधनाने वाईट बुद्धीने पांडवांना लाक्षागृहात जाळले; पण जळत्या घरातून आईसह सहा पांडव बाहेर पडले.

ततस्तु एकचक्रायां ब्राह्मणस्य निवेशने। मुनिवेषाः स्थिताः सर्वे निहत्य वकराक्षसम्

नंतर एकचक्रा नगरीत, एका ब्राह्मणाच्या घरी, सर्वजण ऋषींच्या वेशात राहिले आणि वक राक्षसाचा वध केला.

ययुः पाञ्चालविषयं द्रौपद्यास्ते स्वयम्वरे। सम्प्राप्ता बाहुवेधेन द्रौपदी पञ्चपाण्डवैः

पांडवांनी द्रौपदीच्या स्वयंवरासाठी पांचाळ देशात प्रवास केला. बाण मारण्याच्या कसोटीने द्रौपदी पाचही पांडवांना मिळाली.

अर्द्धराज्यं ततः प्राप्ता ज्ञाता दुर्योधनादिभिः। गाण्डीवञ्च धनुर्दिव्यं पावकाद्रथमुत्तमम्

त्यांनी अर्धे राज्य मिळवले, हे दुर्योधन व इतरांना कळले. अर्जुनाला अग्नीने दिव्य गांडीव धनुष्य व उत्तम रथ दिला.

सारथिञ्चार्जुनः सङ्खये कृष्णमक्षय्यशायकान्। ब्रह्मास्त्रार्दिस्तथा द्रोणात्सर्वे शस्त्रविशारदाः

युद्धात अर्जुनाने श्रीकृष्णाला सारथ्य दिले, त्याच्याकडे संपत न होणारे बाण होते. द्रोणाचार्यांकडून ब्रह्मास्त्र मिळाले आणि सर्वजण शस्त्रविद्येत निपुण झाले.

कृष्णेन सोऽर्जुनो वह्निं खाण्डवे समतर्पयत्। इन्द्रवृष्टिं वारयंश्च शरवर्षेण पाण्डवः

श्रीकृष्णासोबत अर्जुनाने खांडववनात अग्नीचे तृप्ती केली. इंद्राने पाऊस पाडला तेव्हा पांडवाने बाणांच्या वर्षावाने तो थांबवला.

जिता दिशः पाण्डवैश्च राज्यञ्चक्रे युधिष्ठिरः। बहुस्वर्णं राजसूयं च सेहै तं सुयोधनः

पांडवांनी सर्व दिशांना जिंकले आणि युधिष्ठिराने राज्य स्थापले. त्यांनी भरपूर सोन्याने राजसूय यज्ञ केला, ते पाहून सुयोधनाने त्याचा हेवा केला.

भ्रात्रा दुः शासनेनोक्तः कर्णेन प्राप्तभूतिना। द्युतकार्ये शकुनिना द्यूतेन स युधिष्ठिरम्

दु:शासन आणि संपत्ती मिळवलेल्या कर्णाच्या सांगण्यावरून शकुनीने युधिष्ठिराला फासे खेळायला आव्हान दिले.

अजयत्तस्य राज्यञ्च सभास्थो माययाहसत्। अष्टाशीतिसहस्त्राणि भोजयन् पूर्ववद् द्विजान्

सभेत फसवणुकीने त्याचे राज्य गेले आणि त्याची टिंगल झाली. तरीही तो पूर्वीप्रमाणे अठ्ठ्याऐंशी हजार ब्राह्मणांना अन्न देत राहिला.

वने द्वादशवर्षाणि प्रतिज्ञातानि सोऽनयत्। अष्टाशीतिसहस्त्राणि भोजयन् पूर्ववद् द्विजान्

त्याने वचन दिल्याप्रमाणे बारा वर्षे वनवासात घालवली. तरीही तो पूर्वीप्रमाणे अठ्ठ्याऐंशी हजार ब्राह्मणांना अन्न देत राहिला.

सधौम्यो द्रौपदीषष्ठस्ततः प्रायाद्विराटकम्। कङ्को द्विजो ह्यविज्ञातो राजा भीमोथ सूपकृत्

धौम्य आणि द्रौपदीसह पांडवांनी विराटाच्या दरबारात प्रवेश केला. कंक नावाने युधिष्ठिर ब्राह्मण म्हणून ओळखला गेला, भीम राजा विराटाचा स्वयंपाकी झाला.

बृहन्नलार्जुनो भार्या सैरिन्ध्री यमजौ तथा। अन्यनाम्ना भीमसेनः कीचकञ्चाबधीन्निशि

अर्जुन बृहन्नळा म्हणून ओळखला गेला, त्याची पत्नी सैरंध्री होती. यमाचा पुत्रही तिथे होता आणि भीमसेनाने दुसऱ्या नावाने रात्री किचकाचा वध केला.

द्रौपदीं हर्त्तुकामं तमर्जुनश्चाजयत् कुरून्। कुर्वतो गोग्रहादींश्च तैर्ज्ञाताः पाण्डवा अथ

द्रौपदीला पळवू इच्छिणाऱ्यांना आणि कौरवांना अर्जुनाने हरवले. गायी वगैरे घेणाऱ्यांना पांडवांनी ओळख पटवली.

सुभद्रा कृष्णभगिनी अर्जुनात्समजीजनत्। अभिमन्युन्ददौ तस्मै विराटश्चोत्तरां सुताम्

सुभद्रा, श्रीकृष्णाची बहीण, अर्जुनाला पुत्र झाला. त्या अभिमन्युला विराटाने आपली कन्या उत्तरा दिली.

सप्ताक्षौहिणीश आसीद्धर्म्मराजो रणाय सः। कृष्णो दूतोब्रवीद् गत्वा दुर्योधनममर्षणम्

धर्मराजाकडे सात अक्षौहिणी सैन्य युद्धासाठी होते. श्रीकृष्ण दूत म्हणून दुर्योधनाकडे गेला, पण तो काहीही मानला नाही.

एकादशक्षौहिणीशं नृपं दुर्योधनं तदा। युधिष्ठिरायार्द्धराज्यं देहि ग्रामांश्च पञ्च वा

त्या वेळी दुर्योधनाकडे अकरा अक्षौहिणी सैन्य होते. श्रीकृष्णाने त्याला युधिष्ठिराला अर्धे राज्य किंवा निदान पाच गावे द्यायला सांगितले.

युध्यस्व वा वचः श्रुत्वा कृष्णमाह सुयोधनः। भूसूच्यग्रं न दास्यामि योत्स्ये सङ्‌ग्रहणोद्यतः

हे ऐकून सुयोधनाने श्रीकृष्णाला सांगितले, 'मी सुईच्या अग्राएवढीही जमीन देणार नाही, मी युद्धासाठी तयार आहे.'

विश्वरूपन्दर्शयित्वा अधृष्यं विदुरार्च्चितः । प्रागाद्युधिष्ठिरं प्राह योधयैनं सुयोधनम्

श्रीकृष्णाने आपले विश्वरूप दाखवले, विदुराने त्याचा सन्मान केला. मग तो युधिष्ठिराकडे गेला आणि म्हणाला, 'सुयोधनाशी युद्ध कर.'

कुरुपाण्डवसङ्‌ग्रामवर्णनम् । अग्निरुवाच यौधिष्ठिरी दौर्योधनी कुरुक्षेत्रं ययौ चमूः। भीष्मद्रोणादिकान् हृष्ट्वा नायुध्यत गुरुनिति

कौरव आणि पांडवांच्या युद्धाचे वर्णन. अग्नी म्हणाला, युधिष्ठिर आणि दुर्योधनाची सैन्ये कुरुक्षेत्राकडे गेली. भीष्म, द्रोण वगैरे आनंदले, पण ते गुरू आहेत म्हणून लढले नाहीत.

पार्थं ह्युवाच भगवान्नशोच्या भीष्ममुख्यकाः। शरीराणि विनाशीनि न शरीरी विनश्यति

भगवंतांनी अर्जुनाला सांगितले, 'भीष्म वगैरे लोकांसाठी शोक करू नकोस. शरीर नाशवंत आहे, आत्मा कधीही नाश पावत नाही.'