अग्निपुराणम्

घृतं सुगन्धि भवति दुग्धैः क्षिप्तैस्तथा यवैः । भोज्यस्य कल्पनैवं स्याद्‌गन्धमुक्तिः प्रदर्श्यते ।। २२४.

दूध आणि जव मिसळल्यावर तूप सुगंधी होतं; अशा प्रकारे अन्नाची तयारी केल्यावर सुगंध येतो हे दाखवलं आहे.

शौचमाचमनं राम तथैव च विरेचनं । भावना चैव पाकश्च बोधनं धूपनन्तथा ।। २२४.

शौच, आचमन, तसेच शुद्धीकरण, ध्यान, स्वयंपाक, जागरण आणि धूप, हे सर्व राम.

वासनञ्चैव निर्द्दिष्टं कर्म्माष्टकमिदं स्मृतं । कपित्थविल्वजम्वाम्रकरवीरकपल्लबैः ।। २२४.

आणि सुवासिक करणे हेही सांगितले आहे; कपीठ, बेल, आंबा आणि करवीराच्या पानांनी हे आठ कर्म सांगितली आहेत.

कृत्वोदकन्तु यद्‌द्रव्यं शौवितं शौचनन्तु तत् । तेषामभावे शौचन्तु मृगदर्पाम्भसा भवेत् ।। २२४.

पाण्याने जे पदार्थ शुद्ध केले जातात, तेच शुद्ध मानले जातात; आणि ते नसतील तर कस्तुरीच्या पाण्याने शुद्धता मिळते.

सरलं देवकाष्ठञ्च८ कर्पूरं कान्तया सह । बालः कुन्दुरुकश्चैव गुग्गुलुः श्रीनिवासकः ।। २२४.

सरळ, देवदारू, कर्पूर, कुंदासोबत बाळ, कुंदुरु, गुग्गुळ आणि श्रीनिवासक.

सह सर्जरसेनैवं धूपद्रव्यैकविंशतिः । धूपद्रव्यगणादस्मादेकविंशाद्यथेच्छया ।। २२४.

सरजा या राळेसोबत असे एकवीस धूपाचे पदार्थ सांगितले आहेत; या धूपाच्या गटातून हवे तसे कितीही पदार्थ वापरता येतात.

द्वे द्वे द्रव्ये समादाय सर्जभागैर्न्नियोजयेत् । नखपिण्याकमलयैः संयोज्य मधुना तथा ।। २२४.

प्रत्येक दोन पदार्थ घ्यावेत आणि सरजाच्या समान भागात मिसळावेत; त्यात नख, पेंड आणि मध घालावे.

मासीं सुराञ्च कुष्ठञ्च स्नानद्रव्याणि निर्दिशेत् ।। २२४.

मासी, सुरा आणि कुष्ट हे स्नानासाठीचे पदार्थ सांगितले आहेत.

एतेभ्यस्तु समादाय द्रव्यत्रयमथेच्छया । मृगदर्पयुतं स्नानं कार्यं कन्दर्पवर्द्धनं ।। २२४.

यापैकी कोणतेही तीन पदार्थ निवडून, त्यात कस्तुरी मिसळून स्नान करावे, जे प्रेम वाढवते.

त्वङ्‌मुरानलदैस्तुल्यैर्वालकार्द्धसमायुतैः। स्नानमुत्पलगन्धि स्यात् सतैलं कुङ्कुमायते ।। २२४.

नील कमळासारखा सुगंधी पाणी, त्यात अर्ध्या प्रमाणात वाळा आणि कस्तुरी मिसळून, तेल घालून स्नान केल्यास ते केशरासारखा सुगंधी होते.

जातीपुष्पसुगन्धि स्यात् तगरार्द्धेन योजितं । सद्ध्यामकं स्याद्वकुलैस्तुल्यगन्धि मनोहरं ।। २२४.

त्या पाण्यात अर्ध्या प्रमाणात तगर मिसळल्यावर जाईफुलासारखा सुगंध येतो; आणि बकुळ फुलांमुळे तो सुगंध आणखी मनमोहक होतो.

मञ्जिष्ठान्तगरं चोलं त्वचं चव्याघ्रनखं नखं । गनधपत्रञ्च विन्यस्य गन्धतैलं भवेच्छुभं ।। २२४.

मंजिष्ठा, तगर, चोळ, दालचिनीची साल, व्याघ्रनख, नख आणि गंधपत्र हे सर्व घातल्यावर सुगंधी तेल शुभ होते.

तैलं निपीडितं राम तिलैः पुष्पाधिवासितैः । वासनात् पुष्पसट्टशं गन्धेन तु भवेद् ध्रुवं ।। २२४.

फुलांनी वास दिलेल्या तीळांनी काढलेले तेल, पुष्कळ फुलांच्या सुगंधामुळे नेहमीच सुगंधी होते.

एलालवङ्गकक्कोलजातीफलनिशाकराः । जातीपत्रिकया सार्द्धं स्वतन्त्रा मुखवासकाः ।। २२४.

एला, लवंग, कक्कोल, जायफळ, पिंपळी आणि जाईची पाने — हे सर्व स्वतंत्रपणे मुखवासासाठी वापरतात.

कर्पूरं कुङ्कुमं कान्ता मृगदर्पं हरेणुकं । कक्कोलैलालवङ्गञ्च जाती कोशकमेव च ।। २२४.

कर्पूर, केशर, कस्तुरी, मृगमद, हरेणुका, कक्कोल, एला, लवंग आणि जाईचे फळ हेही मुखवासासाठी वापरतात.

त्वक्‌पत्रं त्रुटिमुस्तौ च लतां कस्तूरिकं तथा । कण्टकानि लवङ्गस्य फलपत्रे च जातितः ।। २२४.

दालचिनीची पाने, त्रुटी, मुस्ता, वेल, कस्तुरी, लवंगाचे काटे आणि जाईची पाने व फळे — हे सर्व मुखवासात घालतात.

मुखे न्यस्ताः सुगन्धास्ता मुखरोगविनाशनाः ।। २२४.

हे सुगंधी पदार्थ तोंडात घेतल्यावर तोंडाचे रोग नाहीसे होतात.

पूगं प्रक्षालितं सम्यक् पञ्चपल्लववारिणा । शक्त्या तु गुटिकाद्रव्यैर्वासितं मुखवासकं ।। २२४.

पाच प्रकारच्या पानांच्या पाण्याने नीट धुतलेला सुपारी, आणि मुखवासाच्या द्रव्यांनी वास दिला, तर तो उत्तम मुखवास होतो.

कटुकं दन्तकाष्ठञ्च गोमूत्रे वासितं त्र्यहं । कृतञ्च पूगवद्राम मुखसौगन्धिकारकं ।। २२४.

तीन दिवस गायीच्या मूत्रात भिजवलेली कडू दातवण, सुपारीप्रमाणे तयार केल्यावर तोंडाला सुगंध देते.

त्वक्‌पथ्ययोः समावंशौ शशिभागार्द्धसंयुतौ । नागवल्लीसमो भाति मुखवासो मनोहरः ।। २२४.

दालचिनी आणि पथ्या समप्रमाणात, त्यात अर्ध्या प्रमाणात शशीभाग, आणि नागवेलीइतकेच मिसळल्यावर मनमोहक मुखवास तयार होतो.

एवं कुर्य्यात् सदा स्त्रीणं रक्षणं पृथिवीपतिः । न चासां विश्वसेज्जातु पुत्रमातुर्विशेषतः ।। २२४.

राजाने नेहमी स्त्रियांचे रक्षण करावे, आणि त्यांच्या मुलांबद्दल किंवा त्यांच्या मातांबद्दल कधीच पूर्ण विश्वास ठेवू नये.

पुष्कर उवाच राजपुत्रस्य रक्षा च कर्त्तव्या पृथिवीक्षिता । धर्मार्थ्कामशास्त्राणि धनुर्वेदञ्च शिक्षयेत् ।। २२५.

पुष्कर म्हणतो: राजाने राजपुत्राचे रक्षण करावे आणि त्याला धर्म, अर्थ, काम यांची शास्त्रे आणि धनुर्वेद शिकवावे.

शिल्पानि शिक्षयेच्चैवमाप्तैर्मिथ्याप्रियंवदैः । शरीररक्षाव्याजेन रक्षिणोऽस्य नियोजयेत् ।। २२५.

त्याला विश्वासू गुरूंकडूनच कलांचे शिक्षण द्यावे, खोटे बोलणाऱ्यांकडून किंवा खुशामत करणाऱ्यांकडून नाही. शरीररक्षणाच्या बहाण्याने त्याला रक्षक नेमावेत.

न चास्य सङ्गो दातव्यः क्रुद्धलुब्धविमानितैः । अशक्यन्तु गुणाधानं कर्त्तु तं बन्धयेत् सुखैः ।। २२५.

त्याला क्रोधी, लोभी किंवा गर्विष्ठ लोकांच्या संगतीपासून दूर ठेवावे. गुणी पण नियंत्रणात न येणाऱ्याला सुखसोयींनी बांधून ठेवावे.

अधिकारेषु सर्वेषु विनीतं विनियोजयेत् । मृगयां पानमक्षांश्च राज्यनाशं स्त्यजेन्नृपः ।। २२५.

सर्व अधिकारांमध्ये विनीत राजपुत्राची नेमणूक करावी. राजाने शिकार, मद्यपान, जुगार आणि राज्याचा नाश करणाऱ्या गोष्टी टाळाव्यात.

दिवास्वप्नं वृथाट्याञ्च वाक्पारुष्यं विवर्जयेत् । निन्दाञ्च दण्डपारुष्यमर्थदूषणमुत्सृजेत् ।। २२५.

दिवसा झोपणे, उगाच भटकणे, कठोर बोलणे, निंदा, कठोर शिक्षा आणि संपत्तीचा दुरुपयोग टाळावा.

आकाराणां समुच्छेदो दुर्गादीनामसत्क्रिया । अर्थानां दूषणं प्रोक्तं विप्रकीर्णत्वमेव च ।। २२५.

किल्ले किंवा गडांचे नाश, त्यांची उपेक्षा, संपत्तीचा अपव्यय आणि गोंधळ — हे सर्व समृद्धीच्या नाशाचे कारण आहे.

अदेशकाले यद्दानमपात्रे दानमेव च । अर्थेषु दूषणं प्रोक्तमसत्कर्मप्रवर्त्तनं ।। २२५.

अयोग्य वेळी किंवा चुकीच्या ठिकाणी दिलेले दान, अयोग्य पात्राला दिलेले दान, किंवा स्वार्थासाठी दिलेले दान हे सर्व दूषित मानले जाते आणि अशा वागण्याने चुकीच्या मार्गावर नेले जाते.

कामं क्रोधं मदं मानं लोभं दर्पञ्च वर्जयेत् । ततो भृत्यजयङ्‌कृत्वा पौरजानपदं जयेत् ।। २२५.

इच्छा, राग, मद, अभिमान, लोभ आणि गर्व हे सर्व सोडावे. मग आपल्या सेवकांवर विजय मिळवून, नगरातील आणि गावातील लोकांवरही विजय मिळवावा.