अग्निपुराणम्

सुरालयाः पालनीयाः स्थापनीयाश्च देवताः । मृण्मयाद्दारुजं पुण्यं दारुजादिष्टकामयं ।। २२२.

देवळांचे रक्षण करावे आणि देवतांची स्थापना करावी. माती, लाकूड किंवा विटेची मूर्ती करणे पुण्याचे आहे.

ऐष्टकाच्छैलजं पुण्यं शैलजात् स्वर्णरत्नजं । क्रीडन् सुरगृहं कुर्वन् भुक्तिमुक्तिमवाप्नुयात् ।। २२२.

विटेची आणि दगडाची मूर्ती पुण्याची असते, तर दगड, सोने किंवा रत्नांची मूर्ती अधिक पुण्याची असते. जो देवांचे मंदिर बांधतो, त्याला भोग आणि मुक्ती मिळते.

चित्र्कृद् गीतवाद्यादिप्रेक्षणीयादिदानकृत् । तैलाज्यमधुदुग्धाद्यैः स्नाप्य देवं दिवं व्रजेत् ।। २२२.

जो चित्र, गाणे, वाद्ये वगैरे कार्यक्रम करतो आणि देवाला तेल, तूप, मध, दूध इत्यादींनी स्नान घालतो, तो स्वर्गात जातो.

पूजयेत् पालयेद्विप्रान् द्विजस्वन्न हरेन्नृपः । सुवर्णमेकं गामेकां भूमेरप्येकमङ्गुलं ।। २२२.

राजाने ब्राह्मणांची पूजा व रक्षण करावे आणि द्विजांचे अन्न घेऊ नये. जो एक सोन्याचा तुकडा, एक गाय किंवा एक अंगुळभर जमीन घेतो—

हरन्नरकमाप्नोति यावदाहूतसम्प्लवं । दुराचारन्न द्विषेच्च सर्वपापेष्वपि स्थितं ।। २२२.

जो असे करतो, तो अखेरच्या प्रलयापर्यंत नरकात जातो. वाईट वर्तन करणाऱ्यांवरही द्वेष करू नये, जरी ते सर्व पापात गुंतले असले तरी.

नैवास्ति ब्राह्मणबधात् पापं गुरुतरं क्वचित् । अदैवं दैवतं कुर्य्युः कुर्य्युर्द्दैवमदैवतं ।। २२२.

ब्राह्मणहत्येपेक्षा मोठे पाप कुठेही नाही. जे दैवताला अधम किंवा अधमाला दैवत मानतात—

ब्राह्णणी रुदती हन्ति कुलं राज्यं प्र्जास्तथा ।। २२२.

रडणारी ब्राह्मण स्त्री घर, राज्य आणि प्रजाही नष्ट करते.

साध्वीस्त्रीणां पालनञ्च राजा कुर्य्याच्च धार्मिकः । स्त्रिया प्रहृष्टया भाव्यं गृहकार्यैकदक्षया ।। २२२.

धार्मिक राजा सती स्त्रियांचे रक्षण करतो. स्त्रीने नेहमी आनंदी, घरकामात कुशल असावे.

सुसंम्कृतोपस्करया व्यये चामुक्तहस्तया । यस्मै दद्यात्पिता त्वेनां शुश्रषेत्तं पति सदा ।। २२२.

सर्व वस्तू नीट ठेवणारी आणि खर्चात हात आखडता असावी. वडिलांनी ज्या पुरुषाला तिला दिले, त्याची नेहमी सेवा करावी.

मृते भर्त्तरि स्वर्य्यायात् ब्रह्मचर्ये स्थिताङ्गना । परवेश्मरुचिर्न्न स्यान्न स्यात् कलहशालिनी ।। २२२.

पती मेल्यावर जी स्त्री ब्रह्मचर्य पाळते, ती स्वर्गात जाते. तिने दुसऱ्याच्या घरी आनंद मानू नये किंवा भांडकुदळपणा करू नये.

मण्डनं वर्जयेन्नारी तथा प्रोषितभर्तृका । देवताराधनपरा तिष्ठेद्भर्त्तृहिते रता ।। २२२.

जिचा पती दूर आहे, तिने अलंकार घालू नयेत. तिने देवपूजेत मन लावावे आणि पतीच्या हितासाठी राहावे.

धारयेन्मङ्गलार्थाय किञ्चिदाभरणन्तथा । भर्त्राग्नि या विशेन्नारी सापि स्वर्गमवाप्नुयात् ।। २२२.

मंगलासाठी थोडे दागिने घालावे. पतीसह अग्नीत प्रवेश करणारी स्त्रीही स्वर्गात जाते.

श्रियः सम्पूजनङ्कार्य्यं गृहसम्मार्जनादिकं । द्वादश्यांकात्तिके विष्णुं गां सवत्सां ददेत्तथा ।। २२२.

श्रीची पूजा, घर स्वच्छ करणे वगैरे करावे. कार्तिक महिन्यात द्वादशीला, विष्णूला वासरासह गाय द्यावी.

सप्तम्यां मार्गशीर्षे तु सितेऽभ्यर्च्य दिवाकरं ।। २२२.

मार्गशीर्ष महिन्यात शुक्ल पक्षातील सप्तमीला, सूर्याची पूजा करावी.

पुष्कर उवाच ग्रामस्याधिपति कुर्य्याद्दशग्रामाधिपं नृपः । शतग्रामाधिपञ्चान्यं तथैव विषयेस्वरं ।। २२३.

पुष्कर म्हणाला: राजाने गावाचा प्रमुख नेमावा, दहा गावांचा प्रमुख नेमावा, शंभर गावांचा प्रमुख वेगळा नेमावा आणि त्याचप्रमाणे विभागाचा स्वामीही नेमावा.

तेषां भोगविभागश्च भवेत् कर्म्मानुरूपतः । नित्यमेव तथा कार्य्यं तेतषाञ्चारैः परीक्षणं ।। २२३.

त्यांच्या कर्मानुसार त्यांना सुखभोग आणि संपत्तीचे वाटप मिळते; त्यांच्या वर्तनाची नेहमीच तशीच तपासणी करावी.

ग्रामे दोषान् समुत्पन्नान् ग्रामेशः प्रशमं नयेत् । अशक्तो दशपालस्य स तु गत्वा निवेदयेत् ।। २२३.

गावात काही दोष निर्माण झाले तर गावाचा प्रमुख ते शांत करावा; तो न जमल्यास, दहापंचायतीच्या प्रमुखाकडे जाऊन कळवावे.

श्रुत्वापि दशपालोऽपि तत्र युक्तिमुपाचरेत् । वित्ताद्याप्नोति राजा वै विष्यात्तु सुरक्षइतात् ।। २२३.

दहापंचायतीचा प्रमुख हे ऐकून योग्य उपाय करावा; राजा जिल्ह्यातून मिळणाऱ्या संपत्तीमुळे आणि करामुळे त्याचे रक्षण करतो.

धनवान्धर्म्ममाप्नोति धनवान् काममश्नुते । उच्छिद्यन्ते विना ह्यर्थै१ क्रिया ग्रीष्मे सरिद्यथा ।। २२३.

धनवान माणूस धर्म मिळवतो आणि इच्छाही पूर्ण करतो; कारण पैसा नसल्यास सर्व कामे थांबतात, जसे उन्हाळ्यात नद्या सुकतात.

विशेषो नास्ति लोकेषु पतितस्याधनस्य च । पतितान्न तु गृह्णन्ति दरिद्रो न प्रयच्छति ।। २२३.

जगात पडलेल्या आणि गरीब माणसात काहीच फरक राहत नाही; पडलेल्याकडून कोणी काही घेत नाही आणि गरीब देऊ शकत नाही.

राष्ट्रपीडाकरो राजा नरके वसते चिरं ।। २२३.

जो राजा आपल्या राज्यावर अन्याय करतो, तो नरकात फार काळ राहतो.

किं यज्ञैस्तपसा तस्य प्रजा यस्य न रक्षिताः । सुरक्षिताः प्रचजा यस्य स्वर्गस्तस्य गृहोपमः ।। २२३.

ज्याच्या प्रजेला संरक्षण नाही, त्याला यज्ञ किंवा तपाचा काय उपयोग? ज्याच्या प्रजेला चांगले रक्षण मिळते, त्याच्यासाठी स्वर्ग हे घरासारखेच आहे.

अरक्षिताः प्र्जा यस्य नरकं तस्य मन्दिरं । राजा षड्‌बागमादत्ते सुकृताद्‌दुष्कृतादपि ।। २२२.

ज्याच्या प्रजेला रक्षण नाही, त्याचे राजवाडेच नरकासारखे होतात; राजा चांगल्या आणि वाईट कर्मांतून सहावा हिस्सा घेतो.

धर्म्मागमो रक्षणाच्च पापाप्नोत्यरक्षणात् । सुभगा विटभीतेव राजवल्लभतस्करैः ।। २२२.

रक्षण केल्याने धर्म मिळतो, पण रक्षण न केल्याने पाप लागते. जशी भाग्यवान स्त्री राजाला, त्याच्या आवडत्यांना आणि चोरांना सापडते, तशीच स्थिती होते.

निधिंद्विजात्तमः प्राप्य गृह्णीयात्सकलं तथा ।। २२२.

कोणत्याही ब्राह्मणाने खजिना सापडल्यावर तो पूर्णपणे घ्यावा.

चतुर्थमष्टमं भागं तथा षोडशमं द्विजः । वर्णकमेण दद्याच्च निधिं पात्रे तु धर्म्मतः ।। २२२.

ब्राह्मणाने आपापल्या जातीप्रमाणे चौथ्या, आठव्या किंवा सोळाव्या भागात खजिना द्यावा आणि योग्य पात्राला धर्माने दान करावा.

अनृतन्तु वदन् दण्ड्यः७ सुवित्तस्यांशमष्टमं । प्रणष्टस्वामिकमृक्‌थं राजा त्र्यव्दं निधापयेत् ।। २२२.

खोटे बोलणाऱ्याला संपत्तीच्या आठव्या भागाचा दंड द्यावा; हरवलेल्या मालकाचा शोध न लागल्यास राजा तो माल तीन वर्षे ठेवावा.

अर्वाक्‌ त्र्यब्दाद्धरेत्‌स्वामी परेण नृपतिर्हरेत् । ममेदमितिया ब्रूयात् सोऽर्थयुक्तो यथाविधि ।। २२२.

तीन वर्षांत मालक आला तर त्याला माल मिळावा; त्यानंतर राजा तो घ्यावा. दावेदाराने 'हा माझा आहे' असे योग्य कारणासह सांगावे.

सम्पाद्य रूपसङ्ख्यादोन् स्वामी तद्‌ द्रव्यमर्हति । बालदायादिकमृक्थं८ तावद्राजानुपालपेत् ।। २२२.

मालकाने रूप व मोजणी सांगितली तर त्याला तो माल मिळावा; लहान मुलांचे किंवा वारसांचे मालक नसलेले धन तोपर्यंत राजाने जपावे.