अग्निपुराणम्

मुद्रामुकृटवासांसि हारकुण्डलकङ्कणान्। कुर्य्यादाचार्यपूजार्थं वित्तशाठ्यं विवर्जयेत्

गुरूच्या पूजेसाठी अंगठ्या, मुकुट, वस्त्र, हार, कुंडलं, कडे तयार करावेत आणि संपत्तीबद्दल कोणतीही फसवणूक करू नये.

तत्‌पादपादहीना च मूत्तिभृदस्त्रजापिनां । पूजा स्याज्जापिभिस्तुल्या विप्रदैवज्ञशिल्पिनां

यापैकी काही नसले तरी जप करणाऱ्यांनी, ब्राह्मण, ज्योतिषी आणि कारागीर यांनी केलेली पूजा समकक्ष मानली जाते.

वज्रार्कशान्तौ नीलातिनाल्मुक्ताफलानि च । पुष्पपद्मादिशगञ्च वैदूर्य्यं रत्नमष्टमं

वज्र आणि सूर्याच्या शांतीसाठी निळं नीलम, निळं रत्न, मोती, फुलं, कमळ, शंख आणि आठवं रत्न वैडूर्य वापरावं.

उषीरमाधवक्रान्तारक्तचन्दनकागुरुं। श्रीखण्डं सारिकङ्कुष्ठं शङ्‌खिनी ह्योषधीगणः

उशिर, माधवी वेल, क्रांता, लाल चंदन, अगर, उत्तम चंदन, सारिका, कंकुष्ठ, शंखिनी आणि इतर औषधी वनस्पती.

हेमताम्रमयं रक्तं राजतञ्च सकांस्यकं। शीसकञ्चेति लोहानि हरितालं मनः शिला

सोने, तांबे, लाल धातू, चांदी, कांस्य, शिसं, हे सर्व धातू; तसेच हरिताल आणि मन:शिला.

गैरिकं हेममाक्षीकं पारदो वह्निगैरिकं। गन्धकाभ्रकमित्यष्टौ धातवो ब्रीहयस्तथा

गेरू, सोने, माक्षिक, पारद, अग्निरंग गेरू, गंधक, अभ्रक — ही आठ धातू आणि विविध तांदूळ.

गोधूमान् सतिलान्माषान्मुद्‌गानप्याहरेद्यवान्। नीवारान् श्यामकानेवं व्रीहयोऽप्यष्ट कीर्त्तिताः

गहू, तीळ, उडीद, मूग, ज्वारी, नीवारी, श्यामक — असे आठ प्रकारचे तांदूळ घ्यावेत.

ईश्वर उवाच स्नात्वा नित्यद्वयं कृत्वा प्रणवार्थकरो गुरुः । सहायैर्मूर्त्तिपैर्विप्रैः सह गच्छेन्मशालयं

ईश्वर म्हणाले : स्नान करून, नित्य दोन कृत्ये करून, गुरु प्राणवाचा अर्थ ध्यानात ठेवून, सोबती, मूर्ती आणि ब्राह्मणांसह अग्निशाळेत जावं.

शान्त्यादितोरणांस्तत्र पूर्ववत् पूजयेत् क्रमात्। प्रदक्षिणक्रमादेषां शाखायां द्वारपालकान्

तेथे, पूर्वीप्रमाणे, शांत्यादी तोरणांची एकामागून एक पूजा करावी आणि त्यांच्या फेरी घालावी. प्रत्येक शाखेतील द्वारपालांचीही पूजा करावी.

प्राचि नन्दिमहाकालौ याम्ये भृङ्गिविनायकौ । वारुणे वृषभस्कन्दौ देवीचण्डौ तथोत्तरे

पूर्वेला नंदी आणि महाकाळ, दक्षिणेला भृंगी आणि विनायक, पश्चिमेला वृषभ आणि स्कंद, आणि उत्तरेला देवी आणि चंडा आहेत.

तच्छाखामूलदेशस्थौ प्रशान्तशिशिरौ घटौ। पर्ज्जन्याशोकनामानौ भूतं सञ्जीवनामृतौ

त्या शाखांच्या मुळाशी शांत आणि शीतल घट, पर्जन्य, अशोक, भूत, संजीवन आणि अमृत हे आहेत.

धनदश्रीप्रदौ द्वौ द्वौ पूजयेदनुपूर्वशः । स्वनामभिश्चतुर्थ्यन्तैः प्रणवादिनमोन्तगैः

धन आणि श्री देणाऱ्या जोड्यांची एकामागून एक पूजा करावी, त्यांच्या नावांना चतुर्थी विभक्तीत आणि ओमने समाप्त करावं.

लोकग्रहावसुद्वाःस्थस्रवन्तीनां द्वयं द्वयं। भानुत्रयं युगं वेदो लक्ष्मीर्गणपतिस्तथा

लोकपाल, वसुंचे द्वारपाल, दोन प्रवाह, तीन सूर्य, युग, वेद, लक्ष्मी आणि गणपती यांची पूजा करावी.

इति देवा मखागारे तिष्ठन्ति प्रतितोरणं। विघ्नसङ्घापनोदाय क्रतोः संरक्षणाय च

म्हणून देवता यज्ञशाळेच्या प्रत्येक दरवाजाजवळ उभ्या राहतात, अडथळ्यांचे समूह दूर करण्यासाठी आणि यज्ञाची रक्षा करण्यासाठी.

वज्रं शक्तिं तथा दण्डं खड्गं पाशं ध्वजं गदां। त्रिशूलं चक्रमम्भोजम्पताकास्वर्च्चयेत् क्रमात्

क्रमाने वज्र, भाला, काठी, तलवार, फास, ध्वज, गदा, त्रिशूळ, चक्र, कमळ आणि पताका यांची पूजा करावी.

ओ ह्रूं फट् नमः। ओं ह्रूं फट् द्वाः स्थशक्तये ह्रूं फट् नमः इत्यादिमन्त्रैः। कुमुदः कुमुदाक्षश्च पुण्डरीकोथ वामनः। शङ्कुकर्णः सर्वनेत्रः सुमुख सुप्रतिष्ठितः

'ॐ ह्रूं फट् नमः', 'ॐ ह्रूं फट् द्वारस्थशक्तये ह्रूं फट् नमः' आणि इतर मंत्रांनी कुमुद, कुमुदाक्ष, पुण्डरीक, वामन, शङ्कुकर्ण, सर्वनेत्र, सुमुख आणि सुप्रतिष्ठित यांना आवाहन करावे.

ध्वजाष्टदेवताः पूज्याः पूर्वादौ भूतकोटिभिः। ओं कौं कुमुदाय नम इत्यादिमन्त्रैः

पूर्व दिशेपासून, भूतगणांसह, 'ॐ कौं कुमुदाय नमः' अशा मंत्रांनी ध्वजाच्या आठ देवतांची पूजा करावी.

हेतुकं त्रिपुरघ्नञ्च शक्त्याख्यं यमज्ह्वकं । कालं करालिनं षष्ठमेकाङ्‌घ्निम्भीममष्टकं

हेतुक, त्रिपुराचा संहार करणारा, शक्ती नावाचा, यमझ्वक, काळ, कराळिन, सहावा एकांग्नी, भीम आणि आठवा अष्टक यांचा समावेश आहे.

तथैव पूजयेद् दिक्षु क्षेत्रपालाननुक्रमात्। वलिभिः कुसुमैर्धूपैः सन्तुष्टान् परिभावयेत्

त्याचप्रमाणे, सर्व दिशांच्या रक्षणकर्त्यांची अनुक्रमे पूजा करावी, नैवेद्य, फुले आणि धूप अर्पण करून त्यांना संतुष्ट करावे.

कम्बलास्तृतेषु वर्णेषु वंशस्थूणास्वनुक्रमात् । पञ्च क्षित्यादितत्त्वानि सद्योजातादिभिर्यजेत्

रंगीत गालिच्यांवर, बांबूच्या खांबांवर अनुक्रमे, पृथ्वीपासून सुरू होणाऱ्या पाच तत्त्वांची, सद्योजात आणि इतर देवतांसह पूजा करावी.

सदाशिवपदव्यापि मण्डपं धाम शाङ्करं। पताकाशक्तिसंयुक्तं तत्त्वदृष्ट्यावलोकयेत्

सदैव शिवाच्या प्रदेशात व्यापणारे, शंकराचे धाम असलेले, पताका आणि शक्तीने युक्त असे मंडप तत्त्वदृष्टीने पाहावा.

दिव्यान्तरिक्षभूमिष्ठविघ्नानुत्सार्य्य पूर्ववत्। प्रविशेत् पश्चिमद्वारा शेषद्वाराणि दर्शयेत्

पूर्वीप्रमाणे दिव्य, आकाश आणि पृथ्वीवरील अडथळे दूर करून, पश्चिम दरवाजाने प्रवेश करावा आणि उर्वरित दरवाजे दाखवावेत.

प्रदक्षिणक्रमाद्‌गत्वा निविष्टो वेदिदक्षिणे। उत्तराभिमुखः कुर्य्याद् भूतशुद्धिं यथा पुरा

प्रदक्षिणा करत, वेदीच्या दक्षिण बाजूला बसून, उत्तर दिशेकडे तोंड करून, पूर्वीप्रमाणे भूतशुद्धी करावी.

अन्तर्य्यागं विशेषार्घ्यं मन्त्रद्रव्यादिशोधनं। कुर्व्वींत आत्मनः पूजां पञ्चगव्यादि पूर्ववत्

अंतर्गत याग, विशेष अर्घ्य, मंत्र व द्रव्यांची शुद्धी, आणि पूर्वीप्रमाणे पंचगव्यादिंनी स्वतःची पूजा करावी.

साधारङ्कलसन्तस्मिन् विन्यसेत्तदनन्तरं। विशेषाच्छिचवतत्त्वाय तत्त्वत्रयमनुक्रमात्

सामान्य आसनावर, त्यानंतर, विशेषतः शिवतत्त्वासाठी, ती तीन तत्त्वे अनुक्रमे स्थापित करावीत.

ललाटस्कन्धपादान्तं शिवविद्यात्मकं परं। रुद्रनारायणब्रह्मदैवतं निजसञ्चरैः

कपाळ, खांदा आणि पायाच्या टोकापर्यंत, शिवविद्येचे परम स्वरूप, रुद्र, नारायण आणि ब्रह्मा या देवतांना त्यांच्या गतीनुसार प्रतिष्ठित करावे.

ओं हं हां । मूर्त्तीस्तदीश्वरंस्तत्र पूर्ववद्विनिवेशयेत्। तद्व्यापकं शिवं साङ्गं शिवहस्तञ्च मूर्द्धनि

'ॐ हं हां' या मंत्रांनी, पूर्वीप्रमाणे त्या मूर्तीचे आणि तिच्या अधिपतीचे प्रतिष्ठापन करावी; सर्वत्र व्यापणारा, अंगांसह असलेला शिव आणि शिवहस्त डोक्यावर ठेवावा.

ब्रह्मरन्ध्रप्रविष्टेन तेजसा बाह्यसान्तरं । तमः पटलमाधूय प्रद्योतितदिगन्तरं

ब्रह्मरंध्रातून प्रवेश करणाऱ्या तेजाने, बाह्य व अंतर्गत अंधाराचा पट दूर करून, सर्व दिशा उजळून निघतात.

आत्मानं मूर्त्तिपैः सार्द्वं स्रग्वस्त्रकुसुमादिभिः । भूषयित्वा शिवोस्मीति ध्यात्वा बोधासिमुद्धिरेत्

स्वतःला आणि मूर्तींना हार, वस्त्र, फुले इत्यादींनी अलंकृत करून, 'मीच शिव आहे' असे ध्यान करून, ज्ञानरूपी तलवार घेऊन उठावे.