अग्निपुराणम्

धान्यपुञ्जकृताधारान् सवस्त्रान् स्रग्विभूषितान्। सहिरण्यान् समालब्धान् गन्धपानीयपूरितान्

धान्याच्या राशींपासून बनवलेली पात्रे, वस्त्र आणि फुलमाळांनी सजवलेली, सोन्याने भरलेली, सुवासिक पाण्याने शिंपडलेली असावीत.

पूर्णपात्रफलाधारान् पल्लवाद्यान् सलक्षणान्। वस्त्रैराच्छादयेत् कुम्भानाहरेद्‌गौरसर्षपान्

फळांनी भरलेली पात्रे, पल्लव व इतर शुभ चिन्हे असलेली भांडी; हे कुंभ वस्त्रांनी झाकावेत आणि पांढऱ्या मोहरीचे दाणे आणावेत.

विकिरार्थन्तथा लाजान् ज्ञानखड्गञ्च पूर्ववत्। सापिधानां चरुस्थालीं दर्व्वी च ताम्रनिर्म्मितां

विकिरासाठी लाज आणाव्यात, पूर्वीप्रमाणे ज्ञानखड्ग घ्यावा; झाकण असलेली चरूची ताटली आणि तांब्याची डाव घ्यावी.

घृतक्षौद्रान्वितं पात्रं पादाभ्यङ्गकृते तथा। विष्टरांस्त्रिशतादर्भदलैर्बाहुप्रमाणकान्

पायांना अभ्यंगासाठी तूप आणि मध मिसळलेले भांडे, आणि तीनशे दुर्वा पात्यांनी बनवलेली, हाताएवढी विस्तरे घ्यावीत.

चतुरश्चतुरस्तद्वत् पालाशान् परिधीनपि। तिलपात्रं हविः पात्रमर्धपात्रं पवित्रकं

चौरस आणि चौकोनी विस्तरे, पलाशाच्या पानांची परिधी, तिळाचे भांडे, हविष्याचे पात्र, अर्धे पात्र आणि पवित्रक घ्यावे.

पलविंशाष्टमानानि घटो धूपप्रदानकं । श्रुक्श्रुवौ पिटकं पीठं व्यजनं शुष्कमिन्धनं

अठ्ठावीस वस्तू : धूप देण्यासाठी मडकी, समिधा टाकण्यासाठी चमचे, टोपली, आसन, पंखा आणि कोरडं इंधन.

पुष्पं पत्रं गुग्गुलञ्च घृतैर्द्दीपांश्च धूपकं। अक्षतानि त्रिसूत्रीञ्च गव्यमाज्यं यवांस्तिलान्

फुलं, पानं, गुग्गुळ, तुपाचे दिवे, धूप, अक्षता, त्रिसूत्री दोरे, गायीचं तूप, ज्वारी, आणि तीळ.

कुशाः शानत्यै त्रिमधुरं समिधो दशपर्विकाः। बाहुमात्रं श्रुवं हस्तम् अर्कादिग्रहशान्त्ये

शुद्धीसाठी कुशा, तिन्ही गोड पदार्थ, दहा समिधा, हाताएवढा चमचा, आणि सूर्यादी ग्रहांची शांती करण्यासाठी हात.

समिधोऽर्कपलाशोत्थाः खादिरामार्गपिप्पलाः । उदुम्बरशमीदूर्वाकुशोत्थाः शतमष्ट च

समिधा या अर्क, पळस, खैर, आंबा, पिंपळ, उंबर, शमी, दुर्वा आणि कुशा यांच्या असाव्यात. एकूण शंभरआठ समिधा घ्याव्यात.

तदभावे यवतिला गृहोपकरणं तथा। स्थालीदर्वीपिधानादि देवादिभ्योंऽशुकद्वयं

हे मिळत नसतील तर ज्वारी, तीळ आणि घरातील भांडी वापरावीत. देवांसाठी दोन वस्त्रे, तसेच भांडे, चमचा आणि झाकण घ्यावं.

मुद्रामुकृटवासांसि हारकुण्डलकङ्कणान्। कुर्य्यादाचार्यपूजार्थं वित्तशाठ्यं विवर्जयेत्

गुरूच्या पूजेसाठी अंगठ्या, मुकुट, वस्त्र, हार, कुंडलं, कडे तयार करावेत आणि संपत्तीबद्दल कोणतीही फसवणूक करू नये.

तत्‌पादपादहीना च मूत्तिभृदस्त्रजापिनां । पूजा स्याज्जापिभिस्तुल्या विप्रदैवज्ञशिल्पिनां

यापैकी काही नसले तरी जप करणाऱ्यांनी, ब्राह्मण, ज्योतिषी आणि कारागीर यांनी केलेली पूजा समकक्ष मानली जाते.

वज्रार्कशान्तौ नीलातिनाल्मुक्ताफलानि च । पुष्पपद्मादिशगञ्च वैदूर्य्यं रत्नमष्टमं

वज्र आणि सूर्याच्या शांतीसाठी निळं नीलम, निळं रत्न, मोती, फुलं, कमळ, शंख आणि आठवं रत्न वैडूर्य वापरावं.

उषीरमाधवक्रान्तारक्तचन्दनकागुरुं। श्रीखण्डं सारिकङ्कुष्ठं शङ्‌खिनी ह्योषधीगणः

उशिर, माधवी वेल, क्रांता, लाल चंदन, अगर, उत्तम चंदन, सारिका, कंकुष्ठ, शंखिनी आणि इतर औषधी वनस्पती.

हेमताम्रमयं रक्तं राजतञ्च सकांस्यकं। शीसकञ्चेति लोहानि हरितालं मनः शिला

सोने, तांबे, लाल धातू, चांदी, कांस्य, शिसं, हे सर्व धातू; तसेच हरिताल आणि मन:शिला.

गैरिकं हेममाक्षीकं पारदो वह्निगैरिकं। गन्धकाभ्रकमित्यष्टौ धातवो ब्रीहयस्तथा

गेरू, सोने, माक्षिक, पारद, अग्निरंग गेरू, गंधक, अभ्रक — ही आठ धातू आणि विविध तांदूळ.

गोधूमान् सतिलान्माषान्मुद्‌गानप्याहरेद्यवान्। नीवारान् श्यामकानेवं व्रीहयोऽप्यष्ट कीर्त्तिताः

गहू, तीळ, उडीद, मूग, ज्वारी, नीवारी, श्यामक — असे आठ प्रकारचे तांदूळ घ्यावेत.

ईश्वर उवाच स्नात्वा नित्यद्वयं कृत्वा प्रणवार्थकरो गुरुः । सहायैर्मूर्त्तिपैर्विप्रैः सह गच्छेन्मशालयं

ईश्वर म्हणाले : स्नान करून, नित्य दोन कृत्ये करून, गुरु प्राणवाचा अर्थ ध्यानात ठेवून, सोबती, मूर्ती आणि ब्राह्मणांसह अग्निशाळेत जावं.

शान्त्यादितोरणांस्तत्र पूर्ववत् पूजयेत् क्रमात्। प्रदक्षिणक्रमादेषां शाखायां द्वारपालकान्

तेथे, पूर्वीप्रमाणे, शांत्यादी तोरणांची एकामागून एक पूजा करावी आणि त्यांच्या फेरी घालावी. प्रत्येक शाखेतील द्वारपालांचीही पूजा करावी.

प्राचि नन्दिमहाकालौ याम्ये भृङ्गिविनायकौ । वारुणे वृषभस्कन्दौ देवीचण्डौ तथोत्तरे

पूर्वेला नंदी आणि महाकाळ, दक्षिणेला भृंगी आणि विनायक, पश्चिमेला वृषभ आणि स्कंद, आणि उत्तरेला देवी आणि चंडा आहेत.

तच्छाखामूलदेशस्थौ प्रशान्तशिशिरौ घटौ। पर्ज्जन्याशोकनामानौ भूतं सञ्जीवनामृतौ

त्या शाखांच्या मुळाशी शांत आणि शीतल घट, पर्जन्य, अशोक, भूत, संजीवन आणि अमृत हे आहेत.

धनदश्रीप्रदौ द्वौ द्वौ पूजयेदनुपूर्वशः । स्वनामभिश्चतुर्थ्यन्तैः प्रणवादिनमोन्तगैः

धन आणि श्री देणाऱ्या जोड्यांची एकामागून एक पूजा करावी, त्यांच्या नावांना चतुर्थी विभक्तीत आणि ओमने समाप्त करावं.

लोकग्रहावसुद्वाःस्थस्रवन्तीनां द्वयं द्वयं। भानुत्रयं युगं वेदो लक्ष्मीर्गणपतिस्तथा

लोकपाल, वसुंचे द्वारपाल, दोन प्रवाह, तीन सूर्य, युग, वेद, लक्ष्मी आणि गणपती यांची पूजा करावी.

इति देवा मखागारे तिष्ठन्ति प्रतितोरणं। विघ्नसङ्घापनोदाय क्रतोः संरक्षणाय च

म्हणून देवता यज्ञशाळेच्या प्रत्येक दरवाजाजवळ उभ्या राहतात, अडथळ्यांचे समूह दूर करण्यासाठी आणि यज्ञाची रक्षा करण्यासाठी.

वज्रं शक्तिं तथा दण्डं खड्गं पाशं ध्वजं गदां। त्रिशूलं चक्रमम्भोजम्पताकास्वर्च्चयेत् क्रमात्

क्रमाने वज्र, भाला, काठी, तलवार, फास, ध्वज, गदा, त्रिशूळ, चक्र, कमळ आणि पताका यांची पूजा करावी.

ओ ह्रूं फट् नमः। ओं ह्रूं फट् द्वाः स्थशक्तये ह्रूं फट् नमः इत्यादिमन्त्रैः। कुमुदः कुमुदाक्षश्च पुण्डरीकोथ वामनः। शङ्कुकर्णः सर्वनेत्रः सुमुख सुप्रतिष्ठितः

'ॐ ह्रूं फट् नमः', 'ॐ ह्रूं फट् द्वारस्थशक्तये ह्रूं फट् नमः' आणि इतर मंत्रांनी कुमुद, कुमुदाक्ष, पुण्डरीक, वामन, शङ्कुकर्ण, सर्वनेत्र, सुमुख आणि सुप्रतिष्ठित यांना आवाहन करावे.

ध्वजाष्टदेवताः पूज्याः पूर्वादौ भूतकोटिभिः। ओं कौं कुमुदाय नम इत्यादिमन्त्रैः

पूर्व दिशेपासून, भूतगणांसह, 'ॐ कौं कुमुदाय नमः' अशा मंत्रांनी ध्वजाच्या आठ देवतांची पूजा करावी.

हेतुकं त्रिपुरघ्नञ्च शक्त्याख्यं यमज्ह्वकं । कालं करालिनं षष्ठमेकाङ्‌घ्निम्भीममष्टकं

हेतुक, त्रिपुराचा संहार करणारा, शक्ती नावाचा, यमझ्वक, काळ, कराळिन, सहावा एकांग्नी, भीम आणि आठवा अष्टक यांचा समावेश आहे.

तथैव पूजयेद् दिक्षु क्षेत्रपालाननुक्रमात्। वलिभिः कुसुमैर्धूपैः सन्तुष्टान् परिभावयेत्

त्याचप्रमाणे, सर्व दिशांच्या रक्षणकर्त्यांची अनुक्रमे पूजा करावी, नैवेद्य, फुले आणि धूप अर्पण करून त्यांना संतुष्ट करावे.